hósdagur 4. september 1997síða 11

Nr. 167 — 4. SEPTEMBER 1997 tíðindablaðið 11 gjøgnum samvinnu við aðr ar menniskjur og mentanir, se astu 10 árini meira og meira iv tøknifrød m. I dag ger hon okkum hangin og dovin. hon køvir kkara aðrar eru vit tey sem Á rðin trælir 3 skørt r løkn Hóast alskyr 1” hjálpstól í hermunum wbeiðstíð og longri ummarfrí hava vit eyðsynt tødugt minni stundir til kkara kæru. Vit „futsa“ aft ur og fram millum sjón varpið og internet og fáa næstan magasár um elveit ingin svíkir ella „miks maksarin“ er í ólagi. Enn eru vit tó ikki komin í somu hættisligu stóðu sum í USA, har umleið 3% av íbúgvu num hava tørv á sålarfrødi- ligari hjálp fyri at: „gerast leys“ av skíggjanum. Hetta svarar til o.u. 7 mió. menn- iskjur, og talið er skjótt vaksandi ry nn Nógv umrødda , Emery -frá- greiðing“ um neurofysio- logisku árinini av at hyggja í sjónvarp (framd av einum bólki av granskarum við Center for Continuing Edu- cation, Australian National University, Canberra) hevur sum úrskurð: „Tá vit hyggja í sjónvarp verður okkara til vitskulega sum hjá einum ið gongur í svevni“ Framsetingin ljóðar sum polimikkur, men er einki annað enn ein lýsing av ein um veruleika, ið letur seg einfalt prógva neurofysio logiskt við at taka upp EEG (elektroencefalogram) av hyggjarum frammanfyri sjónvarpsskíggjan áðrenn, undir og aftaná eina send ing. Sama um hyggjarin er barn, ungur, tilkomin ella gamal, so sýntu allar kann ingar (EEG), at heilasvingn ingarnir hjá royndarper sónunum fullu ógvuligt beinanvegin = myndirnar tíðarspár i komu å skiggjan. Betra bylgjurnar, ið eyðkenna vaknu menniskjuna, hvurvu, og tær nógv seinari Alfa-bylgjurnar, komu í staðin fyri. Um sendingin var áhugaverd, spennandi, kensluborin, ella keðilig hevði einki at siga — niður- doyvingin til Alfa-støduna kom undir øllum umstød- um, og må årslitid tí skiljast sum náttúrulógarbundna svar heilans uppå mynda- skapanina å skiggjanum Frå ødrum royndum hev ur neurologiurin leingi havt kunnleika um, at hjå einum vaknum persóni undir van- ligum umstødum eru bert Beta-bylgjur. Men letur hann eyguni aftur hverva tær skjótt, og Alfa-bylgjur- nar koma í staðin fyri, og tær eru har so leingi eyguni eru afturlatin. Er persónurin nú um at sovna, minka Alfa- bylgjurnar so líðandi, og tær hvørva heilt, beint áðrenn hann sovnar (og meðan hann svevur). Verða eyguni latin upp, tá hann er um at sovna, hendir tað løgna, at í staðin fyri tær nú væntaðu Beta-bylgjurnar koma Alfa- bylgjur á EEG (Marco Mu- mentalers læribók í neuro logi) Við ødrum orðum: Með- an Alfa-bylgjurnar í tí dag- liga lívinum eru avmark aðar bert til tíðarbilið á markinum millum vakin og svøvn, so eru tær har alla tíðina meðan vit sita framm anfyri skíggjanum. Neuro fystologiskt er her sostatt undir øllum umstødum talan um eina stødu har okk ara tilvitska er eins og á svøvnmarkinum ella næstan sum við kenning LV.S meira ella minni niður doyvd So kanst tú undrast yvir hví henda skelkandi nýggja vitanin verður mest sum tagd burtur. Gaman í hevur tað tey seinastu árini ofta og við vaksandi tyngd verið ávarað ímóti at lata børn og ung hyggja ov nógv í sjón varp, video, telduspøl, inter- net o.s.fr., men hesar ávar ingar verða trumlaðar niður av einum sterkum, áhald andi og ofta óreiðiligum re klamurendi frá elektronik ídnaðinum, ið í dag sum kunnugt er ein hin mest víð- feyndi og ríkasti ídnaður í heiminum Brot úr einum viðtali við Carsten Graff í Politiken 26.08.96 „Computerskærmen er det moderne arbeidslivs alter en elektronisk sutteklud“ „Jeg har mødt mange pæ dagoger, som er blevet edb- vejledere Computeren spænder ofte ben for deres fokus, som burde være ret- tet mod eleverne. Maski- nerne er ikke onde, men de repræsenterer den fristelse, der ligger i, at man legitimt kan interessere sig for en maskine i stedet for en elev Det er nemlig meget lettere Det samme gælder i mange sammenhænge. Teknolo- gien kan bruges som et værn til at beskæfte sig med noget som er besværligt eller irreterende“ „Mange lærere er fuld- stændig forgabt i teknologi Det samme gælder psyko- loger, bibliotekarer, journa- lister, kontorarbeidere 0.s.v Uden denne her skærm kan de ingenting. Skærmen er blevet et sted, hvor man søger trøst og forløsning" Engang ble jeg hyret af Danfoss. Vi vil gerne have Internet", sagde man „Men vi tør ikke give medarbejderne adgang til nettet, for så lukker virk somheden i tre måneder. Så skal alle ud at surfe på net tet”. Jeg har haft kontakt med firmaer, hvor Internet tet skulle bruges til at frem skaffe videnskabelige infor mationer. Man regnet lidt på det og det viste sig, at 80% af uden på nettet blev brugt til at surfe rundt på Play boy-siderne. Derfor har jeg foreslået at man ikke skal lade mænd have Internet- adresser. Det burde være ulovligt! — En mand bliver ude af sig selv af glæde, når han opdager, at en computer kan vise video i tekstbe handlingssystemet En kvinde spørger: „Hvad kan det bruges til?“ — Så kvin- den er computerens over mand" Graff kallar mobiltele- fonina fyri eini mynd av okkara angist fyri at standa einsamøll. Vit hava tað av hundanum til, um vit ikki hava øll heimsins følk vid i lummanum, sigur hann „Vi gyser ved tanken om, at folk ikke kan få fatt på os. Så tager vi mobiltele- fonen med, når vi går en tur ved stranden. Vi er bange for at gå glip af noget. Men den mand der går langs stranden og håber at tele- fonen vil ringe, går netop glip af noget. Han går lige præcis glip af det gåturen handlet om" font 1987 hevði 10 hvert ansa húski eina teldu. Í 1995 var tað annað hvert, og heldur menningin fram sum higartil verður roknað við at um 10 ár nýtur 90% av danska fólkinum dagliga eina teldu heima (Institut for Fremtidsforskning). Við einari teldu, einari telefon- linju og einum sonevndum „modem“ kunnu øll í dag verða knýtt til Internet, og tú fært knappliga allan heimin inn í stovuna. So situr tú har og hevur í dag samband við kanska ein japanara og í morgin ein australiara, og: „Ér tað ikki fantastiskt? — her siti eg í Føroyum og havi samband við ein japanara!“ Og hvat so? Verður tú sjálvur meira skapandi og sál tín ríkari av tí, enn um tú í staðin fyri nýtti tíðina til ein túr í hagan við konuni og børnunum ella kanska bert kíndi kettuna/hundin? Teldan er eitt so fram komið tól/leikutoy, at „loyvt“ er fyri ulkomnar menn at spæla, og tað ger ein hópur av monnum eisini so til lítar, at „teldueinkja“ er vorðið eitt vanligt orð í USA (yvirhøvur tykjast kvinnur als íkki at hava sama áhuga at spæla við teldu). Tíðin er farin, tá maðurin „stýrdi“ konuni, men telduna kann hann stýra sum honum lystir — hon gevur honum kenslu av makt. — Tonk bert uppá telduspølini. Her kanst tú uttan at blunka bæði háls- høgga og skjóta tey (Ld. stjórar, politikarar og onn- ur), ið standa í vegin fyri tær, meðan tú knaskar chips og drekkur Cola, og tú kanst kappkoyra við 250 km/t. við kenning og renna á fólk og fæ uttan so mikið sum at missa koyrikortið - - - Hin vegin er teldan (com- putarin), nýtt sum eitt stýr- ings- og eftirlitsamboð ómissilig í dagsins vinnu- lívi. Somuleiðis kann ein telda — ikki stórri enn at tú kanst hava hana í einari tasku — Ld. goyma eitt ar- beiðsavrik, ið umboðar fleiri arbeiðstímar enn allir teir, :* okkara forfedrar gjøgnum 1000 ár hava knossast í hesum landi, og hon kann uppá fáar minuttir fremja rokniuppgávur, ið allir heimsins heilar ikki høvdu megnað, um teir se nýttu 10.000 ár. Men hon kann 5 sannmingå ersin ondum forkon kkum øllum Einki er tí at:siga til, at r verða bæði jun bergtikin og rædd av tílíkum tólum Ikki minst ti í dag er tað sera at royna at seta ett hvat Innan tænastuverting og I ment unarlivinum er telduødi og edv-futs og hvat sum kanska er skilagott. Allar tinar próvgrundir verða her sum nevnt trumlaðar niður av tí ríka edv-risanum og hansara tniføstu fylgisneyt um (vid heiðurligum undan tøkum) innan tad almenna (lærarar, búskaparfréðingar, prestar, læknar o.s.fr), fjøl miðlarnar og peningastovn arnar Skíggin er komin fyri at vera — hann kann ikki man- ast í jørðina, men vit mugu verja okkara bern ímóti at gerast trælir av skíggj- ans gyklaverð, ið sum skilst eisini niðurdoy vir til- vitskuna (Emery-frágreið ingina). Tað er tí heilt burt- urvið at siga/halda, at okk- ara børn verða eftirbátar, um tey ikki longu í fólka- skúlanum læra at brúka eina trupult mark fyri sum teldu. Tverturímóti er tað lívsneyðugt at duga at fóta sær í veruligu verðini utt- an teldu. Tá samanum kemur, so er nevnt dagsins telda longu avoldað, tá bernini eru til komir g um ikki annað átti umrødda kanning av íkaleguni hjá „teldu NSKU havt við erlsini sum kunni emingunum Ikaskulunum sær, at okkara skúlamynd karkommunur nú í fóru at endurskoða útreiðslurnar ul nýggja telduútverð í Í 1eITUUTEe alivara kaskulu um Eingin nýtist nógvar tím ar fyri at læra at brúka eina teldu ella at finna fram á „internetinum“, men øllum tørva nógv år fyri at byggja upp kunnleikan at lesa, skriva og rokna. Hetta tykj ast okkara „edv-heilfrelstu“ lærarar fullkomuliga at hava gloymt, nú teir mæla til („Dagur og vika“ 28 aug.) at allir fólkaskúlar fáa nýggjar teldur, ið kunnu knýtast til Internet, „tí har kunnu vit finna allan heims- ins kunnleika!“. Nakað so- leiðis fullu orðini. Ein tílík áskoðan hevur bert uppi- borið eitt orð til svar — tað er: Futs. Tí loyvi eg mær eisini at mæla til at allir lær- arar lesa umrøddu bókina „Samtaler med et træ“ av Carsten Graff Tórmóður Dahl Einasta broyting, tú sært við H-vindeyganum úr vinyli, eftir mong ár... Til húsið... H-VINDEYGU ÚR VINYLI | H-vindeygu hóska til oll hús Vit finna - saman við tær - bestu loysnina, soleiðis at heildaramyndin verður tann besta --tá talan er um tað allar besta Ring ella kom inn á gólvið og fá eitt prát vid okkum um tin tørv Vit eru altid til reiðar at geva tær eitt gott tilboð „er útsýnið P/F FØROYA 3333) P/F VATNSOYRA SNIKKARAVIRKI TY. +298 32177 8 32411 Fax +298 33166 gode Alt arbeiði við dumpara, minni kranabili, broyt, rennugravara og minni beltimaskinu, verður gjort. Sp/f í Djúpagili tlf. 15921/83121/86921