leygardagur 25. oktober 1997síða 15

Nr. 204 — 25. OKTOBER 1997 DAGNY JOENSEN Nógv hevur verið skrivað og sagt um bókina „Nyrup“, sum fyri stuttum kom út í Danmark Bókin er ein lýsing av Nyrup Rasmussen sum po litíkara og persóni, um hendingar í danska Javnað arflokkin og tíðina áðrenn Nyrup gjørdist forsætisráð ham. Bókin lýsir eisini nær mastu hansara Tað hevur ivaleyst ikki verið ríkisfelagsskapurin og sambandið til Føroya, sum hevur elvt til høvudsbryggj hjá nýggja forsætisráðharra num, tá hann í januar 1993 tók við stjórnarleiðsluni eft ir Poul Schlúther, sum hev ði verið forsætisráðharri í borgarligu stjórnini í 10 ár Hann visti, at Føroyar av søguligum orsøkum vóru undir forsætismálaráðnum men hann væntaði kortini ikki, at:tað fór at verða neyðugt at brúka nógva tíð uppá oyggjarnar í Norður atlantshavi Og hann hevði als ikki kunnað ímyndað sær, at eitt mál tvey ár seinni, um ein tøroyskan peningastovn skuldi føra hann út í álvars liga, politiska kreppu Nakað soleiðis verða før ysku vidurskiftini lýst bókini, tå Nyrup Rasmus sen gjórdist forsætisráð harri. Hesin partur snýr seg mest um gongdina í banka málinum, sæð frá einum donskum sjónarmiði „Hatta lúsa málið“ Greitt verður frá um við urskiftini, tá Den Danske Bank seldi Føroya Banka til Landsstýrið, sum, so hvert sum frálíður út á várið 1993, verður eitt haft um beinið á forsætisráðharranum Nyrup Rasmussen nevnir fyri sínum medarbeiðarum, at hann sammetir Føroya- málið við flugupáppír, har alt klistrar fast í. Hann kall- ar tað „hatta lúsa málið“ Í veruleikanum snýr bankamálið seg um, hvert Den Danske Bank - megu- liga við góðkenning frá po- litiskari síðu, svikadu, tå teir seldu føroyingum Før- oya Banka, og sendi milli- ardarokningina til føroyska skattaborgaran Tad er kortini ikki små- lutir í bankamålinum, sum Nyrup brúkar tíð og orku at seta seg inn í ella sum 6- rógvar hann. Tað gera hin- vegin tvey onnur mál: Eitt er tað løgfrødiligi, men ógvuliga eyðsýndi bardag in við nakrar treiskar før oyskar politikarar, hvers psykologiska hugsunarhátt Nyrup ov seint lærir at skilja. Hitt er eitt orðaskifti um, nær og hvussu nógv Nyrup hevur fingið at vita um bankamálið Ræðumyndin er Tamilæmálið Serliga spurningurin um nær hann hevur fingið vitan um málið, dámar Nyrup lít ið. Tamilamálið er ikki gloymt, og hann minnist alt ov væl, hví Poul Schlúther noyddist at fara Tað var ikki av tí at kon Um vitjanina í Fóroyum, verður m.a. sagt, at Poul Ny rup Rasmussen var í essinum, tå hann vitjaði á flakavirkjum kring landið. Hann legði dent á at hitta vanlig fólk og ikki bert førovskar politikarar Søgan um bankamálið - sæd frå danskari síðu Í nógv umrøddu bókini „Nyrup“, sum lýsir persónin og politikaran Poul Nyrup Rasmussen og hendingar í danska Javnaðarflokkinum, er ein partur um bankamálið og sambandið millum føroyingar, Nyrup og donsku embætismenninar servativi forsætisráðharrin hevði havt stórvegis við sjálvt Tamila-málið at gera, men av tí at hann einaferð vavdist í, nær hann fekk vitan, og hvussu nógv hann vist Tað må - sigur Nyrup við embætismenn sinar og end- urtekur tað fleiri ferðir - heilt einfalt bara ikki henda mær. Henda ávaringin verð- ur endurtikin fleiri ferðir teir mánaðirnar,tá Føroya-målid sum ein marrudreymur ríð- ur Forsætismálaráðið og drenar tað fyri orku Nyrup veit væl, hvussu lítið skal til, áðrenn and- stødan kann siga, at forsæt- ísráðharrin hevur tosað, sum visti hann ikki betur. Nyrup heldur eisini, at tað í Føroya-målinum eru aðrir lutir blandaðir uppí, sum ikki hava nakað við Føroyar at gera Tað minnir hann um, at Forsætismálaráðið ikki altíð virkar optimalt í kreppu- stóðu. Hetta ger, at Nyrup í einum tíðarskeiði kemur rættiliga nær Konservativa flokkin-um og Hans Engel, formanni Tí er tað eisini Hans En- gel sum at enda sannførir Nyrup um, at politiski var- hugin hjá Bjørn Westh, løgmålarådharra, ikki altíð er so búgvin Føroyingar kevja dómarakanni Frá føroyskari síðu er tað eitt krav, at viðskiftini í sambandi við yvirtøkuna av bankanum, skulu kannast av løgfrødiligum dómarar- um. Hesum visir Nyrup aft- ur, og visir á ætlaninar um, at talið av dómarakanning- um skulu minka. Í hesum máli fær Nyrup fult og heilt stuðul úr Kon- servativa flokkinum og Hans Engel. Alla tíðina, meðan málið verður við- gjørt í Danmark, er Hans Engel trygd fyri, at tað ikki gerst til ein spurning um, hvert danska stjórnin skal yvirliva. Ikki uttan so, at tað kemur til skarpskeringar og Nyrup verður tíkin í einum Tamil-líknandi misbroti. Føroyingar megna dugn- aliga at spæla David og Go- liat leiklutirnar, vid at visa fram myndina av stóra ko- loniveldinum, sum traðkar lítla hjálandið, og noktar tí mest grundleggjandi rætt- indini. Í november 1994 fer Ny- rup til Føroya at vitja. Hóast hann ikki fær sannført før- oyingar um at góðtaka ann- að slag av kanning enn dómarakanning, er ferðin meira væleydnað enn hann hevði torað at gjørt sær vón- ir um framman undan Meðan Nyrup er i Føroy- um heldur hann fast um at hann ikki bert vil hitta føroyskar politikarar, men eisini vanliga fólkið Nyrup í essinum á ferðini í Føroyum Hann megnar eisini at blíðka Ola Jacobsen, for- mann í Fiskimannafelagn- um. Á vitjanum á flaka- virkjum og aðrastaðni kring landið, sæst greitt, at Ny- rup er í essinum, og kennir seg væl. Urslitid av vitjanini er ti vælvild frå bædi før- oyskari og danskari sidu. So er tad at kjakid um hvat slag av kanning føroy- ingar skulu fåa, rættiliga Bókin , Nyrup" er søgan um Poul Nyrup Ras- mussen og Svend Auken, vinarlag og politiska samstarvid teirra i 70'årunum, og um makt- bardagan i leiðsluni i danska Javnadarflokkinum tekur seg upp. I sjålvum sær er hetta ikki eitt mål, sum skal leggjast á borðið hjá Nyrup. Tað er heldur åbyrgdarøki hjá løgmålarådnum og Bjørn Westh, løgmålaråd- harra. Ti bidur Nyrup løg- málaráðharran fara til Før- oya at fáa greiðu á hesum fløkjasliga máli Ferðin hjá Westh mise Ferdin hjå Bjørn Westh i Føroyum í april 1995, er ikki væleydnad. Undir vitj- anini f Havn førir hann seg hugmóðiga fram, og tað øsir bert føroyingar enn meira Tað er tó skjótt greitt fyri flest øll, at Bjørn Westh als ikki hevur skil fyri ti mest neyðturvuliga í málinum. Hann skilir als ikki at bankamálið er eins nógv kensluborið og tað er polit- iskt. Nyrup ótolnast út um alt mark av, at Bjørn Westh ikki megnar at loysa málið sjálvur. West, sum annars undir samráðingunum um stjórnina hevði verið so sjálvklókur. Nyrup helt, at