týsdagur 25. november 2003síða 6

10 Nr. 224 - 25. november 2003 Nr. 224 - 25. november 2003 11 Javnaðarflokkurin hevur havt landsfund i Hvalba og hevur i hesum sambandi gjørt landsfundar- samtykt. Við landsfundarsamtykt plaga flokkar at vísa á hvønn politikk, teir halda vera skilabest at reka undir givnum umstøðum. Javnaðarflokkurin er í andstøðu, og henda støða merkir sjálvandi fundarsamtyktina. Hóast hetta so er landsfundar- samtyktin áhugaverd á mangan hátt við tað, at hon vísir á øki í samfelagnum, sum treingja til ábøtur og hon setir fram áhugaverd alternativ til rikna politikkin. Tey øki, ið Javnaðarflokkurin tekur fram á lands- fundinum eru: familjupolitikkur, bústaðartørvur, eftirlønarstøðan, heilsumálini og útbúgvingar- politikkurin fyri at nevna nøkur. Hetta eru alt sera aktuel og átrokandi mál. Tað, sum víst verður á, er, at samgongan onga ítøkiliga loysn hevur á hesum nevndu málum, ella at samgongan vegna innanhýsis ósemjur ikki megnar at loysa hesi átrokandi mál. Hetta er tíverri alt ov satt, og so er spurningurin, hvørt alternativ javnaðarflokksins eru orðað soleiðis, at flokkurin kemur á tal við samgonguna um hesi mál. Hvørji eru so boð Javnaðarflokksins uppá ein annan politikk. Í sambandi við familjupolitikkin verður víst á, at tørvur er á betri barnsburðar- skipan, soleiðis, at barnið kann vera heima eitt ár, um ynski er um hetta. Hesi mál má eitt nú Miðflokkurin uttan nakað kunna góðtaka. Hvat bústaðartørvinum viðvíkur, so verður víst á, at tað almenna eigur at ganga undan til tess at útvega fígging til hóskandi bústaðir til ung sum eldri. Eisini verður víst á røktartørvin, og hetta kann ongantíð gerast nóg ofta. Tann stóri spurningurin er eftirlønin og hvussu hon skal fíggjast í framtíðini. Her hevur Javnaðar- flokkurin eitt sera áhugavert boð: eina trístreingj- aða fígging nevniliga fólkapensión, samhalds- fasta og fakfelagseftirlønir. Tað er eingin loyna, at teir ráðandi flokkarnir standa ráðaleysir í eftir- lønarspurninginum. Tað er heldur ikki væntandi, at samgongan fær hetta mál í hús fyri valið um 2 ár, so her hvur Javnaðarflokkurin eitt sera gott mál, sum hann má arbeiða hart við frá nú av og til valið. Somikið í hesum umfari. Her eru onnur mál í samtyktini, sum hava stóran almennan áhuga og fara vit at venda aftir til hesi mál, samstundis sum vit kunnu staðfesta, at Javnaðarflokkurin nú hevur eitt ítøkiligt og sera viðkomandi alternativ til politikkin hjá sitandi samgongu. Tað kann tó undra, at sjálvstýrismálið ikki verður tikið uppá tungu í landsfundarsamtyktini. DAGSINS MEINING Sosialurin Sterkt alternativ Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Umleið 70 fólk úr øllum landinum høvdu leygar- dagin leitað sær í Norður- landahúsið til landsfund Miðfloksins. Á skránni var, umframt lógarkravda valið av nevnd o.a., politisk framløga- og kjak, sum vardi til út á kvøldið. Hetta varð fyrsti landsfundur síðani flokkurin eftir sein- asta løgtingsval kom í samgongu, og merkti tað kjakið, sum var positivt og framtíðarrættað. Í nýggju nevnd Miflok- sins eru: Álvur Kirke, Kaldbak Pól Jóhan Djurhuus, Glyvrar Charlotta á Váli Olsen, Havnin Svein Askildsen, Kollafjørður Elin W. Tausen, Argir. Varalimir eru: Ann Hjaltalin, Havnin Svenhild Haraldsen, Hoyvík Kjarstein Danielsen, Tvøroyri Jónfinn Olsen, Miðvágur Landsfundurin fegnaðist um tann møguleikan flokk- urin, sum landsstýrisflokk- ur, hevur at seta dám á førda politikkin, og dentur varð lagdur á primeru upp- gávur floksins, at vera á varðhaldi, og at styrkja og verja grundleggjandi kristnu virðini, sum sam- felag okkara er grundað á. Familjupolitikkurin var frammaliga í umrøðuni. Staðfest varð, at sam- felagsgongdin krevur nógv av ungu familjunum, og at grannalondini hava ein nógv virknari leiklut í at veita stuðul til hesar. Heitt varð á landsstýrismannin um at skunda undir arbeiði at nútíðarføra samfelagið á hesum týdningarmikla øki. Veitti skattalættin á 127 mió var umrøddur og fegn- aðust luttakararnir um hetta beinleiðis familjupolitiska tiltak. Landsstýrismaðurin fekk stuðul til framhaldandi at virka fyri einum nútíðar heilsupolitikki, har møgu- leikarnir fyri beinleiðis stuðli til heilsugóðan mat eigur at verða kannaðir. Sjálvstýrislógin, heildar- veitingin og tjóðarfrælsið vórðu umrødd, og enn eina- ferð varð staðfest, at Mið- flokkurin metir eina fíggj- arliga uppgerð við danir at vera alneyðuga. Gjørt varð av at heita á løgmann og samstarvsfelagarnar í landsstýrinum um at fáa slíka uppgerð gjørda. Enn einaferð harmaðist flokkurin um manglandi virðingina, ið víst verður veikasta føroyinginum, barninum í móðurlívi. Staðfest varð, at krevjast má av landslæknanum, sum ovasta myndugleika á økin- um, at hesin setur tiltøk í verk yvirfyri teim læknum, sum uttan at blúgvast siga seg nýta sosialar orsøkir sum grundgeving fyri fost- urtøku. Slíkt kann ikki góðtakast og als ikki í einum samfelagi, sum telist millum tey ríkastu. Landsfundurin fegnaðist um, at landsstýrismaður floksins frá 1.januar skal taka yvir sosialpsykiatriska økið. Luttakararnir kenna seg sannførdar um, at hesin megnar at lyfta hetta afturútsiglda økið á eitt støði, sum er nøktandi fyri eitt vælferðarsamfelag. Landsfundurin gav fullan stuðul til fráboðan løg- tingsmansins, um at rentu- stuðulin skal varðveitast á 37% -og at mjólkastuðulin ikki skal minkast. Privatisering av ognum landsins varð umrødd, og landsfundurin tók ikki treytaleyst undir við gene- rellum ætlanum um hetta. Landsfundarluttakararnir umrøddu minnilutabólkar, sum royna at broyta grund- leggjandi moralsk og etisk virði. Staðfestur varð týdn- ingurin av at møta hesum menniskjum við tí kærleika og hjálp, teimum tørvar, men samstundis ikki at loyva at grundleggjandi kristnu virðini, samfelagið byggir á, verða broytt fyri at tekkjast hesum. Sum er hevur Miðflokk- urin bert 1 av 32 løgings- monnum og verður tí náttúrligt ikki rokkið øllum teim málum, flokkurin vildu ynskt. Tó staðfesti landsfundurin stórt nøgd- semi við úrslitini higartil og ynskti fólkavaldu um- boðum sínum Signing Harrans í verkinum fram- yvir. Vegna Miðflokkin Álvur Kirke floksformaður Frá landsfundi Miðfloksins Kenneth Rasmussen form. Unga Sjálvstýri 7. november, legði Bjarni Djurholm, landsstýris- maður, vegna landsstýrið fram tvey uppskot til løg- tingslógir um føroyskan landbúna. Fyrra uppskot- ið er til løgtingslóg um landsjørð. Endamálið við lógini um landsjørð er, at tað fyrisitingarliga skulu skapast møguleikar fyri at menna framleiðsluna av landsjørðini. Seinna uppskotið er til løgtings- lóg um búnaðargrunn. Endamálið er, at stovnað- ur verður grunnur, sum skal veita lán til land- búnaðin. Flest øll eru samd um, at broytingar mugu ger- ast á økinum, men tað er stórt spell, at uppskotini, eftir at hava verið ígjøg- num samgongukvørnina, eru fullkomiliga avskepl- að samanborið við upp- runa útkastið hjá Bjarna Djurholm, sum hevði verið ein nógv betri og tíðarhóskandi loysn. Men ikki var annað væntandi, tá tjóðveldiskapitalistar við sosialistiskari skræðu, hava verið uppí leikinum. Sum handan falna jarntjaldið Í Føroyum er helvtin av jørðini ogn og hin helvtin kongs. Støðan hjá før- oyskum kongsbóndum er sum hjá starvfeløgum teirra í Kina, Hvítaruss- landi, Kina, Albania og Kuba. Bóndin eigur einki í sínum vinnutólum, bygningum ella garði, og kann ikki veita trygd yvir fyri lánistovni. Hetta ger, at hann ofta bara verður vendur í hurðini í bank- anum og tí ikki kann fremja ætlaðar ábøtur á lendi ella amboð. Dømi eru um bøndur, sum í eitt 15 ára skeið hava lánt 5 mill. til út- byggingar á garðinum. Teir hava arbeitt fyri at niðurgjalda skuldina øll hesi árini, men nú tá tíðin nærkast til at teir skulu leggja frá sær, vakna teir við kalda dreym. Teir eiga jú onki í garðinum, sum teir hava lagt nógva orku og pening í. Tey fyrstu árini verður eitt møguligt yvirskot brúkt til útbyggingar og viðlíkahald á garðinum, men seinnu árini verður yvirskotið lagt til síðis fyri at bóndin kann hava eina uppsparing til ellis- árini. Hetta førir við sær, at neyðugar ábøtur og viðlíkahald ikki verður gjørt, soleiðis at garðurin spakuliga forfellur. Um sonur ella dóttir bóndan yvirtekur garðin, so kann møguliga semja gerast um eina hóskandi samsýning til fráfarandi bóndan. Men tá ein triði persónur tekur við festin- um, stendur gamli bónd- in eftir við ongum. Bóndurnir ynskja endurgjald fyri íløgur og arbeiði Tað eigur at verða gjørd ein jarðarlóg, sum ásetur ein dag, har allir garðar og jørð verða seld fyri marknaðarprís. Tá skal bóndin, sum situr við festinum fáa tilboð um keyp beinanvegin ella um hann ikki vil keypa, skal garðurin seljast fyri marknaðarprís, tá bóndin leggur frá sær. Velur bóndur at keypa, skulu íløgurnar hjá bóndanum trekkjast frá keypsprísin- um. Knúturin í hesum mál- ið er uttan iva hann, at fólk ikki vilja einskilja landsjørðina, tí at ongin privatpersónur skal eiga okkara vøkru fjøll. Hesin knúturin kundi verið loystur, soleiðis at garður og lendi vóru knýtt sam- an sum eitt skip og eitt fiskiloyvi. Tí hevur garð- urin onki beiti til neyt og seyð, er hann onki verd- ur. Tað kann ikki bera til, at vit í 2003 enn eru á tí støði, sum grannalond okkara vóru á fyri 250 árum síðani. Bóndi í Føroyum ella Albania – eitt feitt Jørn Astrup Hansen Jeg husker fra en af mine første skoledage, hvorledes degnen på pædagogisk vis søgte at indføre os børn i aritmetikkens forunderlige verden. - Lad os nu sige, indleder degnen, at I har samlet tre pærer op, som er faldet ned fra træet. Nu falder der to pærer mere ned fra træet. Dem samler I også op. Hvor mange pærer har I så? Børnene tænker, så det knager. Efter nogen tid spørger degnen min side- kammerat. - Nå, lille Åge, hvor mange pærer har du så? - Pærer, udbryder Åge grædefærdig, jeg har siddet og regnet med æbler! Pærer - ikke æbler Skoletimen for mange år siden randt mig i hu for- leden. Den 28. oktober pålagde Dátueftirlitið Elek- tron at stoppe ethvert yder- ligere samarbejde med PBS om et fælles betalingsfor- midlingssystem, Gjald- Skipan. Dátueftirlitið ba- serede sin afgørelse på en bekendtgørelse udstedt af landsstyremanden i hen- hold til en bemyndigelse i lov om behandling af per- sonoplysninger. To dage efter udtalte formanden for Dátueftirlitið, Turið Debes Hentze, at afgørelsen ikke havde noget at skaffe med personoplysninger, og at den ikke havde noget med datasikkerhed at gøre. Om vi da blot havde vidst det i tide. Så havde vi dog ikke siddet og regnet med æbler! Lov om personoplysnin- ger har til formål at sikre borgerne, at personoplys- ninger behandles på en sådan måde, at den person- lige frihed og husfreden respekteres. Men Dátu- eftirlitis afgørelse har slet ikke noget hermed at gøre. Siger altså formanden. For at finde ud af, hvad sagen da drejer sig om, lyttede jeg opmærksomt til, hvad landsstyremanden i lovan- liggender havde at fortælle lagtinget, som den 18. no- vember drøftede et forslag til ændring af loven om personoplysninger. Hvem skal nu betale - Elektron eller PBS? Det synes at være et hoved- synspunkt hos landsstyre- manden, at personoplys- ninger, der indgår som led i et innanhýsis samskifti í Føroyum, ikke må udføres af landet. Eller som lands- styremanden udtrykte det: - Betalinger mellem dig og mig, på Færøerne, skal ordnes på Færøerne. Så ved vi det. Men hvad det be- tyder i dagligdagen, synes svært at begribe for godt- folk. Lige så længe, Høgni Hoydal kan huske, har PBS udbudt en effektiv, sikker og billig betalingsformid- ling på Færøerne. PBS, der ejer og driver FR-kortet, formidler hver dag - fra Ballerup - flere betalinger på Færøerne, mellem fær- inger, end noget færøsk pengeinstitut på Færøerne. Endnu er dog ingen færing kommet galt af sted af den grund. Når Høgni Hoydal køber morgenbrød hos Mylnan og betaler med sit FR-kort, så ekspederes betalingen i Ballerup. Og i modsætning til GjaldSkip- an, der kommunikerer i koder, forudsætter anvend- elsen af FR-kortet, at der i Ballerup opbevares per- sonoplysninger om Høgni Hoydal og bageren. Gælder der andre regler for landsstyret? Men hvordan går det i øvrigt til, at tingbogen, som indeholder oplysninger om alle matrikelnumre på Færøerne, om ejerskabet til færøsk jord og om tinglyste lån i al fast ejendom på Færøerne, føres i Danmark. Her er sandelig tale om per- sonoplysninger, der vil noget. Kan det virkelig passe, at tinglysningsvæse- net er en del af Høgni Hoy- dals portefølje? Senest har landsstyret, som det forlyder, bestemt sig for at sælge ud af sine virksomheder. Føroya Banki, Føroya Tele, Atlan- tic Airways, Føroya Lívs- trygging, Føroya Fiska- virking, Føroya Fiskasøla m.fl. skal ikke blot privati- seres, de skal også børs- noteres. På Virðisbræva- marknaður Føroya, der er islandsk. Og landsstyret har bestemt, at ejerskabet til virksomhederne efterfølg- ende skal registreres i Værdipapircentralen. I Tåstrup! Ikke på Færøerne. Vil landsstyret vide, hvem det har lånt penge af, skal landsstyret også til Tåstrup. Her, ikke i Tinganes, op- bevares nemlig alle oplys- ninger om, hvem der for nylig købte for 1,7 mia. kr. landsstyreobligationer. Det er så vist kun bager- børn, der ikke kan blæse og have mel i munden. For landsstyremanden er det ikke noget problem. Ikke blot skriver han loven, han administrerer den også. Og han hjælper også gerne til med at fortolke den. Big Brother is watching you Landsstyremanden omtaler personoplysninger som en national ressource, som det er vigtigt for de færøske myndigheder at bevare kontrollen og lovgivnings- magten over. Jamen hvor- dan kan det dog være vig- tigt for myndighederne at vide, hvor David købte øllet, og hvem Marsanna betaler til den første i måneden. Landsstyreman- dens argumenter for, at per- sonoplysninger skal be- handles og opbevares på Færøerne, leder tanken hen på et Orwell’sk overvåg- ningssamfund regeret af Big Brother. I øvrigt, men det tør man jo næsten ikke oplyse landsstyremanden om, indebærer samarbejdet mellem Elektron og PBS om GjaldSkipan ikke, at der mistes personoplys- ninger ud af landet. Ethvert input, ethvert output regist- reres på Elektron. Landsstyret sidder med ved bordet Det var en lettere uvirkelig oplevelse at høre lands- styremanden i lovanlig- gender give gode råd om, hvorledes Elektron og pengeinstitutterne bør drives. For det er jo netop, hvad Høgni Hoydals be- kendtgørelse handler om. Den handler ikke om datasikkerhed, og den handler ikke om, hvordan man beskytter den enkelte borger mod misbrug af personoplysninger. Den handler derimod om, hvor- ledes Elektron skal og - navnlig - ikke skal udvikle et tidssvarende betalings- formidlingssystem. Elek- tron og pengeinstitutterne udbyder ikke et færøsk be- talingskort, fordi det ville være prohibitivt dyrt. Så simpelt er det. Elektronisk betalingsformidling forud- sætter stordrift. Sådan er det med FR-kortet, og såd- an er det med GjaldSkipan. Landsstyret er stor- aktionær i Elektron, og landsstyret er repræsenteret i Elektrons bestyrelse. Om landsstyret havde ønsket at påvirke Elektrons udvik- lingsaktiviteter, havde der været masser af muligheder herfor. I bestyrelsen eller på et møde aktionærerne imellem. Men at lands- styremanden med love og bekendtgørelser sætter sig for at lægge hindringer i vejen for et konkret projekt på Elektron, og at lands- styremanden - efter at Dátueftirlitið på et tvivl- somt grundlag har standset Elektrons samarbejde med PBS - fra lagtingets taler- stol antyder, at pengeinsti- tutterne har gjort sig skyld- ige i antifærøsk virksom- hed, det er dog et stift stykke. Ikke så liberale, at det gør noget Det er svært at forstå, hvorledes bekendtgørelse nr. 94 af 16. juni 2003 om udflytning af personoplys- ninger kan være forenelig med den nyliberalistiske lad-falde-hvad-ikke-kan- stå opfattelse, som ikke mindst Tjóðveldisflokkurin bekender sig til. Hvis erhvervslivet skal klare sig selv - og alt andet skulle da bare mangle - så forud- sætter det, at politikerne af- holder sig fra at detailstyre erhvervene. Kunne man i øvrigt tænke sig et lignende indgreb mod andre end netop pengeinstitutterne? Næppe. Hvis vi på Fær- øerne fortsat skal have et sundt pengeinstitutvæsen, er det ikke en dag for tidligt, at politikerne indser, at pengeinstitutter er er- hvervsvirksomheder. - I øvrigt mener jeg, at GjaldSkipan bør standses Mest forstemmende var det imidlertid at høre Høgni Hoydal beklage sig over pengeinstitutternes stærke reaktioner i denne sag. Jamen herre jemini. Dátueftirlitið meddelte den 12. juni 2002 Elektron en gyldig tilladelse til at udvikle og drive Gjald- Skipan i samarbejde med PBS. Lige siden har vi kunnet høre landsstyre- manden i lovanliggender sige, at om han så skulle udfærdige en bekendt- gørelse om dagen, så skulle han nok standse GjaldSkip- an. Hvad havde Høgni Hoydal mon forestillet sig? At pengeinstitutterne på trællevis blot skulle bøje nakken og tie? Denne sag drejer sig ikke blot om, hvordan vi betaler vore regninger til Føroya Tele og SEV. Den drejer sig også om noget så funda- mentalt som borgernes retssikkerhed. Og penge- institutter er også en slags borgere. I et frit, demo- kratisk land må der være lighed for loven for Loke såvel som for Thor. VIÐMERKINGAR BIG BROTHER C M Y K 11 10