týsdagur 28. oktober 2003síða 6

10 Nr. 204 - 28. oktober 2003 Nr. 204 - 28. oktober 2003 11 Tey flestu vilja sjálvstøðu fyri føroysku tjóðina. Tey flestu ynskja ivaleyst, at føroyingar einsamallir hava avgerðarræt í øllum føroyskum viðurskiftum. Semja er bara ikki um tíðarkarm og form. Tað er tí umráð- andi, at ætlaða stórbroytingin av viðurskiftum okk- ara við kongaríkið Danmark verður framd á breið- um politiskum grundarlag. Vit hava áður víst á hetta. Vit hava sagt, at tað formliga er í lagi at fremja fullveldið við smalast hugsandi meiriluta. Men vit hava samstundis gjørt vart við, at hetta, sum frálíður fer at gera eina gjógv í fólkinum. Heldur eiga Fólka- flokkurin og Tjóðveldisflokkurin at taka upp ein dialog við Javnaðarflokkin, ið eins og Fólka- flokkurin og Tjóðveldisflokkurin hevur flutt seg nógv í fullveldismálinum. Seinasta útspælið frá Javnaðarflokkinum svarar til tað, sum longu er vrakað av dønum, siga samgongu- umboð. Tað er mikið møguligt, og tað kann so bara aftur merkja, at eingin grundleggjandi ósemja long- ur er í áskoðan á málið fyri sjálvstýrispolitikkinum. Ósemjurnar mugu sostatt vera um onnur viðurskifti t.d. um búskaparpolitikkin, serstakliga um privati- seringarnar og skattapolitikkin og um almanna- og heilsupolitikkin. Eisini kann tað hugsast, at stóru flokkarnir hava ymsar áskoðanir á ferð og tíðar- karmar í sjálvstøðistilgongdini. Vit hava áður í hesum teigi nomið við spurningin um breiðu tjóðskaparligu semjuna. Vit hava víst á grundlógarnevndina, sum tað forum, har stórar tjóðskaparligar ósemjur kunnu verða loystar. Vit hava eisini ferð eftir ferð mint á, at løgmaður í síni Ólavsøkurøðu í ár sóknaðist eftir breiðum semjum um tjóðskaparspurningin og um aðar spurningar við. Nú hava allir ikki bert løgmaður eitt einastand- andi høvi at finna eina leið í felag fram ímóti eini tjóðskaparligari semju um sjálvstøðu Føroya. Her eru nógv øki, ið semja kundi verið um. Nevnast kann tann stóra yvirtøkulógin, sum skal koma, sum eitt úrslit av Tvøroyaraskjalinum hjá løgmanni og forsætismálaráðharranum. Er hetta ikki eitt upplagt høvi at bjóða eitt nú Javnaðarflokkinum við at loysa hetta kanska tað størsta málið, síðan 1948? Eitt annað stórmál, ið kann verða nevnt, er uttan- ríkis- og trygdarpolitikkurin. Her eigur avgjørt at vera funnið fram til eina breiða semju um støðu Føroya í NATO-høpi, um støðu Føroya til ES eins væl og til støðu okkara í altjóðasamfelagnum sum heild. Hesir eru so stórir spurningar, at samgongan kann heilt einfalt ikki loyva sær at taka avgerðirnar á smalast hugsandi støði. Somuleiðis má andstøðan og serstakliga Javnaðarflokkurin hava greið alterna- tiv og greiðar politiskar útmeldingar um hesar spurningar – nakrir av teimum størstu í nýggjari tíð í Føroyum. DAGSINS MEINING Sosialurin Breiða semjan VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Jóannes Eidesgard Øll minnast vit søguna um hin skriftlærda, sum í bøn síni í halgidóminum takkaði Guði fyri, at hann ikki var sum tollarin, sum stóð skamt frá og í sínum lagi eisini bað. Og eins væl kenna vit hesi fólkini, sum halda seg vera eitt vet betur enn vit onnur. Tað eru tey, sum eru tey seriøsu, tað eru tey, sum siga sannleikan, og tað eru tey, sum eru tey røttu. Og so hava tey okkum øll onnur til at styrkja teirra egna ego við. Vit minna tey á, hvussu framúrskar- andi tey eru. Hendingin henda dagin í løgtinginum, har Høgni Hoydal tekur bæði tingfólk og formansskap í skúla um borðbart orðaval, fær meg at hugsa um ein gamlan Western-film við heitinum "The Good, the Bad and the Ugly." Uttan at hava fingið leiklutin tillutaðan, so hevur Høgni Hoydal sjálv- ur átikið sær leiklutin sum tann góði, tann reiðiligi, tann sakligi, tann hampu- ligi og sum tann einasti av mongum, sum altíð er seri- øsur. Apropos film, so hevur sami Høgni Hoydal enntá stuðla Ulla Boye Rasmussen við 200.000 kr. av skattgjaldarans pengum fyri júst at tekna hesa somu myndina av sær sjálvum. Formansskapurin í løg- tinginum hevur so gjørt eina niðurstøðu, og vit van- ligu tingfólk kunnu ikki annað, enn taka hana til eftirtektar. Sjálvandi skulu vit seta mørk fyri, hvat man kann loyva sær at siga á tingi, men tað kundi kanska verið gjørt við, at allir flokkar luttóku í tí viðgerð- ini, heldur enn at Høgni Hoydal skal seta mørkini. Ikki tí, Høgni Hoydal er í orðavali og framburði van- liga sera hampuligur, men sum útbúgvin í fjølmiðla- fakinum, so veit hann betur enn onnur, hvussu boð- skapurin best kemur fram. Men hann veit sanniliga eisini, hvussu rætti boð- skapurin ikki skal koma fram. Hugsið bert um, hvussu væl hann dugur at seta dagsskránna soleiðis, at veruligi málini, sum koma okkum øllum við, glíða afturum. Tá hann nú hevur átikið sær leiklutin sum The Good, so kunnu vit spyrja, hvar hansara egnu mørk eru - ella hvar eru mørkini hjá tí flokki, hann er formaður fyri? Lat okkum taka nøkur dømi: - Tjóðveldisflokkurin skírdi meg fyri hálvan føroying, og Lisbeth L. Petersen fyri hálvan dana, meðan Høgni Hoy- dal var einasti rætti før- oyingurin. Hvat minnir slíkt okkum um? Hvør brúkti júst somu termino- logi um ta reinu rasuna? - Fólkatingsvaldagin stóð Høgni Hoydal fram við mynd av sær sjálvum í bløðunum og segði, at oljan var funnin. Hvat er slíkt, er tað reiðiligt - um- boðaði hann sannleikan - var hann seriøsur? Høgni Hoydal er so einasti før- oyingur, sum higartil hevur fingið nakað per- sónligt burturúr oljuni. Hann bleiv jú partvís valdur við hjálp av hesi lygnini. - Hvat við tí skoðsmáli, Høgni Hoydal hevur giv- ið andstøðuni frá tingsins røðarapalli? Hann sigur, vit eru tey, sum standa fyri ábyrgdaloysinum - vit vilja reka landið aftur í kreppu - vit høvdu ábyrgdina av 80´unum. Er slíkt reiðilig tala. Er hetta styrkjandi fyri fólkaræðið? - Hvat við, tá eg av for- manni í tingbólki Tjóð- veldisfloksins á tingsins røðarapalli eri lagdur undir at vera landasvíkj- ari. Revsingin hjá landa- svíkjarum er at missa lívið. Er slíkt reiðiligt? - Hvat við, tá aðrir tjóð- veldismenn hava skírt meg fyri at vera ein quis- ling og ein, sum móttekur blóðpengar úr Danmark (hetta seinna eisini av tingsins røðartapalli). Er slíkt reiðiligt? Ikki tí, ivaleyst hava eisini javnaðarfólk í onkrum hørðum orðadrátti brúkt orð og myndir, sum kanska liggja á markinum, men hví í Guðs garði Høgni Hoydal skal átaka sær leilutin sum tann einasti, sum dugur sær hógv, ja tað skilji eg bara ikki. Tað kann so bert skyldast eini ótrúligari trongd eftir at royna at geva fólki eina aðra mynd enn ta røttu. Vit mugu enn einaferð staðfesta, at lætt er at síggja flísina í eyganum á bróðr- inum, tó uttan at man fær eygað á bjálkan í egnum eyga. »Tey reinu – tey røttu – tey rættvísu« KAPPING Listastevna Føroya Listastevna Føroya bjóðar við hesum til kapping at skriva nýggja, føroyska skaldsøgu. Handritið skal ikki hava verið almanna- kunngjørt áður. Skaldsøgu- handritini skulu verða latin Listastevnu Føroya í sein- asta lagi 1. mai 2004. Ein dómsnevnd metir um tey innkomnu handritini. Í dómsnevndini sita Katrin Næs, studentaskúlalærari, Turið Kjølbro, cand.phil í norðurlendskum bókment- um og Bergur Hansen, mag.art í norðurlendskum bókmentum. Dómsnevndin skilar sær rætt til onga virðisløn at lata. Umftramt at lúka oman fyri nevndu treytir, skulu handritini verða í minsta lagi 75 A-4 síður til stødd- ar, tey skulu vera skrivað soleiðis, at frástøðan ímill- um reglurnar er 1.5, og tey skulu latast Listastevnu Føroya í einari pappírsút- gávu og einari teldutøkari útgávu. Handritini skulu verða send á tann hátt, at inni í brævbjálvanum, sum hand- ritið verður sent í, verður lagdu ein afturlatin bræv- bjálvi við navninum á skaldsøguni og á henni ella honum, sum skrivað hevur. Í virðisløn verða latnar kr.150.000,- fyri besta handritið. Vinnarin verður kunn- gjørdur, tá Listastevnan 2004 verður sett hin 6. au- gust 2004. Listastevnan verður hildin kring landið í døgunum 6. til 15. august 2004. Skaldsøgukapping VIÐMERKINGAR TÍÐINDASKRIV Frá Altjóða Skrivstovuni Fleiri enn 70 føroyingar lesa nú hægri lestur uttan fyri Norðurlond Í løtuni eru í minsta lagið 73 føroyingar, sum lesa hægri lestur uttan fyri Norðanlond. Hetta vísa seinastu tølini frá Stuðulsstovninum, sum umsitur ÚSUN skipanina (ÚtbúgvingarStuðul til lesandi Uttan fyri Norð- urlond.) Stuðulin til skúla- pengar - Tuition Fees - er upp til 120.000 kr. um árið í normeraðu lestrar- tíðini plus eitt ár. Hetta verður latið til útbúgv- ingar sum SU-styrelsen í Danmark góðkennir. Umframt stuðulin til skúlapengar fæst SU- stuðul - Statens Uddann- elsesstøtte - sum er uml. 4.000 kr. um mánaðin til vanligar útreiðslur, sum td. mat, íbúð og annað Stuðulin til skúlapeng- ar - Tuition Fees - er fyri einum góðum ári síðani hækkað t il 120.000 krónur. Hetta sær út til at hava hjálpt, tí heystið 2002 fingu 25 nýggir studentar stuðul eftir ÚSUN kunngerðini, men í ár eru 38 nýggir stu- dentar, sum eru komnir inn í ÚSUN skipanina. Nú eru tilsamans 73 stu- dentar, sum fáa stuðul eftir ÚSUN skipanini. Fleiri nýggj lond Stóra Bretland er tað landið har flestu føroy- ingar nema sær útbúgv- ing, tá ið Føroyar og Danmark ikki eru tald við. Í løtuni eru 55 stu- dentar í Stóra Bretlandi, 20 teirra lesa í Skotlandi og 12 teirra í Aberdeen, býurin er sostatt tann størsti føroyski lestrar- býurin uttanfyri Norður- lond. Í Onglandi eru 29 lesandi, Wales 4 og Norðurírlandi 1 lesandi. USA er næststørsta landið, tá ið umræður føroysk lesandi uttanfyri Norðanlond, í løtuni fáa 7 føroyingar, sum lesa í USA stuðul eftir ÚSUN skipanini. Umframt Stóra Bret- land og USA eru 9 lond á listanum hjá ÚSUN, tey eru: Kanada, Kuba, Ný Sæland, Kina, Avstralia, Spania, Niðurlond, Peru, Italia. Fýra lond eru nýggj, tey eru: Kuba, Ný Sæland, Kina og Spania. Tað er undrunarvert at Týskland ikki longur er á listanum. Einstakir før- oyingar hava verið í Týsklandi og lisið hægri lestur, men í løtuni er eingin hóast tað mangla fólk við kunnleika í týsk- um. Nógvar greinir umboðaðar At føroysk ung fólk lesa nógv ymiskt fak sæst eisini aftur á listanum hjá ÚSUN. Bólkurin list og tónleikur hevur 10 les- andi, bólkurin mál og miðlar hevur 7 lesandi, bólkarnir búskaparfrøði, søga, lívfrøði og vanligar náttúrufrøðiligar læru- greinir hava 5 lesandi hvør, meðan tað eru 4 ella færri í bólkum sum ferðavinnu, heimspeki, marketing, sosiologi, landafrøðiligar læru- greinir, MBA, flogskip- ari, løgfrøði, gudfrøði og sálarfrøði. Føroysk lesandi um allan knøttin Gunnar K Nattestad Nú aftur uppskot liggur á borðið um at studul til barnapengar skal falla burt- ur, eru tað fleiri sum tala um hvussu hart tad rakar tey ið skula gjalda (ikki gjalda alt sum er). Fellur endurgjaldið burtur, økjast byrðarnar hjá hesum og tí má skipanin halda fram. Tað er einki nýtt í at eing- in er glaður fyri at missa endurgjald, men tad sum er nógv meira viðkomandi at snakka um er, um endur- gjaldið nakrantíð skuldi verið komið? Tað er ein stórur sorgar- leikur at foreldur skiljast /fara frá hvørjum øðrum, ikki minst fyri børnini. Tað kann ikki gerast upp í peng- um, hvussu nógv verður brotið bæði so og so. At tann sum ikki hevur børnini skal gjalda man vera ein av teimum minnu plágunum, men - hvat guldu tey áðrenn ella hvat gjalda tey sum eru gift/liva saman fyri síni børn? Um tað sakliga mett kostar uml. 1622 kr. um mánaðan at forsyrgja ein- um barni, so er tað væl ein útreiðdsla sum tvey ið eru saman eisini hava. Hvussu ber tað so til at tað knapp- liga er so synd í teimum, sum skula gjalda til hitt for- eldurið ið passar børnini? At pápar (ella mammur) skula gjalda 881 kr. um mánaðin fyri at hava sett eitt barn í verðina ljóðar ikki nógv. Enn minni sýnist tað um vit rokna um og staðfesta at tað verður til 27 kr. um dagin fyri hvørt barnið. At fara hvør til sítt frí- tekur ein ikki frá foreldra heitinum ella forsyrgjara skylduni, men allíkavæl hevur tað almenn endur- goldið helvtina av barna- pengunum; man sleppur sostætt dupult so bíliga við ikki at hava børnini. Tað at endurgjaldið eina- ferð er komið, eigur ikki at vera nøkur rættvísgerð fyri at tað eisini skal halda fram. Tað er hinvegin uppá tíðina at fáa endurgjaldið vekk, so at tað ikki verður gjørdur munur á ábyrgd foreldranna, hvørjum um- støðum tey so hava valt at liva undir. Tað er fyrst og fremst foreldranna uppgáva at taka sær av sínum børnum við øllum skyldum sum fylgja við - tað almenna hvørki skal ella kann stíga inn og átaka sær hesa uppgávu. Barnapengar Johan Dahl Løgtingsmaður Alneyðugt at skjøtil verð- ur settur á í komandi árið - 7 mió avsettar á fíggjarlógini fyri 2004, er ein upphædd sum ikki kann takast í álvara. Í dag hoyrdu vit at tilboðini uppá Norðoyatunnilin blivu upplatin , - ein sera góð og neyðug loysn fyri alt infra- kervið sum bindur Føroyar saman og lættur um hjá øllum norðoyingum, - pri- vatum sum vinnuni, ein loysn sum kemur at broyta norðoyggjar og gera lívið lættari fyri tey sum búgva har. Tunnilin Hov - Øravík sum hevur verið politiskt forhálaður at fara undir nú í longri tíð, er eins alneyður at fáa byrjan uppá fyri suðringar, - ongantíð ov skjótt í komandi árið og vóni eg at útbjóðingin av hesum arbeiði, verður framd beinanvegin for- kanningarnar eru lidnar av nýggju, niðaru linjufør- ingini. Sum skilst so er tilfarið sum kannað er gott nokk til at tunnilin kann gerast eftir hesum uppskotinum. Samgongan hevur í fíggjarlógaruppskotinum sett eina upphædd uppá 7 mio av til at byrja hetta arbeiði og kann tað ikki sigast at verða annað enn láturlig upphædd, - sum sigur okkum, at tað als verður fari undir nakra boring í komandi árið, men kanska nakað av vegagerð til og frá tunnlinum. Tað ber ikki til at málið verður forhálað, tí sum øll vita so er vegastrekkið um hovseggina av vandamikl- astu í landinum og havandi í hugað at tung ferðsla við trailarum o.ø. fer framm her nátt sum dag, er bert ein spurningur um tíð nær vanlukkan hendir. Øll sum nýta hesa farleið vita eisini, at hetta vega- strekki ikki er tespuligt at koyra í stormið og á vetri,- tað er beinleiðis lívshættis- ligt Heitt verður tí á lands- stýrismannin í vinnumál- um, og á einasta sam- gongulimin í Suðuroy, um at fáa sett eina upphædd á fíggjarlógina fyri 2004 sum munar nakað og arbeiði veruliga við kraft fer í gongd næsta ár. Tunnilin Hov/Øravík Alfred Olsen At ein meira ella minni álvarsamur tekniskur feilur er gjørdur í sambandi við byggingina av strandfara- skipinum "Teistanum", kann eingin longur vera í iva um. Skipið, sum er nýtt, lá inni á Skála í fýra mánaðar í summar, og minni enn tveir mánaðar eftir, at tað aftur er farið í sigling, eru enn einaferð boð eftir einum avloysara- skipi, tí Teistin hevur tekn- iskt brek. Eg havi fyrr sett lands- stýrismanninum í sam- ferðslumálum spurningar hesum viðvíkjandi í bløð- unum, men fekk ta ferðina einki svar. Eg fari tí at royna aftur við hesum spurningunum: 1. Hvør var orsøkin til, at Teistin var so leingi úr sigling í summar, og hvør er orsøkin til, at skipið aftur nú varð tikið úr sigling ? 2. Eru tey teknisku brekini við Teistanum av slíkum slag, at sandoyingar og aðrir brúkarar av rutuni eisini í framtíðini skulu rokna við einum óálít- andi ferðasambandi? Teistin Opin spurningur til Bjarna Djurholm, landsstýrismann TÍÐINDASKRIV frá Norðurlandahúsinum Onnur konsertin í Orfeus røðini verður í Norður- landahúsinum hóskvøld- ið 30. oktober. Tá fara Nikolaos Kapnas og Stamen Stantchev á pall- in við tónleiki fyri violin og klaver, sum er skriv- aður í Fraklandi. Nikolaos og Stamen hava áður spælt í Orfeus konsertrøðini, og hesa- ferð verður tað við verk- um eftir Debussy, Stra- vinsky og Saint-Saens. Sjálv konsertin verður klokkan 20:00. Eins og til fyrstu Orfeus konsert- ina, verður skipað fyri umrøðu av framførda tónleikinum hálvan tíma undan konsertini, tað er klokkan 19:30 Nikolaos og Stamen C M Y K 11 10