hósdagur 4. september 1997síða 10

10 tíðindablaðið + Nr. 167 — 4. SEPTEMBER 1997 Telduødi og EDV-FUTS Alt hevur sína alskyns sjálvvirkandi tólum. Td hevur vøruautomatin sinar øtur aftur ui€ "Ina vigivalns ið varð konstru erað av Heron (vísindamað Aleksandria 1 X yri Kris f y KSK C í % ges k ] Ýra kt sK H g SV er i ir % M r ? % tir r hu ct k YP … 14. Pas k hk 3 K } y % ka ká i ir; 3 % tur kka Hor > % i K so 1 * LÅ að ddið og g k j 15 ) K € To gerast nog i€ ngu Kr vra vil um ein ndon, ið Kundi sa g sur Spe arar He C einum leðurposa á bróstunum hevði kenslur meinlikar tær ið eingilskmaðurin yvirhøv ur varnast sum sína kenslu Nú k ekanisering/eftirgerðing kkara forleikum a g kna, skriva, ferð g IKK it Krgg) I "TA Í i te $5( Tyrsta KOT asKinar arð nytt } fólka g í USA 89 gf torrikn ir KO! 190 Tå W %r Va ål k 3 807 % r 3)< bu un g MS ret > K }5 gok g ar við printara Eingin spyr Uttan tíðarsparandi teld- una og hennar fylgisneyt fartelefonin og internet, hevði heimurin steðgað fullkomuliga upp!“. So- leiðis ljóðar dagsins teldu- herróp, og mær vitandi (og tað fortelur ikki so lítið um kkum sjålvi) hevur enn eingin politikari ella stovns- leiðari í hesum landi vágað at sett so mikið sum eitt lítið spurnartekin við, um teldan veruliga er treytin fyri allan framburð. Men kanska er orsøkin júst hon, at tey, ið møguliga kundu havt svarað, ikki hava stundir, ti tey eru á telduskeiði fyri at læra at brúka ta nýggjastu og enn meira tíðarsparandi telduna (teldan avoldast sum kunnugt eftir 4-5 ár- byrjan um). Ella kanska er tað ti tey longu hava fingið hervi ligu farsóttina „teldugði“ og tí sita sum fastnegld framm anfyri internetskíggjanum fyri ikki at missa seinastu Playboy-tíðindini? Vánaligt arbeiðsumhvervi Danin Carsten Graff, ið er cand. merc. í datal g iting. var í mong ár ráð gevi hjá Dansk Teknologisk Institut. Hann ferðaðist tá kring alt Danmark. gjørdi Få t ri ir vnar og tekur og var eisini Áiirr Í ICIPEUMI dl an. Skjalastýring, sjålvvirk andi innkeypsskipanir, .€ p 3 i skinar sir i kippa If tjá £ g, fráleika-arberði Í jú 1 * Ik tt ! g hann ilt hetta heyði era tyngjandi og gat inn á samstarvið í Í øku num. Málburðurin er eisin vorðin ødrvisi, ti tøknifrød in nýtir eitt fréðiherti (ter minologi), ið er tungt, óvið komandi og fremmant. „At enda byrjaði eg at fata meg sjálvan sum terapeut”, sigur Graff Vit „futsa“ meira og meira Futs" er eitt hebraiskt orð ið merkir at arbeiða undir hátrýst uttan at gera nakað td. gera einfaldar spuin ingar ti sum Oloysi lig Vit futsa, tå mest ligar fløkjur) vit nýta vikur og mánaðir til at læra okkum støðugt nýggjar edv-skipanir. Tað er futs, tå ein lækni ikki kann i sa eina vitalut y, ti i cida € Tað tu ! IK fleir u hygg kk k nd k ona regluliga elveit ne ella , ein líul pappirslepi hevur sett seg fastan i printaran Hvussu ofta hava vit ikki eisini staðið og steðgað í langari bíðirgð á almennum stovnum og í bankum, með- an reikað/,futsað“ verður aftur og fram á teldu- skíggjanum vegna kanska ein lítlan stavifeil, ella tí eitt komma er komið skeivt fyri hjá onkrum ólukkudýri, og hvussu ofta hevur tú ikki verið noyddur at fara av stað aftur sum av torvheið- um, tí telduskipanin var í ólagi, ella tí elveitingin sveik? Ein av okkara mest kendu grannskoðarum kundi fyri nøkrum árum síðani við stoltleika upplýsa, at Før- oyar vóru millum tey lond í heiminum, ið hevði flest teldur roknað pr. íbúgva Tað var júst um tað mundið tá okkara buskaparfrødingar í landsumsitingini fóru milliardupphæddir skeivir í samband við okkara uttan- landsskuld Edv-futsini hjá okkara nývalda búskaparráð hava verið nógv umrøtt í fjøl miðlunum, men her snúi tað seg hóast alt um so eyð sýndar skeivleikar, at teir undir gllum umstødum høvdu komið í ljósmála fyrr ella seinni. Verri er t.d. við teimum edv-vidgjørdu „sannleikunum“ um fiska- stovnarnar, ið fiskifrødingar grunda síni tilmælir til okk- ara politikarar á, tí her snýr tað seg um at yvirliva sum fiskivinnutjóð. Tel og pro sentir verða her slongd út, uttan at nakar hevur veru- ligan møguleika at eftir- kanna framsetingarnar. Tað einasta vit í eftirtíð við vissu vita er, at stovnsmetingarnar hjá okkara fiskifrødingum og ICES) aloftast hava ver ið heilt burturvid, ja, so út av lagi skeivar, at høvdu okkara politikarar fylgt til mælunum, so vóru vit í dag eitt danskt amt við o.um 35.000 gomlum íbúgvum Vit skilja millum vað- skítaskiparar og rokskipar- ar. Eins línuskip, snellubát- ar, trolarar og rækjuskip kunnu fiska lið um lið, men sum kunnugt hendir tað meira enn sum so, at eitt skip hevur rokfiskarí, með- an onnur í sama bólki at siga ikki drepa livandi. Hvat so við fiskirannsóknarskipu- num? Hvørja vissu hava vit fyri, at tað skipararnir her (ið undir øllum umstødum eru tryggjaðir bæði fasta, góða månadarløn og eftir- løn) fiska, veruliga gevur okkum røttu myndina av fiskatilfeinginum á grunnn- um? Og hvat við Ld. mask- inmáttinum, fiskireidskapi- num og „óljóði“ frá skrúv- uni hjá rannsóknarskipu num? — Hvat við streym hita- og ætiviðurskiftunum? Og kanska ikki minst Hvar ferðast fiskurin? 100 tals aðrir tættir, ið allir meira og minni hava árin á fongin, átti her at verið nevndir, og tað vita fiski- frødingarnir eisini fullvæl Men tað løgna hendir, at flest allir hesir týðandi tættir verða „gloymdir“ í somu løtu „fyrimyndarligi“ fong- urin hjá rannsóknarskipu- num verður skrásettur í teldunum á Nóatún og hjá ICES. Nú eru tað knappliga teldurnar, ið hava tikið ræð- ið, og tað tær oysa úr sær gjøgnum printararnar er al- tíð sannleiki, tí ein telda kann jú ikki lúgva! At rann- sóknarskipið illa nokk hev- ur fingið at kóka, meðan fiskiflotin samstundis hevur havt rokfiskarí, verður á Nóatún skrásett mest sum eitt hendiligt óhapp. Urslitið fløgtinginum verður hareft ir: Klandur og futs Tøknifrødin verður meira og meira torgreidd og viðbrekin Tøknifrødin í dag skal duga“ meira og meira, men verður samstundis eisini meira og meira torgreidd og viðbrekin. So legið tað ljóð ar, eru tað serstakliga fólk við lítlari og ongari tøkni ligari útbúgving ella roynd um td. lærarir, juristar buskaparfrødingar, læknar journalistar og ikki at gloyma prestar — ið eru mest bergtiknir av tøknifrødiligu menningini. Alt „nýtt“ verð ur av hesum stættum (við fáum undantøkum) slúkt rátt við himmalvendum eygum, og skjótt hevur teldugði-farsóttin snikt seg inn í hvønn einasta krók í okkara samfelag Framkomin tøknifrødi skapar ikki ein framkomnan ungdom Skilaloysið tykist einki mark at hava, tá tað snýr seg um at fremja íløgur í nýggj ar edv-skipanir, ið eitast at „duga uppaftur meira“. Før oysku fólkaskúlarnir nýta futsa) í dag million upphæddir til kostnaðar miklar teldur, ið — tá børnini eru tilkomin — helst bert verða at finna á onkrum fornminnissavni. Just í hes um døgum eru donsku fólkaskúlarnir nogv um røddir í fjølmidlunum kring heimin, ti kanningar hava synt, at hesir skular teljast millum heimsins vånalig- astu (menningarlong irokn a0'), tå mett verður um hvussu børnini duga at lesa skriva og rokna. Hin vegin liggja somu donsku skúlar (les millum teir allar fremstu (roknað pr. næming), tá tað snýr seg um skúlastovufer metrar, innbúgv, tøknilig hjálpiól“ sum t.d. teldur sjónvarp, video, internet o.s.fr. — og ikki at gloyma donsku fólkaskúlarnir teljast eisini millum teir kostnaðarmestu at byggja og reka. Nú veit eg ikki hvussu samsvarandi viður skifti eru í okkara fólkaskúl um, men gongst sum okkara skúlamálaráðharri vil, so verður danska skipanin við onkrum smærri broytingum sett í gildi her longu næsta ár. Kanska uggar ráðharrin seg við, at gongst eisini gal- ið her hjá okkum kann hann altíð skylda uppá kyksilv- urið í spikinum. Tøknifrødin ger okkum til trælir I sjålvum sær er tøknifrødin hvørki ónd ella góð, og ásannast má eisini, at uttan hana høvdu vit heldur ikki havt tey livikor vit hava í dag. Men frá at vera eitt amboð, ið økti um okkara frælsi, lætti um arbeiðsum- stødurnar og um okkara menningarmøguleikar