leygardagur 25. oktober 1997síða 13

Nr. 204 - 25. OKTOBER 1997 tíðindablað og bødil At liva av at vera rithøvundur er ikki lætt nakrastaðni á fold, men at royna tað i Føroyum má metast sum nærum óðamannaverk. Kortini er tað júst tað sum Jens Pauli Heinesen hevur gjørt síðani 1970, tá ið hann 38 ára gamal fór frá sum lærari. Virkin hevur hann verið, og bókatalið liggur um tey 30. Jógvan Isaksen skrivar um skaldsøgur og søgur eftir Jens Paula Heinesen im. Skemt, sum fer út um ilt mark, hóskar væl at:lesa upp seimasta skúladag fyri I. Lisnar í útvarpinum av hevindinum sjálvum hava t nm verið væl fagnað søgunum eru sim bæði stuttligar og ná nm av I rar i Tysinginm av før 5 19nu 1 Í og Kl Í ir tá fær ] tilburdirnar k øgunum, er Sáma Matt kallaður rekamað næsta sk ildsegan hon er frá 1977 - eitur júst Rekamaðurin Her droymir Sámal Mathias um Wu finna tann stóra rekaskatt n ns høvudsper nurin er maniskur á hes um økinum, so er fråsøgu hátturin tivandi og pøstur gvum skjótum end urtøkum og festum målisk um, so at innihald og frá søguhåttur hóska til hvert annað. Vandi er kortini fyri at fråsøguhåtturin mæðir skar in Við TA lesaran Má ulin stavar frá søguni Tað stóra verkið=<, ið er um Svi vestur, hvers lívsendamál er at ganga aftur og fram mill um tveir býlingar. Ein mynd av virkisfýsni í tómgongd uttan endamál, kanska tí tú ongantíð hevur gjørt tær tað greitt, ella kanska er tað ein umskapan av lívsmegini sum endurgjald fyri eitt miseydnað lív ella eitt sindur av báðum. Hesi ó eydnismenniskir, ið ikki vilja líta lívið í eyguni og ti hava mist samband við tað, eru dropar í lívsins havi Tær sjey fyrstu søgurnar eru endurminningar, sum í tíð røkka frá smádrongi num, sum spælir og er við í arbeiðnum hjá teimum vaksnu, til hesin fermdur fer úr bygdini. Serliga verður greitt frå hugleiðingunum hjá dronginum um ymisk fyribrigdi og grundleggj andi tilverukor hjá mennis klanum Í søgunum verður eisini agt frá, hvussu allar verur líða av angist. heilt frá reyð maðkinum um hestin og til mádrongin. meðan tey vaksnu hava frægari møgu leika at :doyva angistina Fyribils í hvussu er. Hetta er upprunaangistin sum hevur verið í okkum, frá tí vit ikki høvdu meira medvit enn forfaðir okkara, áður nevndi reyðmaðkur. Tann Jens Pauli Heine okkum á. er lík fatanini, sum Søren Kierk egaard leggur fram. At ang istin ikki hevur nakað við ítókilig vitri vidurskiftir at men altíð vísir inn í ingistin sen VÍSI gera kkum, og at allir skapning ar líða av Longsta Hetja í hjartasorg<, er um verður oyði angist stuttsegan Lisbittu, sun øvd 10 kt ka Í Henr lår kryplað ið Hor kk { k k » n & end 3 r Haf 1 art i T rt 4 } na i Á ! ind rin profetin í nund - vi kenna hann úr »Frænir eitur ormurin« - svara spurning inum, hví tað gongur, sum tað gongur: >Pinkubýurin er bødilin. Døm hann. harra dómarr< Sålarfrødi Skaldsøgan > Tey telgja sær gudar« frå 1979 er um van lig menniskir, ið hava ilt við at fóta sær í lívinum. Har eru teir triggir brødurnir Le onardo, Rubens og Pikasso synir ein miseydnadan og forfjónaðan listamann. sum hevur givið teimum hesi mætu nøvn, í lí von at:e1tt sindur av hugflognum hjá teimum, ið upprunaliga bór- u nøvnini, skuldi koma hon- um til góðar. Nøvnini gerast brødrunum ein kleppur bæði tí tey eru óvanlig, og tí gera munin millum dreym og veruleika enn greiðari Ein lykil at skilja skald søguna er uttan iva tankar nir hjá sålarfrødinginum Al fred Adler. Adler er íkki samdur við Freud í, at neu- røsir stava frå tí kynsliga, men vil vera vid, at undir lutakenslur eru tann veru liga orsøkin. Teir triggir brødurnir í skaldsøguni ger- ast dømi um ymiskar hættir at vinna å undirlutakenslu- num Tittulin stavar frå ti før oysku brúðarvísuni: »Tey telgdu sær gudar og settu á fjøl«. Høvundurin vil vísa å tad vitleysa i at gera sær gudar, uppfinna teir, tí vit Tølandi barndómur Er >Frænir eitur ormurin« høvudsverkid í fyrru helvt av skaldskapinum hjá Jens Paula Heinesen, so eru tey sjey bindini við felagsheiti- num »Å ferð inn í eina « endaliga søgu« 1980-92 so avgjørt høvudsverkid i aðru helvt av skaldskapinum Tað er somuleiðis rúgvis- miklasta verk í føroyskum bókmentum. Tey fýra fyrstu bindini, >Nú ert tú mans barn á foldum« 1980, >Lýs- ir nú fyri tær heimurin< 1981, >Leikur tín er sum hin ljósi dagur« i982 og Seinastu 27 árini hevur Jens Pauli Heinesen starvast sum rithevundur burturav »Markleys breiðist nú fyri tær fold< 1983, eru um upp- vøksturin hjá einum smá- drongi á bygd í 30unum og 40unum Undirtittulin ella felags heitið vísir til tann óenda- liga lívsringin, sum byrjar og endar til allar tíðir, og sum tí samstundis hvørki hevur byrjan ella enda. Søg an sigur frá dronginum Hugin, sum er hugtak av einum smådrongi í føroysk- ari bygd í 30unum og hans- ara hertóku av umheimi- num. Drongurin umboðar á ein hátt allar smådreingir í hesum tíðarskeiði, meðan hann samstundis er eitt sindur ødrvisi, hann hevur nevniliga verið í hóslag við huldufólk, tá ið hann var pinkulítil. Hendan uppliv ingin fer ongantíð frá hon um, og hverja ferð onkur sigur >kom stirðnar hann og vil ikki við men fer kortini. Og við hvert, meðan hann spælir koma kenslurnar frá ti gátu fóru útferðini við huldukon uni yvir hann Tað, sum er fyri, er eim dreymamynd, ein myta um smådrongin, ið fær sam band við tær loyniligu kreft irnar í náttúruni, sum bæði geva honum >ógreiniliga angist< og líka so ógreini ligan >gævulyst<. Hetta kann tulkast sum listin, ið lokkar við upplivingum handan tær, sum vanlig menniskir kenna til, men eisini við sorgum, sum eru størn og djúpari enn vanligt Tá ið tú bindur teg at hesum kreftum, kanst tú aldrin reiðiliga venda aftur og vera hei tú ert merkt vid«, eins og dronginum hálvverulig í sum hint ur fyri lívið Skaldsøgurnar eru ein frå lík lýsing av tí, ein dror upplivir undir sínum upp vøkstri á bygd, men tær eru ikki bert ein avmyndan av menningini hjá dronginum men eisini ein rættiliga ná greinilig lýsing av bygdar vinum í hesum tíðarskeiði g cinstøk brot kunnu kall ast fólkalívsmyndir lemu úr teimum undan farnu bókunum ganga aftur m.a. óndskapurin, sum stav ar frá minnilutakenslun tann miskunnarleysa náttúr an og drongurin sum upp dagar tíðina. Tað er ein av gerandi uppliving fyri hann tá ið hann gerst varur við at alt einaferð heldur uppat at hann bert fer at fáa eitt lítið brot av ævinleikanum Hann gerst í fyrstani ólukk- uligur, tá ið hann hugsar um, at øll tey, hann kennir, fara at hvørva, men so líð- andi heldur hann seg kunnu sættast við hesi grundkor Men so títt og knapt mamm- an ella pápin broytast tað minsta, vil hann ikki kenn- ast við tey. Tey skulu altíð vera tey somu Kynslívið er eisini ein týðandi táttur í bókunum, og drongurin hugsar nógv um hetta - uttan at hann í fyrstani veit, hvat tað er -