leygardagur 1. november 2003síða 4

6 Nr. 208 - 1. november 2003 Nr. 208 - 1. november 2003 7 Som talsmand for Miljø-og Naturressourceudvalget kan jeg indledningsvis sige, at vi i udvalget fuldt ud kan tilsslutte os redegørelsen og anbefalingerne, som en arbejdsgruppe, nedsat af Ministerrådet er kommet med i betänkningen »Vest- Norden i det nordiske sam- arbejde.« Nu har man i efterhånden mange år på den nordiske dagsorden fokuseret meget på nærområderne for i hvertfald en del af de nor- diske lande. Jeg tänker her specielt på nörområderne Baltikum og Nordvest Rus- land. Nu mere aktuel end nogensinde, da de baltiske lande bliver fuldt gyldige medlemmer af NIB. Denne dagsorden har givet det nordiske arbejde et men- ingsfuldt indhold. For- håbentligt kommer der mere balance i nordisk när- områdepolitik, nu hvor vi også inddrager Vest-Nor- dens nærområder i vores arbejde. Närområderne som Canadas Atlanterhavs- kyst, Skotland, de skotske öer, Irland og Nordirland. Små befolkninger, store afstande, koldt klima og dominerende afhængighed af havet og dets ressourcer. Det er fællesnævneren for Færøerne, Island og Grøn- land og disse landes nær- områder. Men specielt er det afhængigheden af havet og dets ressourcer, der har den altafgörende betyd- ning. Havet skiller os, havet binder os sammen, og havet er en del af vores identitet. Politik er alt for själden handlingens fag. Meget ofte bliver det ved retorik- ken, mens resultaterne ude- bliver. Derfor er det godt, at denne betänkning også indeholder konkrete ind- satsområder og anbefalin- ger og deriblandt specielt angående havmiljö og hav- ressourcer, som vi i udval- get er mest interesseret i. Nordisk Råd og Minister- råd har i denne forbindelse en vigtig opgave. Vores lande og vores närområder forvalter jo en meget stor og betydelig del af Atlan- terhavet. Et hav, der ikke kun har betydning for vores egen overlevelse og udvik- ling, men i lige så höj grad har betydning for de lande, der konsumerer den fisk og de fiskeprodukter, vi eks- porterer. Det forpliger os til et ansvarsfuldt arbejde ikke kun her og nu, men også med en langsiget strategi, der vil give vores efterföl- gere mindst lige så gunstige muligheder, som vi har. Derfor er det også nöd- vendigt med målrettet og relevant forskning, her specielt havmiljö og klima. En forskning, der afklarer – en forskning, der peger fremad. Vi er forpligtet til at tage ansvar for vores havmiljö – vi er forpligtet til en bäre- dygtig udnyttlese af havres- sourcerne, både levende og ikke levende. Det gälder også en fälles nordisk for- ståelse for en harmonisk bäredygtig udnyttlese af havets ressourcer. Der bliver sagt i betänk- ningen, at havets mulighe- der og problemer kalder på gränseoverskridende, tvär- sektorielt samarbejde for at sikre en bäredygtig udvik- ling. Derfor er det ikke alene vigtigt, men sandelig også nödvendig at inddrage närområderne i dette ar- bejde, for elleres giver det gränseoverskridende ar- bejde jo ingen mening. Vi i Miljö- og Natur- ressourceudvalget vil med interesse fölge den videre udvikling. Betänkningen indeholder desuden en räkke fornuf- tige anbefalinger på f. ex. uddannelse-, sundhed-, transport- og turismeområ- det, som jeg dog ikke skal kommentere. Der er sket en fornuftig udvikling af det nordiske arbejde under det svenske formandsskab, og jeg har store forventninger til det islandske formandsskab. Statsministeren David Oddson´s programerklä- ring for det islandske for- mandsskab åbner rigeligt op for en vestnordisk orien- teret satsning, som også Miljö- og Naturresourceud- valget kan se frem til. Tak hr/fru präsident. Jógvan við Keldu ætlar at fáa Norður- londini at bróta landamørkini niður á heilsluliga økinum fyri at fáa betri samstarv ímillum tey stóru londini og útjaðaran, eitt nú Føroyar og Grønland NORÐURLENDSKT SAMSTARV Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Heilsuverkini í øllum Norðurlondum skulu ar- beiða nógv meiri saman. Tað er ætlanin hjá Jógv- ani við Keldu, løgtings- manni. Hann hevur júst verið á Norðurlandaráðsfundi, har hann hevur umboðað Før- oya Løgting og har reisti hann møguleikan fyri størri samstarvi ímillum heilsu- verkini í teimum ymsu Norðurlonduum. Hann heldur, at ikki minst hevði eitt slíkt sam- starv fingið alstóran týdn- ing fyri heilsuverkið í Før- oyum og øðrum útjaðara- økjum í Norðurlondum. – Í útjaðaranum í Norð- urlondum býr lítið fólk og sostatt er tað trupult at kunna veita borgarunum nóg góða tænastu á ymsum økjum, sigur Jógvan við Keldu. Hann vísir til eitt álit, sum Norðurlandaráðið hev- ur gjørt um útnorður og hann gjørdi ráðnum greitt, at hann kundi hugsað sær at lagt stóran dent á tann part- in av álitinum, sum umrøð- ur samstarv ímillum heilsu- verkini. – Tað hevði fingið alstór- an týdning fyri útjaðaran, segði Jógvan við Keldu við Norðurlandaráðið. Løgtingsmaðurin sigur, at Norðurlond seta heilsu- politikk og vælferð í hásæt- ið og hann fegnaðist um teir møguleikar og teir fyri- munir, sum útjaðaraøkini høvdu av, at viðgerð við telemedisini varð so nógv ment. Tí mælti hann til, at hesin parturin av norðurlendska samstarvinum verður tikin upp til serliga viðgerð fyri at menna samstarvið ímill- um heilsuverkini í útjað- araøkjunum og teimum framkomnu, stóru Norður- londini. Landamørk brótast niður Jógvan við Keldu sigur, at hóast telemedisin er eitt stórt framstig, skal týdning- urin av beinleiðis sambandi ímillum sjúkling og læknar ella onnur starvsfólk í heilsuverkinum, als ikki undirmetast. Tí heldur hann, at tað hevur týdning at bróta landamørkini ímillum norðurlond niður á hesum øki og at gera øll Norð- urlond til ein stóran, inn- marknað á heilsuliga økin- um. Hann sigur, at hetta at bróa mørk niður, er rákið allastaðni. – Hetta at taka marknað- forðingar eru frammi á hvørjum einasta fundi í Norðurlandaráðnnum, bæði tá ið vit tosa um mentan, umhvørvi, vinnulív og ann- að. Og hann heldur, at hetta eisini eigur at víðkast til til heilsuliga økið, so at mørk- ini eisini verða niðurbrotin har. Hann hugsar bæði um samstarv á sjúkrahúsøkin- um og um samstarv á kommunulæknaøkinum. Tað, hann hugsar um, er bæði at fáa læknar út í útjaðaran og samstarv ímillum sjúkrahúsini um viðgerðir. – Tað er ongin loyna, at útjaðaraøkini hava stórar trupulleikar at fáa læknar, eins og tað ikki er sjálvsagt, at tað ber til hjá londunum í útjaðaranum at bjóða borg- arum sínum góðar viðgerð- ir, sum eru á hædd við tey stóru norðurlondini. Tí vónar hann, at tað hevði verið ein stórur fyri- munur at bróta mørk niður á heilsuliga økinum, tí tað hevur so stóran týdning sum nakað annað. Ein stórur trupulleiki er trotið á læknum – Læknatrotið ger, at tað er trupult at fáa ein stóran samanhang í heilsuverkið, tí læknar skifta so ofta. Løgtingsmaðurin sigur, at tað kann vera, at eitt slíkt samstarv eisini kann miðja ímóti at fáa fleiri fólk at lesa til lækna. Jógvan við Keldu sigur, at tað hann nú fer at royna, er at fáa Norðurlandaráðið at taka málið upp í nevndararbeiðið. – Fyrsta liðið í hesum skal vera at gera støðuna upp í teimum ymsu økjun- um í Norðurlondum. Tá ið tað er gjørt, eiga vit, í sam- ráð við læknafgeløg og onnur felag í heilsuliga økinum, at kanna eftir, hvussu samstarvið kann byggjast út. Hr./fru præsident Heilsuverkið í Føroyum samstarv við øll Norðurlond – Fáa vit størri samstarv ímillum heilsuverkini í Norðurlond- unum, hevði tað verið føroyingum til stórt gagn, eins og hinum útjaðarunum í Norðurlondum, sigur Jógvan við Keldu, sum umboðar Løgtingið í Norðurlandaráðnum Uppsagnir á Norrönu í stríð við avtalu Tað er brot á avtal- una millum Smyril Line og Fiski- mannafelagið, at føroyingar eru uppsagdir, sam- stundis sum út- lendingar framveg- is eru umborð. Fel- agið hevur kært uppsagnirnar og bíðar eftir svari, áðrenn tiltøk verða umhugsað HÓPUPPSØGN Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Fiskimannafelagið góð- tekur ikki háttin, fólk eru søgd upp á Norrönu. Tað ger Óli Jacobsen, formaður, púra greitt. – Tá ið vit samráddust um manning á Norrönu, høvdu vit sum fortreyt, at polakkar og aðrir út- lendingar ikki troðkaðu føroyingar í land. Tað er júst tað, sum nú hendir. Útlendingar eru fram- vegis umborð, og tað er brot á okkara fortreytir, sigur Óli Jacobsen, for- maður í Fiskimannafel- agnum. Felagið vil heldur ikki góðtaka, at fólk, sum hava verið umborð í nakrar mánaðir, troðka fólk av, sum hava verið við í fleiri ár. 30 fólk umborð á Norr- önu, sum starvaðust á hotelldeildini, eru søgd úr starvi. Átta teirra búgva í Føroyum, átta eru úr øðrum norður- lendskum londum, og 14 polakkar eru upp- sagdir. Orsøkin til uppsagnir- nar er, at virksemi hjá hjá Norrönu, nú lágárs- tíð er, svarar ikki til vónirnar, sum vóru. Norröna heldur kortini ferðaætlanina, sum varð løgd fyri veturin. Sjómannadeildin hjá Fiskimannafelagnum hevur sent Smyril Line eitt skriv, har boðað verður frá, at uppsagnir- nar ikki verða góðtiknar. Spurdur, um Fiski- mannafelagið setir tiltøk í verk, um uppsagnirnar ikki verða tiknar aftur, svarar Óli Jacobsen, at eitt stig verður tikið í senn. Fyrst verður bíðað eftir svari frá Smyril Line. Kjakmentanin í Føroyum hevur tað ikki gott, heldur Eyð- un Andreasen fólka- lívsfrøðingur. Síðsta dømi, tá ein lands- stýrismaður var sam- anborin við Hitler, er eitt tekin um andaliga armóð hjá teimum, sum føra orðið. Blað- stjórar svíkja eisini, heldur hann, tí teir loyva øllum framat í bløðunum og tora ikki at sensurera ógrundaðar ákærur KJAKMENTAN Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Andalig armóð! Við tveimum orðum lýsir Eyðun Andreasen, fólka- lívsfrøðingur við Fróðskap- arsetur Føroya, sína hugsan um málburðin herfyri í løg- tinginum. Vit hava biðið hann sagt sína hugsa um føroyska kjakmentan, nú bløðini skriva um óhepnar samanberingar. Seinasta dømið, tá løg- tingskvinnan Katrin Dahl Jakobsen samanbar lands- stýrismannin Høgna Hoy- dal við Hitler, heldur hann vera tað grovasta, hann hevur hoyrt á tingi. Okkurt líknandi hevur áður verið í bløðunum, men úr løgting- inum heldur hann seg ikki hava hoyrt nakað, ið kann samanberast. – Hetta er eitt tekin um desperatión, frustratión og eitt vantandi álit á egna argumentatiónsmegi. Hon meinar tað neyvan í fullum álvara, at Høgni Hoydal er ein paralellur við Hitler. Tað vísir, at tú skalt vera sera varin, tá tú gert saman- beringar. Brúkar tú myndir, so skal tað gerast ordiligt. Annars vendir myndin aftur til tín og rakar teg sjálvan, tí nú kunnu fólk ákæra hana fyri propagandametodur, sigur Eyðun Andreasen. Slík próvførsla í tingin- um er skaðilig fyri fólka- ræðið í nógvar mátar, held- ur fólkalívsfrøðingurin. Tað dregur uppmerksemi burtur frá tí evninum, ið kjakast verður um. Tað tokuleggur heldur enn forklárar tað, sum skal koma fram. – Hetta førir burtur frá tí idéala orðaskiftinum, sum byggir á fríar, intelligentar samrøður, sum menna spurningar, ið vit kunnu taka støðu til. Sjálvandi skal tað ikki vera keðiligt at lurta eftir løgtinginum, og tí eiga vit eisini at tola eitt sindur av, men tað skal valdast, sigur Eyðun Andreasen. Leys av søguni Síðstu árini hava verið fleiri dømi um, at politikarar eru farnir út um mark. At kalla ein landsgrannskoðara fyri ein gemenan bókhaldara er bara vanligt fornermilsi. At kalla løgmann ein danskan leigusvein er verri. Kallar tú fólk quislingar ella landasvíkjarar fert tú upp- aftur longri. Men tá tú fert til at samambera við heims- ins bølmenni, so er farið langt út um mark, heldur Eyðun Andreasen. Spurningurin er, hví tað hendir í Føroyum, tí tað er púra óhugsandi aðrastaðni, at slíkt kemur fyri, uttan at tað verður átalað í stundini og stór gøla spyrst burturúr. – Tað er óhugsandi, at hetta hevði hent í Svøríki, Týsklandi ella Danmark. Kanska er tað tí, at vit ikki hava verið í sambandi við hasa søguna, sum enn setir djúp sár í Evropa, og ikki hava kent hana á egnum kroppi. Kanska er tað eisini vantandi vitan. Men helst er tað ein desperatión yvir, at tín argumentatión ikki ber frukt, og tí tekur tú til harðari orð, sigur Eyðun Andreasen. Einki nýtt Hetta er kortini einki nýtt í Føroyum, leggur Eyðun Andreasen dent á. Hann nevnir eitt dømi um, at Petur Mohr Dam einaferð segði Rikard Long vera nasist. Tað málið endaði í rættinum. Janus Djurhuus førdi sakina fyri Rikard, sum vann málið. Eyðun Andreasen heldur, at tað er sjálvstýrismálið, sum vekir so sterkar kensl- ur í fólkinum at tey taka so rívan til. – Tað er ein gomul tradi- tión í Føroyum at saman- bera sjálvstýrisfólk við nas- istar. Vit síggja ein mann, sum er í bløðunum í somu ørindum í hesum døgum. Tað verður brúkt í argu- mentatiónini, at markið millum vanligar tjóðskap- arkenslur og ekstrema nati- onalimsu er flótandi. Sjálv- stýrismálið elvir til sterkar kenslur, og stríðið hevur staðið á, síðan vit fingu floksbýti. Tað hevur verið ein mótsetningur í fólkin- um í eina heilda øld, og tað verður ikki loyst, fyrr enn vit finna eina semju ella taka loysing, sigur Eyðun Andreasen. Tann breiða semjan hev- ur verið eitt afturvendandi gandaorð hesi árini. Men trupulleikin er, at viljin at finna semjuna er sjálv- destruktivur. Tey somu fólkini, sum siga seg vilja semjuna, forða fyri henni. – Samanbert tú ein mann við Hitler, so sigur tú sam- stundis, at tú ikki vilt sam- starva við hann. Tí eingin vil samstarva við Hitler, og tí er hetta eitt tekin um, at vit neyvan fáa nakra semju, tí hesi fólk makta ikki at finna semjuna, sigur Eyðun Andreasen. Bløðini verri Eitt er orðaskiftið á løg- tingi. Eitt annað er orða- skiftið í bløðunum, sum fólkalívsfrøðingurin heldur er á einum uppaftur lægri støði. – Bløðini eru ofta grov- ari, og eg haldi at redaktør- arnir skuldu tikið ábyrgd. Tað gera teir ikki, og onk- untíð ganga teir enntá á odda. Nógv av tí, sum sleppur framat í føroyskum bløðum, hevði ikki sloppið framat aðrastaðni. Her sleppa fólk at leggja fram ákærur uttan at føra prógv fyri sínum pástandum, og alt kemur við, sigur Eyðun Andreasen. Tað er ein styrki við før- oyska demokratinum, at tað er lætt at sleppa til orðanna. Hinvegin er tað at gera fólkaræðinum eina bjarna- tænastu at loyva øllum ígjøgnum sensurin. Tað førir kanska til, at summi halda seg aftur, tí tey kunnu enda í sama leypi ella vera álopin fyri síni sjónarmið. – Redaktørar hava størri vald enn nakar tingformað- ur. Men teir misskilja sína ábyrgd, haldi eg. Teir halda seg avmarka tað fría orða- skiftið, um teir forða ávís- um sjónarmiðum at sleppa framat. Teir eru bangnir fyri at vera ákærdir fyri sensur, men tað eiga teir at tola, tí teir hava so stórt vald, sigur Eyðun Andrea- sen. Redaktørar hava størri vald enn nakar tingformaður. Men teir misskilja sína ábyrgd, heldur Eyðun Andreasen Mynd: Jens Kristian Vang Avsporað orðaskifti C M Y K 7 6