leygardagur 15. november 1997síða 15

indini av angist koma á hann. Friður er bert í løtum, tá ið stór og smá beistast saman »og alt var spæl og gloymska« Eins åg drongurin ikki veit, hvussu hann skal tulka tað, sum teir vaksnu menn Inir siga og gera, veit hann heldur ikki, hvat Gud vil honum. Tað lúnuta hjá teim um gudlydnu og hjartareinu bygdarmonnunum verður flutt yvir á Gud. Fanarnir eru jú gudsóttandi. Urslitið er, at drongurin ikki ræðist Hamann, men Gud! Drongurin ikki hvørn króvini eru, sum Gud og tey vaksnu seta honum men hann hevur varhugan av, at hann, hvussu tað víkur og vendir, ikki lúkar tey og tilveran er á tremur av iva og rædslu. Hann følir at alt sum kemur oman yvir hann, hevur hann sær sjálv um fyri at takka, og á heim ferð, eftir ta ringu viðferð ma, hevur hann hesa við merking til tey vaksnu: >tey vaksnu, hugsaði hann, so býtt so sak leys<. Tey ikki av ti sortudíki av skomm og synd og óreinhett, sum er tann heimur, drongurin ferðast í „Undir tínum veingja breidi« er ein svíðandi lýs ing av tí falsi, svikt og ond skapi, sum býr undir tí frið sæla yvirflatanum í tí lítlu bygdini. Barnaárini verða ein reinsanareldur av happ ing og meinfýsni, ein gonga í ævigum ótta fyri ikki at gera tað rætta, fyri ikki at gerast rættur maður. Ivi og tvørrandi sjálvsálit verða sádd í barnaárunum og ger ast seinni ein høvudsmein bogin í lívinum hjá tí unga manninum veitt so góðvarin vita Sperdur og við tap í hendi Annar partur fevnir eisini um tvær nær skyldar søgur, >Tann bláa kannan« og >Dóttir av Proteus«. Vit eru nú stødd í teimum fyrstu vaksnamannaárunum og í åvikavist Keypmannahavn og Havn. Býirnir báðir eru knyttir at hverjum ødrum, kanska serliga fyri hann sum fær sær útbúgving, og tá ið tú ert í ødrum, er hin so mangan í baksýninum > Tann bláa kannan« fer fram eitt heitt vár í stór bynum, og fråsøgumadurin liggur vakin og snarar og vendir sær og hugsar um heimlandið og foreldrini, og hoyrir náttúruna siga: >Lív ið er bert eina ferð, far út og tak tað, meðan tað er« Men tað er júst hetta, hann ikki vágar, sjálvt tá ið hann fær møguleikan latnan upp í hendurnar Hann hevur fingið tokka til gentuna Rúnu, og sum frá líður, gerst hon hansara eitt og alt. Í fyrstu atløgu er sambandið á tí intellektuella bógnum. og tey tosa um alt ímillum himmal og jørd Tann kropslig: parturin verður ikki drigin uppí hann verður í staðin nekt aður í studentalívinum, har tað andliga afturfyri ikki eigur sess. Tilveran er býtt upp. og teir einstóku part Nr. 219 — 15. NOVEMBER 1997 arnir standa leysir av hvørj- um ødrum: hugur fyri seg og hold fyri seg. Og sjálv- sagt er hetta ikki ein varandi staða. Rúna vil meira enn hugflog, men okkara maður ansar sær ikki løgini. Og tå ið vinmaðurin og vallarin Gustav, ið ikki hevur lyndi at lata seg niðurbinda av djuphugsni, kemur framvid, er so stutt, til hann er horvin vid gentuni Gustav er mótsetningurin hjå fråsøgumanninum Hann tekur sær av løttum og letur seg ikki darva av tilveruspurningum. Fyri hann er tilveran, og i kapp ingini við tann niðurbundn a, hugsanarsama, gerst hann sigurharri, tí hann mótsett hesum torir at grípa lívið Í endanum verður tráður m frá teimum undanfarnu søgunum tkin uppaftur Enn eimaferð veit hann ikki hvat tey vaksnu - í hesum fari foreldrini hava í hyggju. Sum ikki einaferð ger barnastødan vart við seg i vaksnamannaárunum, og tí tú ongantíð ert komin til sættis við hana, sýnir hon seg eins og í hamferð og boðar frá vanlagnu og trega Nøkur gongd leið hómast ikki Í uttulsøgum »Døttur an Proteus< hevur høvudsper sónurin aftur trupulleikar við at taka vid møguleika num, tá ið hann býður seg fram, og frammarlaga í seg uni verður sagt: »Men hann fekk ikki ukid avgerðina, beint tá hann skuldi, hann lorkaði løgini burtur<. Søg an fer fram í einum øl klubba í Havn eitt vikuskift iskvøld, og afturlítandi brot verða flættað inn í lýsingina av leikinum í ølklubbanum Klubbakarmurin eina tílíka nátt er væl raktur, men snar aður í tað beiska borðið, tí hann í veruleikanum er sæddur av einum eygleiðara og ikki einum luttakara Huginum at tríva eftir lívi num, sum fullbúgvið er sett fyri hann, bilar einki, men onkursvegna dugir hann tað ikki, so at tað aloftast er ov seint, tá ið hann endiliga raknar við Gentan, sum hugur hans ara stendur til, verður lýst soleiðis: »hon var sum ein dóttir av Proteus send inn í ætt teirra einhamaðu at skapa kaos, ruðuleika, hótt afall<. Eins og Proteus hev ur hon óteljandi hamar og er tí hál at halda um. Tá ið náttin er av, er hon farin avstað við einum ðrum, og hevuðspersónurin má fara heim til gentu, ið bíðar eftir honum, men sum hann ikki er førur fyri at elska: >Tað kendist, sum bankaði onkur upp á hansara hjartarúm. og sum fekk hann ikki latið upp, hvussu fegin hann so vildi, tí lykilin lá fjaldur djúpast á havsins botni« Tittulin. »Déttir av Prot eus«, er ikki ein vanligur føroyskur bókatittul. Tað grikska navnið er sjálvandi rárt. men tað, sum ger vart við seg, er tann lítla fyri setingin »av«. Hon er ikki vanlig í føroyskum, og um mælarar høvdu fremstafing — Ein tráður í teimum flestu søgunum er ein ótrúlig virðing fyri kvinnuni, ein tilbidjan, sum nærkast hålovan. Kvinnurnar eru vísar og loyndarfullar og hava eina styrki í sær, sum er eldri enn okkara tilvitan, og sum maðurin bert kann royna at gita sær til. Tað eru tær, sum gera lívið vert at liva, er ein bråfeingisnidurstødua hjá Jógvani Ísaksen ur á lofti og gjørdu høv- undin varan við, at hann átti at vitað betur. Tað ger hann ivaleyst eisini. Fyrisetingin er ikki ein málslig villa, men ein heilsan til griksku týðingarnar hjá Janusi Djur- huus, og her fyrst og fremst til »Iionskvædi« Girnd og happing Tær báðar søgurnar í triðja parti, »Gerontiskt millum spæla og > Tann nýggi mað- urin«, eru rættiliga ymiskar Meðan tann fyrra søgan stendur fyri seg sjálva í mun til restina av savninum, so tekst tann seinna við spurn- ingar, sum vóru havdir á lofti í teimum báðum fyrru pørtunum Tad er ein dåmur av Rik- ard Long yvir »Gerontisk- um millumspæli«. Fyrstu setningarnir eru: » Det år skønt att bli gammal", stgur ein persónur í stuttsegum Det mørknar Over vågen eftir Hjalmar Soderberg« Bæði heilsanin til aldur dómin og Søderberg eru fastir tættir í skaldskapinum hjá Rikard Long Tittulin spælir upp á tvinnanda týdningar; á ann an bógvin eitt millumspæl í aldurdóminum - høvudsper sónarnir eru flestir eldri menn - og á hin bógvin á samsvar við teir harðrendu gomlu ráðharrarnar í Sparta Fråsøgumadurin er ein fridarligur bókhaldari, sum å eini flogferd år Danmark hittir = stórhandilsmannin Antinis Pálsson, ið elskar gamlar lutir og sum vil gera alt fyri at fáa hendur á teim- um. Hann er um 70 ára ald- ur, men ellin hevur ikki spekt hann, tverturímóti Hann dugir sær ikki hógv, men júst tað hevur alt lívið fingið onnur at flutt seg fyri honum. Klimaks í søguni er, tå ið fråsøgumadurin noktar at vera Antinisi Pålssyni til vildar og koyrir hann á dyr Handilsmaðurin fær ein hvøkk og doyr tveir mán- aðir seinni, av tí dyggu mót- støduni verður sagt millum manna. Tann at síggja til litillåtni mentamaðurin bas- ir tí harðrenda umboðnum fyri ta sálarleysu kraddara- mentanina. Í seinastu seguni,> Tann nyggi maðurin<, verður ein smådrongur illa argaður av arbeiðsfelaganum hjá frá- søgumanninum Gunnari, til hesin stedgar honum. Stutt frammanundan er argingar- madurin - Sofus eitur hann sjålvur argadur av einum timburmanni, id skeitir, og Gunnar minnist frå frikort erum í skúlanum ein grát andi smádrong, sum varð eyknevndur Skeiteygað Timburmaðurin, sum hevur verið happaður, ger tað sama við tann delska arbeiðsmannin, sum hann veit er veikari, og arbeiðs- maðurin roynir at lætta um sína stigmatisering við at arga tey einastu, sum eru veikari enn hann: børnini Tað er sum ein harmoniku- samanstoytur, hver skump- ar undir tann næsta, og tað verður altíð traðkað niður- eftir, á tann veikara Gunnar hevur ilt við at gera nakað, kennir seg sett- an fastan, men hann tekur sær um reiggj og steðgar argingini. Gunnar er tann fyrsti persónurin í teimum fimm samanbundnu søgu- num sum veruliga ger nak- að, og harvið verða nýggir møguleikar latnir upp Kanska er tað ikki ein stór- hending, sum er farin fram, men tá ið Gunnar á kveldi fer til húsa, er hann í góðum hýri. Tað fyrsta lítla stigið er tíkið Søgurnar í >Dóttur av Proteus< eru meira intell- ektuellar enn føroyskar søg- ur flestar, tær eru tekin um, at ein broyting er ávegis í føroyskum skaldskapi. Ut- heimurin - og her serstak- liga europeisk og amerik onsk mentan - ger vart vid seg í størri mun enn annars Søgurnar eru úrslit av djúphugsni, sameindum við målsligan meistaraskap, við einum rikidømi av litføgr um og rámandi metaforum I fleiri av søgunum - men serliga í teimum báðum fyrstu - er ein kensla av at vera uttanfyri; ikki beinleið- is av at vera hatifuglur, men ikki at hoyra til sum onnur og sum tey at vera ein partur av tí dagliga samfelagsum- hvørvinum. Í ødrum søgum hugsar høvudspers6nurin ov nógv og ger ov lítið Tankarnir eins og seta fót fyri hansara ætlanum, og hann letur vera. Í seinastu søguni bragdar tó í honum, og ein neisti hómast Alt metur um kvinnuna I 1982 kom annað savnið hjá Hanusi Andreassen, >Við tendradum lyktum«, og longu fyrsta søgan, »Bræv til eitt blomstur«, trívur í eitt av høvudstemu- num úr >Dóttur av Prot- eus<. Tað snýr seg um at taka við møguleikanum, tå ið tú fært hann latnan upp í hendurnar, nakað sum per- sónarnir í undanfarnu bók- ini høvdu ilt við. Her hevur hevuðspersónurin eitt ødr- vísi áræði, >Fyri eina ferð skyld stóð eg ikki fastur«, og hann torir at taka løtuna, og verður løntur fyri tað Gentuna, sum hann er romantiskt hugtikin av legg merki til tittulin! - lær- ir hvørki hann ella lesarin at kenna i søguni, men hann