týsdagur 4. november 2003síða 6

10 Nr. 209 - 4. november 2003 Nr. 209 - 4. november 2003 11 Á Norðurlandaráðsfundinum í Oslo nú um dagar- nar var ein fyri Føroyar sera áhugaverdur og álvarsligur spurningur umrøddur. Tað var Anfinn- ur Kallsberg, løgmaður, sum tók spurningin upp. Tað snýr seg um einki minni enn um trygdina og umhvørvi í Norðuratlantshavi, ja í veruleikanum um okkara tilverugrundarlag. Ikki bert okkara men eisini tað hjá grannatjóðum okkara í útnorði, Íslandi og Grønlandi. Løgmaður sær stórar vandar hótta, tá umræður føroyska havumhvørvið í framtíðini. Ein orsøkin er økti flutningurin av kolvetnum úr Barentshav- inum til Amerka, tvs. framvið Føroyum, og hin hóttanin kemur frá eini aljtóða samtykt, sum hev- ur við sær, at allur sjógvur frá Gibraltar til Bret- lands fær serstøðu sum vart øki. Løgmaður vísti í samrøðu við Sjónvarp Føroya í farnu viku á, at hetta kann hava við sær, at vandamikla ferðslan verður trýst norðureftir ímóti Føroyum. Løg- maður segði við sjónvarpið, at talan kann vera um skip við vandamiklum farmi, oljuskip, skip við kemikalum, sum kanska ikki lúka tey allarstørstu trygdarkrøvini og harvið kunnu stey verða ein stór hóttan móti umhvørvinum í føroyskum sjógvi. Anfinnur Kallsberg bar sum sagt hetta uppá mál í Norðurlandaráðnum herfyri. Hann segði við sjon- varpið, at nýggju altjóða reglurnar mugu eisini fevna um okkara øki og fekk løgmaður fulla undirtøku frá hinum norðurlondunum at fremja eitt átak, soleiðis at okkara havøki i Norður- atltanshavi fær somu trygd sum øki aðrastaðni. Løgmaður sigur, at hendir ein stór vanlukka so eru vit neyvan før fyri at tacla hana optimalt men vit eru betri før fyri tí í dag enn fyri 10 árum síðani. – Sjálvandi verða vit ongantíð fult út til- reiðar at taka okkum av eini vanlukku skuldi hon hent í føroyskum sjógvi og tí er tað so umráðandi, at vit eiisni hava skipað viðurskifti um tað saml- aðu trygdina i hesum havumhvørvinum sum vit eru í. Uppskotið hjá løgmanni er nú latið umhvørivs- ráðharrunum í Norðurlandahráðnum at arbeiða víðari við. Eitt skilagott og sera viðkomandi upp- skot, sum okkara løgmaður her nemur við og sum vónandi eisini fer at fylla nógv í Oljumálaráð- num, nú tað eftir ætlanini í framtíðini fer at leggja seg enn meira eftir at umrøðu umhvørvismál. Ein uppløgd uppgáva hjá – hvør veit – kanska tí »nýggja« umhvørvismálaráðnum at taka sær av. DAGSINS MEINING Sosialurin Mugu betra um trygdina í Norðuratlanshavi VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Johan Dahl Løgtingsmaður Undirritaði bleiv av Her- geiri Nielsen lagdur undir at birta uppundir enn størri samfelagsligan rakstur, – neyvan kann nakað vera meira skeivt. At blanda løgu og rakstur saman er kanska í huga- heimi Hergeirs eitt feitt, men ikki hjá mær. Tað er nevniliga ikki íløgurnar, sum gjørdar eru sum koma at hvølva sam- felagsskútina, men tann al- samt økti vøksturin í rakstr- arútreiðslum landskassans. Eisini kappingarføri okk- ara er versnað ca. 25% seinastu árini m.a. orsakað av nógv øktu lønarútreiðsl- unum á privata arbeiðs- marknaðinum og spurning- urin er um ikki hetta er ein av orsøkunum til stóru út- flutningsnøgdirnar av rund- um feskum fiski? Sambært uppgerð frá Hagstovuni eru vøksturin í Almennu fyrisitingini frá 1998 til og við 2002 fylgj- andi í krónum: Almenna nýtslan er vaksin við 790 milliónum frá 1998 til 2002. Almenna nýtslan vil siga nýtslan hjá landið, kommununum, al- mennum grunnum og ríkis- stovnum í Føroyum. Hetta er ein vøkstur á í miðal 9% um árið. Meginparturin av vøkstr- inum eru lønir. Tær vuksu tilsamas við 515 mió. krón- um í tíðarskeiðnum, sí talv- una niðanfyri: Vøkstur í lønar- útreiðslunum 1998-1999 98 mió. 1999-2000 122 mió. 2000-2001 119 mió. 2001-2002 176 mió. Tilsamans 515 mió. Siga vit at 3,5 størv eru uppá milliónina svarar tað til at tað almenna hevur sett 185 nýggj størv um árið frá 1998 til 2002. Yvirlitið niðast vísir løn- arútreiðslurnar í landsfyri- sitingini frá 1998-2002: Ein vøkstur uppá í miðal knapt 129 mió. krónir um árið, ella í miðal 8,7% um árið. Aðalfyrisitingin hevur sett í meðal 24 nýggj størv um ári frá 1998-2002. Lønarútgjaldingar innan privata sektorin, fiskivinnu, og servicuvinnuna minka støðugt í løtuni, meðan kruvin fyri almennar lønir bert gongur ein veg nevni- liga støðugt uppeftir. Økingin í almennu lønarút- reiðslunum í komandi ári verða umleið 100 mió. krónur. Tað er rímiliga lætt at minka og stýra kostnaðum í samb. við íløgur sum ikki hava rakstarútreiðslur við sær framhaldandi. Hinvegin er tað, at man letur rakstarútreiðslunar ótálmandi økjast innan al- mennu umsitingina ein sera stórur trupuleiki, tí tað er nærmast vónleyst at minka henda aftur. Hvør tosaði um sjálvber- andi búskap? Himmalfluktin í almennu rakstrarútreiðslunum heldur fram Vøkstur Veruligi í lønarútr. Miðal miðal lønar- Størv Heimastýrið 1998-2002 lønarvøkstur vøkstur um árið Aðalfyrisiting 56.746.478 14.186.620 6.978.648 24,4 Rættarmál 1.160.615 290.154 256.191 0,9 Vinnubúskaparlig mál 44.006.930 11.001.733 6.865.536 24,0 Umhvørvisvernd -23.640 -5.910 -20.820 -0,1 Heilsumál 74.482.614 18.620.654 3.367.576 11,8 Mentamál 8.944.631 2.236.158 1.178.743 4,1 Undirvísingarmál 100.376.781 25.094.195 6.793.925 23,8 Almannamál 65.620.081 16.405.020 4.413.681 15,4 Tilsamans 351.314.490 87.828.623 29.802.772 104,3 Kelda: Vinnuhúsið TÍÐINDASKRIV Tórshavnar Bátafelag Tórshavnar Bátafelag hevði ársaðalfund tann 8. okt 2003 í hølum felagsins. Øll nevndin bleiv aftur- vald. Á nevndarfundi tann 27. nov. skipaði nevndin seg soleiðis: Kartni Olsen, formaður Øssur Hjalt, næstformaður Alvi Nielsen, kassameistari Páll Klein, skrivari Erhard Mortensen, nevndarlimur. Eyðkalimir: Petur Jensen Jegvan Bæk Felagið veksur alsamt, og hevur nú meiri enn 600 limir. Hugnaligu felagshølini niðri í Vágsbotni eru opin mánakvøld og mikukvøld kl. 20.00 til 22.00, og leygardag kl. 10.00 til 12.00. Tá hittast limirnir til ein kaffimunn og hugnaligt prát um alt, sum hevur við bátar og sigling at gera, og mangt, mangt annað. Bátafelagið heldur fram við somu nevnd VIÐMERKINGAR Kai Vágfjall Tað sær út sum, at javnað- arflokkurin er rættuliga far- in í hernað mótvegis tjóð- veldisflokkinum, og serliga formanninum Høgna Hoy- dal. Vápnini eru ongantíð nóg ljót ella skitin. Hampa- fólk øtast og undrast, og mong hava tikið til pennin, eins og undirritaði. Ein kann spyrja, hvat er gali hjá javnaðarflokk- inum? Haldi bara eg kann taka undir við øðrum, sum eru komin við boðum uppá hendan spurningin, at tað er »frustratión«, sum fær tey at bera seg so at. Flokkurin stendur bara á síðulinjuni uttan ávirkan og rópar ókvæmisorð. Hesa støðu hevur hann bara sær sjálv- um at takka sær fyri, við sínum afturhaldandi og tvøra politikki, ella rættari sagt tørvandi boð uppá politik, og sum handlangari fyri fremmant yvirvald. Orð sum nasistar, fasist- ar, krýstallnáttin, Hitler, Stalin, bølmenni í Albania og hvat veit eg, verða brúkt um formann floksins. Tá so Høgni Hoydal, sum enn ikki hevur stevnt nøkrum fyri ærumeiðing, mælir til siðiligheit, og at vanda sær um orðini, gerðast hesi fólk púrasta frá sær sjálvum av øði, og í blindum haturi og illsinnisherðindum halda tey á at kalla, útspilla og dálka hann og flokkin. Ringasta orðavæl, sum ein helt bara var at finna úti á gøtuni, draga tey inn á okk- ara fyrr so tignaliga løg- ting. Nú eina náttina varð hakakrossurin hjá týsku nasistunum málaður uppá ein samkomubygning í Klaksvík. Um tað er ein av- leiðing av hesari javnaðar- øsing veit eg ikki, men tað er nærliggjandi at hugsa so. Frammferð og øsing javn- aðarmanna elir í hvussu so er ikki til tað øvugta, so eg spyrji, hvat verður tað næsta? Í eini grein í bløðunum í síðstu viku misbrúkar for- maður javnaðarfloksins undir heitinum »Tey reinu – tey røttu – tey rættvísu«, sjálvt Orð Guds. Hann samanlíknar Høgna við farisearan í templinum og seg sjálvan við tann neyð- ars tollaran. Eisini mis- brúkar hann myndina um flísina og bjálkan. At tveita hetta eftir Høgna, heldur enn at brúka tað uppá seg sjálvan er skelkandi. Ein og hvør eigur fyrst og fremst at rannsaka seg sjálvan, um viðkomandi sjálvur hevur nakran bjálka ella flís í egn- um eyga. Men kanska fari eg skeivur. Jóannes hevur kanska rannsakað seg sjálvan, og bara ongan bjálka ella flís funnið hjá sær sjálvum? Hvør er tá farisearin og hvør er tollar- in? Hetta kunnu lesararnir sjálvir meta um. Lat okkum sleppa undan slíkari guds- spottan. Í somu grein skrivar Jóannes: »Ikki tí, Høgni Hoydal er í orðavali og framburði vanliga sera hampuligur...«. Her er okk- urt, sum ikki samsvarar í nevndu grein. Í øllum før- um hevur formaður javnað- arfloksins givið »bølmenn- inum« í tjóðveldisflokk- inum besta skotsmál. Er tað hetta sum innast inni pínir javnaðarfólk, at tey ikki liva upp til at brúka eitt hampuligt orðaval og fram- burð, og so fær tey at gart- era so í av reinari øvund? Annars er greinin sera óndsinnað og full av lygn- um, haturi og á allan hátt ósømulig. At hugsa sær, at greinin er skrivað av einum sum bjóðar seg fram sum løgmannsevni. Neyðars før- oyingar. Øsingarherferðin mikla Kim Simonsen Regin Eikhólm skrivar eitt svar til mín um greinar um Erasmus Montanus, ið nær- um kundi líkst einum veru- ligum bókmentakjaki, men til endans enda vit aftur í føroyska kjakflórinum, har eg skal svínast til (sum eg eri vanur við). Sjónarmiðið hjá Eikhólm, var sum so, at eg ikki havi skilt ella virði dualitetin í figurinum Erasmusi, at hesin bæði hevur rætt og í støðum tek- ur feil. Hetta kom fram, tí eg setti meg at rokna hvat Erasmus Montanus hevur verið brúktur til í føroysk- um kjaki, ella meiri hvussu hann hevur verið (mis)brúkt- ur. Í hesi leitan kom eg fram á eitt stað, har Eik- hólm samanber varaløg- mann við hendan Erasmus, sum so ómetaliga nógv onnur. Hetta er ikki tað minsta originalt og er gjørt tíggju túsund ferðir fyrr. Har eg so seinni í frøðlig- um greinum í Sosialinum vísti á, at hesin Montanus er ein kompleksur persón- ur, ið tí mest av øllum altíð hevur verið misskiltur og misbrúktur, av einari svart- ari og hvítari hugsan. Hetta tikist Eikhólm at vilja góð- taka nú, og vísir seg nú (gjøgnum nærum alla greinina) sum ein gløggur lesari av sjónlekinum Erasmus Montanus, men til endans dugir hann tó ikki at lesa og fasthalda hvat eg (og hann sjálvur) júst segði um Montanus, at hann um- boðar bæði tað rætta og hevur síni hábrøgd, tí nú er tað eg sum havi eitt Mont- anus kompleks, t.v.s. at hann mótsigur síni egnu tulking og mínari, ið hann ikki vil skilja ella dugir at lesa, nú er Montanus ein slíkur, ið man bert kann hava eitt kompleks yvir at líkjast og her er hansara gamla tulking tí undir skinninum. Vit taka hetta einaferð enn, tí hesin logikkur er so avanserður, at vit noyðast at lesa Eikhólm í slowmotion, sum við øllum sjálvmálum er stuttligt at síggja tey aftur og aftur. Tað løgna við svarinum hjá Eikhólm er sum so, at vit (fyrst) eru so rørandi samdir, nærum gjøgnum alt svarið, har hann so at enda hálar ikki eina hálva syllogismu úr hattinum sum Montanus, men hvat verri er ein fúlan ræstan føroyskan ad hom- inem (eftir manninum ikki bóltinum) slutning ella konklusión, tí nú er tað eg, ið havi eitt Erasmus Mont- anus kompleks. Hetta er veruligani logikkur og argumentatión á høgum støði, har allar hvítar kanin- ir gerast gráir fressar, um hesin maðurin annars tímir at sveiggja sín gandastav, tí nú fastheldur hann eina tulking av Montanusi, sum hvørki eg ella hann sjálvur standa inni fyri. Eg líði altso ikki undir mínari egnu tulking av Montanusi, ið Søren Kierkegaard, Henrik Stangerup og Georg Brand- es eisini komu við, men undir henni hjá Eikhólm, sum han sigur seg ikki hava! Hetta má vera tað sum Derrida kallar dekon- struktión, at man finnur fram til mótsetningar í ein- um argumenti, sum man so upploysir, fyri at stilla alt upp aftur har alt er vent á 180 stig á høvdið. Glaðar søgur eru í veruleikanum tristar og tristar eru innast inni glaðar. Eikhólm de- konstruerar tí sítt egna argument við ákæruni um eitt Montanuskompleks. Eg tími ikki at (ill)gita, sum Eikhólm ger um meg, um hvat feilar hesum Eik- hólm, ella at psykoanalys- era hann fyri kompleks, paranoia ella ótta fyri býar- bussum, tað er eins absurd sum tað hann ger við meg, t.v.s. stillar eina diagnosu um at eg havi eitt løgið kompleks, at eg líði undir hansara feiltulking av ein- um 200 ára gomlum sjón- leiki eftir Holberg gamla. Fingu tit hatta við? Tað er enn langt frá at de- konstruera seg sjálvan til veruliga rekonstruktión, realismu og perspektiv. Tað er torført at liva við kom- plementariteti, sum tað eis- ini var hjá Bohr og Ein- stein. Hvørjaferð teir møtt- ust ella skrivaðu saman vísti Bohr á, hvat næming- urin Heisenberg hevði lært hann, at partiklar í einum atomi vera ávirkaðir av hvussu tú roynir at mála teir. Tað er tí ógjørligt fyri Eikhólm, fyrst at vera Bohr eina løtu og so Einstein til endans og kanska Bohr restina av tíðini. Eg dámi annars væl nógv at tí Eikhólm hevur skriva og havi ikki klipt heilt fáar greinar út eftir hann, serlig- ani um mál, ið mangan um- boða fleiri góð sjónarmið enn føroyskir málfrøðingar, teir slóknaðu vitar, annars hava tvætla um í eini 80 ár. Eitt sjálvmal í slowmotion – at dekonstruera seg sjálvan Heðin Mortensen formaður í mentanarnevndini Skilji væl, at Leivur Han- sen hevur stórar trupul- leikar í politikki. Tað má vera møtumikið at standa uttan fyri alla ávirkan, tá ið talan er um at taka av- gerðir. Leivur hevði møgu- leikan at gera seg gald- andi í samband við skúla- og hallarbygging- ina í Kollafirði, men hann gjørdi onki, lat bara standa til. Nú má so sam- gongan taka upp eftir honum og føra út í lívið brotin lyftir frá Leivi; men hetta megna vit eis- ini, sum víst hevur verið á. Tað kann ikki burtur- forklárast, at Leivur í fíggjarnevndini gjørdi eina tilráðing, sum gekk ynskinum hjá kollfirð- ingum beint ímóti, og at- kvøddi hann eisini ímóti hesi ætlan á opnum bý- ráðsfundi. At Leivur fekk kaldar føtur, tá ið allir kollfirðingarnir sótu í býráðssalinum og fylgdu við orðaskiftinum, er ein onnur søga, sum eg ikki skal koma inn á her. Leivur sigur í greinini hjá sær, at sjálvandi hevði besta og ruddilig- asta loysnin verið, at samanlagda kommunan tók við, har sum Kolla- fjarðar Kommuna slepti, tá samanleggingin fór fram á nýggjárinum 2001. Eftir hesum úttalisi uppá skrift, so tekur Leivur ikki udir við nú- verandi ætlan hjá Hallar- stuðulsnevndini, so er tað skorið út í papp. Nei Leivur, ætlanin hjá tær hevði í fyrsta lagi kostað Tórshavnar Komm- unu eina íløguætlan, sum kom uppá 40 mió kr. Ongin íløguætlan hevði klárað hetta, og komm- unurnar hava jú eitt íløguloft. Nær heldur Leivur, at hetta ynski- projekt hevði kunnað verið gjøgnumført? Í øðrum lagi leyk sjálv ætlanin ikki á nakran hátt ásetingunum í nýggju fólkaskúlalógini, og vit høvdu framvegis eina fimleika- og venjingar- høll og ein skúla undir jørð. Sera áhugavert er at síggja øll referatini, sum vísir kostnaðin og gongd- ina í málinum um skúla-, fimleika- og venjingar- hallarbyggingina. Her er Leivur eisini við sum kunningarmaður á øki- num. Hetta er ætlanin, sum Leivur saman við kollafjarðarnevndini vil hava. Sig so ikki, at her er fíggjarstýring og visiónir, tá talan er um skúla- og venjingarhall- arbygging. Á forfundi til býráðs- fund á vári 2001 segði Leivur Hansen hesi orð »Henda byggiætlan er nakað, sum ein nevnd samansett av fólki í Kollafirði hevur arbeitt við, og hetta má metast at vera eitt ørvidisprojekt, ynskidreymar, sum koma at kosta 40 mió kr. Bý- ráðið kundi kanska moralskt tikið undir við hesum uppskoti um so varð, at bæði skúli og høll kostaði 20 mió kr«. Sostatt vildi Leivur Hansen ikki kennast við sítt egna barn. Tvær ferðir hevur Leivur nú mótmælt byggiætlanini í Kolla- firði. Nú fáa vit at síggja, hvussu verður triðju ferð? Haldi, at Leivur skal greiða kollfirðingum frá, hví onki orð stóð í saman- leggingaravtaluni um skúla og ítróttarhøll? Hvat tú sigur, heldur ikki í politikki. Talan var jú um at leggja tvær stórar kommunur saman, og tá eiga skrivligu avtalurnar at verða greiðar, ella hvat? Her hevur Leivur eitt forkláringsproblem. Kollfirðingar skulu ikki hava nakra lappa- loysn frá tær. So gott er, at tú onga ávirkan hevur á avgerðir, sum verða tiknar í dag. Teir skulu hava ein framtíðarskúla frá 1. til 9. flokk og eina Ítróttar- og Samkomu- høll, sum lúkar øll sam- felagskrøv í dag. Vit ganga ynskinum hjá kollfirðingum á møti, og nú hendir nakað á øki- num. Heðin bakkar ikki frá givnum lyftum, sum Leivur Hansen. Eg meini tað Leivur C M Y K 11 10