týsdagur 4. november 2003síða 5

8 Nr. 209 - 4. november 2003 Nr. 209 - 4. november 2003 9 MARKNAÐARRÁK Sum væntað hækkaðu partabrøv og lánsbrævarentur í farnu viku, og nú flestu virkini í USA og Evropa hava kunngjørt roknskap, varð tað serliga búskaparligar uppgerðir sum ávirkaðu. Týdningarmesta uppgerðin var yvir búskaparvøksturin í USA. Hendan vísti, at búskapurin í 3. ársfjórðingi vaks 7,2%, og hetta er hægsti vøkstur síðani 1984. Búskaparvøksturin verður dag- førdur aftur í seinast í novembur og desembur, og roknast kann við, at vøksturin tá endar á einum lægri stigi enn 7,2%. Orsøkin er, at millum annað lánsumlegging- ar eiga stóran lut í høga vøkstrin- um, og møguleikin fyri fleiri um- leggingum er um at vera av. Samanumtikið má sigast, at stór framgongd er staðfest í USA seinastu mánaðirnar, men mett verður stundum, at ov skjótt hev- ur gingið. Hóast lítil ivi er um, at amerikanski búskapurin er á rættari leið, skal roknast við, at búskaparligar uppgerðir til tíðir kunnu vísa á eina meira hóvliga gongd. Hetta kann stundum fáa lánsbrævarentur og partabrøv at fella aftur. Týdningarmestu kunngerðir- nar hesa vikuna verða vinnuálitið og arbeiðsmarknaðarfrágreiðing- in (báðar úr USA), ið verða kunngjørd mánadagin og fríggja- dagin. Mett verður, at báðar upp- gerðirnar verða bjartar og kunnu føra við sær, at lánsbrævarentur halda stigið ella hækka. Hósdagin hevur evropiski mið- bankin mánaðarliga rentufundin. Marknaðarrák metur ikki, at ECB broytir evropiska rentustig- ið. Áhugavert verður kortini, hvat ECB fer at siga um evrop- iska búskapin á tíðindafundinum. Hetta er fyrsti fundur, ið verður leiddur av nýggja formanninum Trichet. Roknskapirnir kunngjørdir í farnu viku vóru flest allir góðir. Millum góðu roknskapirnar vóru teir hjá Ericsson, Danske Bank og Nordea. Flestu áhugaverdu roknskapirnir er sum kunnugt kunngjørdir. Tó er onkur eftir, ið kann flyta marknaðin. Ein av hesum er roknskapurin frá Cisco, ið verður kunngjørdur hósdagin. Onnur virkir, ið kunngerða hesa vikuna eru TDC, GN og Lund- beck, men hesir fara ikki at ávirka marknaðinar. Aftur hesa vikuna verður mett, at partabrøv og lánsbrævarentur fara at hækka ella halda stigið. Stigið á marknaðunum er tó hækkað nógv í seinastuni, so sannlíkindi er allatíðina fyri vinningsstaðfestingum, og hetta kann føra við sær eina øvuta gongd. Búskaparliga framgongdin í USA økist Vika 45, 2003 www.kaupthing.fo Norðurbryggjan letur upp 27. November: Portur til Útnorður MENTANARHÚS Jan Müller jan@sosialurin.fo Tað gongur eftir ætlan at innrætta fleiri hundrað ára gamla pakkhúsið á Grøn- landsbrygge i Keypmanna- havn, soleiðis at nýggju mentanarhúsið fyri londini í Útnorði, Føroyar, Grøn- land og Ísland verður latin upp hósdagin 27. Novem- ber. Tá verða til steðar Margretha drotning, danski forsætisráðharrin og annars umboð fyri londini í Út- norði. Norðurbryggjan verður annars latin upp fyri almenninginum leygadagin 29. november. Talan er um eina sera spennandi og áhugaverda verktætlan, sum verður fíggjað av einum grunni hjá A.P. Møller og av myndug- leikunum í Danmark, Før- oyum, Grønlandi og Ís- landi. Ætlanin er at Norður- byggjan skal hýsa mentan- arligum tiltøkum av ymisk- um slag úr luttakaralondun- um og kemur hon harvið eisini at virka sum eitt port- ur til Útnorður. Danir og út- lendingar, sum vilja hava eina kenslu av, hvat hesi trý oyggjalondini í Norðurat- lantshavi hava at bjóða kunnu við at vitja Norður- bryggjuna, fáa eina fatan av, hvat stendur teimum í boði við at vitja londini. Umframt at ein partur av tí gamla pakkhúsinum verður brúktur til mentan- arlig tiltøk, so fer hon eisini at vera karmur um so nógv annað virksemi eisini. Eitt nú fer íslendska sendistov- an at halda til har og somu- leiðis føroyska Viðskifta- stovan og tann grønlendska við. Tvs. at húsini verða eitt slag av umboðstovu fyri øll londini í Útnorði. Tað verða so eisini aðrir stovnar og feløg úr Útnorðurlondun- um, sum fara at hava inni- vist í nýggja mentanar- húsinum í Keypmanna- havn. Fyrstu tiltøkini í Norður- bryggjuni eru m.a. fram- sýningin "Veiðumentan í Útnorði", Hasr verða so eisini mong listalig tiltøk. Nevdarformaðurin fyri Norðurbryggjuna er eingin mætari enn fyrrv. íslendski forsetin, Vigdis Finnboga- dóttir. Í hesum søguliga og stórbara húsinum fer m.a. føroyska Viðskiftastovan í Keypmannahavn at húsast í framtíðini Mynd Jan Müller Elektron- málið tikið upp í samgonguni Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo – Hetta ber í øllum før- um ikki til. Nú verða Elektron og Gjaldskip- anin steðgað mitt í ein- ari brekku, og tað kann eingin liva við. Soleiðis sigur Jógvan á Lakjuni, formaður í Rættarnevndini hjá løg- tinginum, nú Dátueftir- litið hevur tikið avgerð í málinum um Gjald- skipanina hjá Elektron, sum er steðgað. Turið Debes Hentze, forkvinna í Dáturáðn- um hevur gjørt greitt, at talan ikki er um pers- ónsverju, sum er enda- málið við lógini, men um vinnupolitikk, sum hevur til endamáls at verja føroysk arbeiðs- pláss og know-how. – Tað er ivaleyst rætt, at talan er um pro- tektionismu. Tað hava vit ongantíð fjalt, men tað er sjálvandi ein spurningur um, hvørt tað er rætt at hava vinnuforðingar í eini lóg um vernd av per- sónsupplýsingum. Byrjanin til alt málið stavar heilt frá fyrst í 90-árunum, tá vandi var fyri at peninga- stovnarnir fluttu alt edv-samskifti av land- inum. Tað forðaði løg- tingið fyri tá, og hesin parturin hekk við, tá lógin frá 2001 kom fyri tingið, sigur Jógvan á Lakjuni. Spurningurin er so, um tað var í løgtingin- um, at upprunin til alt rumblið byrjaði. Tað heldur Jógvan á Lakj- uni, men hann heldur, at málið nú er komið ov langt, og hann ætlar at taka tað upp í Fólka- flokkinum á fundi í dag. – Eg havi alla tíðina verið ógvuliga ivinga- samur í hesum málin- um. Vit mugu gjarna verja arbeiðspláss og servitan í Føroyum, so hon ikki verður avreitt av landinum. Men tað ber ikki til at steðga allari menning í sam- felagnum, sigur Jógvan á Lakjuni. Fyrr í ár var málið aftur fyri tinginum, men tá bleiv løgtingið ikki liðugt at viðgera málið, tí tað fall fyri tíðarfreistini. Jógvan á Lakjuni er ógvuliga misnøgdur við, at Høgni Hoydal kortini skar ígjøgnum ta ferð- ina. Tað er avgerandi neyðugt, at vit varð- veita persónsupplýs- ingar undir føroysk- um lóggávuvaldi, og tí var neyðugt at skera ígjøgnum, sigur Høgni Hoydal, nú Elektron og peninga- stovnarnir hava stevnt bæði honum og Dáturáðnum, tí teir ikki sleppa at halda fram við at út- byggja Gjaldskipan- ina RÆTTARMÁL Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Síðsta orðið er ikki sagt í málinum millum Elektron og løgmálaráðið. Seinna- partin fríggjadagin stevndi Elektron bæði Dátueftir- litið og Løgmálaráðið eftir 10 milliónum krónum í endurgjaldi í sambandi við, at Dátueftirlitið hevur steðgað Gjaldskipanini, sum verður framd í sam- starvi við danska PBS. Sostatt hevur Elektron í grundini stevnt sær sjálv- um, tí landið eigur 40 pros- ent í Elektron. Peninga- stovnarnir eiga restina. Elektron stevnir við kravi um, at Dátueftirlitið verður dømt at viðurkenna, at av- gerðin, sum eftirlitið tók í síðstu viku um persónsupp- lýsingar, var ólóglig. Har- afturat verður ført fram, at kunngerðin um persóns- upplýsingar, ikki samsvarar við løgtinglógina. Turið Debes Hentze, for- kvinna í Dátueftirlitinum, segði við Sosialin hósdag- in, at Dátueftirlitið kundi ikki handlað øðrvísi. Tí kunngerðin, sum Høgni Hoydal lýsti 16. juni í ár, er ætlað at raka Gjaldskipan- ina hjá peningastovnum, og Høgni Hoydal hevði fulla heimild í lógini at lýsa kunngerðina. Hon viðgong- ur, at tað einki hevur við ta trygd at gera, sum lógin um persónsupplýsingar frá 2001 snýr seg um. Hetta er reinur vinnupolitikkur, sig- ur hon, tí upplýsingarnar eru ikki viðkvæmar og landið, tær fara til, er trygt. Protektionisma Sostatt er talan um protektionismu, sum helst hevur til endamáls at varð- veita arbeiðspláss og vitan í Føroyum. Trupulleikin er bara, at Elektron ikki vil verjast. Høgni Hoydal, landsstýr- ismaður við lógarmálum, vil ikki gera stórvegis við- merkingar til málið, nú tað er eitt rættarmál, har hann stendur fyri skotum. Hann vísir bara á, at talan er um ein part í einum nýggjum lógarkompleksi, sum hevði til endamáls at verja ein- staklingin í KT-samfelagn- um. Uppi í lógini hekk ein løgtingsavgerð frá 1994, sum hevði til endamáls at forða peningastovnunum at flyta sítt samskifti av land- inum, vísir Høgni Hoydal á. – Undir viðgerðini legði Løgtingið dent á, at per- sónsupplýsingar sum meg- inregla skulu varðveitast í Føroyum, og Rættarnevnd- in nevndi beinleiðis pen- ingastovnarnar. Tað avger- andi er, at vit varðveita per- sónsupplýsingar undir før- oyskum lóggávuvaldi. Tað gera vit neyvan, um alt so líðandi fer av landinum. Tí løgdu vit upp til, at tú skuldi hava undantak fyri at flyta persónsupplýsingar av landinum. Men tað broytti Rættarnevndin, sum kravdi eina herðing í lógini, tí hon vildi forða peningastovnun- um at flyta sítt samskifti av landinum, sigur Høgni Hoydal. Ivingasamt løgting Landsstýrismaðurin vísir sostatt til løgtingið. Men tað er ein sannroynd, at tað er ógvuliga ivasamt, hvat løgtingið heldur um málið. Fyrr í ár fekk løgtingið málið til viðgerðar, tí lands- stýrismaðurin vildi hava tað ásett í lóg, hvat var galdandi, so hann slapp undan at seta tað í kunn- gerð. Men løgtingið av- greiddi ikki málið, áðrenn tingsetan var av, og tískil datt málið burtur. Eftir tað skar Høgni Hoydal ígjøgn- um og lýsti kunngerðina 16. juni, sum steðgaði Gjaldskipanin. – Løgtingið súltaði mál- ið, og tí varð eg noyddur at gera eina kunngerð. Tað stendur løgtinginum frítt at taka málið uppaftur, og tí havi eg ikki tikið valdið frá løgtinginum í hesum mál- inum. Tað er mín ábyrgd at syrgja fyri, at rættarstøðan samsvarar við lógina, og tí kundi eg ikki bara bíða í ævir eftir løgtinginum, sigur Høgni Hoydal. Noktar fyri avbyrging Eftir stendur spurningurin, hvørjum Elektron skal verj- ast ímóti. – Eg vil ikki verja Elek- tron ímóti nøkrum. Lógin forðar ikki fyri samskifti úteftir, og tað stendur Elek- tron frítt at samskifta við PBS. Ætlanin er bara, at upplýsingar um peningalig- ar flytingar millum fólk og stovnar í Føroyum verða goymdar í føroyskum skip- anum og ikki uttanlands, sigur Høgni Hoydal. Hann óttast ikki rættar- málið, sum kemur, tí hann er sannførdur um, at hann hevur gjørt soleiðis, sum løgtingið hevur álagt hon- um. Hinvegin sigur hann seg vera ógvuliga harman um, at tað er komið so vítt. Ein roynd at varðveita vald Brot úr kunngerð nr. 94 frá juni 2003: § 1. Kunngerðin fevnir um persónsupplýsingar og viðgerð av persónsupplýsingum hjá peninga- stovnum § 2. Persónsupplýsingar og viðgerð av persóns- upplýsingum í skipanum í Føroyum, hvørs høv- uðsinnihald og –nýtsla eru peningaligar trans- aktiónir, flytingar ella annað samskifti ella virk- semi millum einstaklingar, virki, stovnar o.t. í Føroyum, kunnu ikki flytast av landinum. Heldur ikki kann ein partur av hesum flytast av landinum. Fakta Høgni Hoydal er komin í rættiliga ódnarveður. Elektron hevur stevnt bæði Dátueftirlitinum og løgmálaráðnum og sigur, at Høgni Hoydal hevði ikki heimild í lógini at lýsa kunngerðina, sum steðgar Gjaldskipanini Myndagerð: Álvur Haraldsen C M Y K 9 8