týsdagur 25. november 1997síða 4

4 tíðindablaðið Nr. 225 — 25. NOVEMBER 1997 Avdúking í sjónvarpinum í kvøld um bankamálið 0.a.: - Tå ið á stóð blivu før ål en vi umhugsav avgt ar ikk n lika i nyn ? han! e Ronnie Thon r i í í nuUg? Tad var ikki Den Danske Bank, sum tók stig til at sleppa burturúr Føroya Banka. Tað var ein pol- itisk ætlan. Av- leiðingin var, at føroyski skatt- gjaldarin mátti spýta 1,3 millard í bankan. Aki BERTHOLDSEN — Tað, sum er hent ímillum Danmark og Føroyar sein- astu árini, vísir okkum so klárt sum nakað, at tá ið áhugamálini í ríkinum, koma at ganga ímóti hvgrj- um ødrum, er ríkisfelags- skapurin bara eitt eiti. Tá verða avgerðirnar ikki tikn- ar útfrá søguligum fortreyt- um, men eina og aleina útfrá fíggjarligum fyrimunum fyri danir Í kveld fer Sjónvarp Før- oya undir eina ógvuliga av- dúkandi: sendirgð um vidur- skiftini ímillum Danmark og Føroyar hesi seinastu ár- ini og um donsku kreppu loysnirnar, sum vórðu settar í verk her á landi Hetta er eitt tað mest dramatíska tíðarskeiðið í Føroya søgu og í søguni hjá ríkisfelagsskapinum oyin €rdour ki? um at smyrii € ESTUFLENGSKUFI SORU, 5stgu? en t avduka hvat veruliga M 1€ k k hi Ikk 1 d tikna Dankamalio Tilsamans eru savnað upp í 18 ringbind av skjølum sum síðani eru lisin og granskað Burturúr teimum eru blivnar tríggjar sendingar um vidurskiftini ímillum Danmark og Føroyar sein- astu årini Tann Fyrsta verður send í kveld, tann næsta komandi tyskvøld, og tann triðja er ikki sett á skránna enn Tann fyrsta sendingin eru um tíðina frá 1990-1992 Onnur sendingin er frá 1992 ul partabrævabýtið í mars 1993 Og triðja sendingin er um tíðina til 1994 tá ið roynt verður at leggja lok á málið - Eftir ætlan skuldi bara verða tvær sendingar. Men tað vísti seg, at tann seinna bleiv so drúgv, og harafturat kom ymiskt nýtt undan kavi, at vit máttu gera eina afturat Ein av teimum, sum hava gjørt sendingina, Høgni Hoydal, sigur, at í sending- unum kemur nógv fram, sum ikk: hevur verið frammi áður gar lumpaði Má Í GG hendi tá id landskassin bjargaði bankunum. Tað kemur nøgs fra endingunum. k H | h ! M k ikki Den Danske Bank ippa i sleppa av við TØJ Ká GOT irbankan, Føroya Banka Tað var formaðurin i Fíggingargrunninum, Rich ard Mikkelsen sum bað Den Danske bank sleppa sær av við Føroya Banka Avleiðingin var ein rokn- ing til føroyska skattgjald aran uppá 1,2 milliard Høgni Hoydal sigur eis- ini, at teir eru komnir eftir, at tað er ikki rætt, sum vit altíð hava heft okkum við, at tað er svarti oktober, og heystið 1992, sum er tað mest dramatiska tíðarskeið- ið í hesum talvinum ímill- um báðar partarnar í ríkis- felagsskapinum — Í veruleikanum var heystið 1993 nógv meiri av- gerandi, tí tá var rætt og slætt fjáltur á dønum at fjala útyvir ymiskt grovt, sum var hent frammundan. Tað var á heystið 1993, at stødan var mest spent Gekk væl - í fyrstuni Høgni Hoydal sigur, at tað er ymiskt, hvussu tað hevur gingið at fáa tilfarið til vega Hann sigur, at tað er sera umfatandi arbeiði at fáa fat ur á skjølunum milliardir uppá 43.000 fólk er so óhoyrt, at tað tveimum sendingum afturat Vit kendur jú ikki málið frat in, so Vit máttu > t bóðu allar ráð as nar Cc 5 i kjó Svikjar 140 ht hall } } ev rbeið i teir. Og av røttum skalt tú vera nágreiniligari enn so tá ið tú biðir um skjól Men listan fingu vit Síðani settu vit kross við tey skjølini, vit vildu hava - Í fyrstuni gekk tað heilt væl at fáa skjølini. Ikki minst frá forsætismálaráðn- um, sum var nokk so opið og vælviljað í fyrstuni — Tað gekk eisini hamp- iliga væl í ídnaðarmálaráðn- um fyrstu tíðina. Men í fíggjarmálaráðnum merktu vit ordiliga mót- støðu. — Eg haldi, at orsøkin til, at tær ymsu ráðaharrastov- urnar fóru at halda aftur, hevði samband við, at av- dúkingarnar byrjaðu at koma í Jyllandspostinum og í sjónvarpinum. Høgni Hoydal sigur, at tað er avgjørt hansara fatan, at tær ymsu ráðharrastov- urnar fóru at nokta teimum skjól í eini roynd at forða fyri, at upplýsingar komu fram Vit hava verið noyddir at klaga og tann vegin hava vit fingið nøkur skjól aft urat Hann heldur, at serliga avdúkandi er viðferðin teir hava fingið í danska orku málaráðnum Í fyrstuni var einki í vegin fyri at fáa skjølini Ein fulltrúi. vit tosaðu við spurdu, hvussu, vit vildu hava tey. Um vit vildu hava tey í pakkaposti, ella, un vit vildu hava tey um ríkis umboðið Men vælvildin vardi íkki leingi. Tí tveir dagar seinnni ringdi ein skrivstos ustjóri og boðaðu frå, at vit fingu ongt skjøl Høgni Hovdal heldur, at hetta er stórt spe mn Skiølini, sur rkuma ráðið hevur um Føroyar, eru rættiliga áhugaverð, ti nog av leimum eru um undir grundina Men allar súðir eru ikk syftar enn, I sjonvarnre hevur klagað orkun ) boðsmanni. men n } ikki avgjørt ent Hann sigur, at grundges ingarnar fyri at nokta teim um skjólini. eru rå | ullintar rkumálaráðið heilum Viðhvert kunnu góðar rsøkir vera tl at nokta fyr at utflyvggja ymisk skjøl. Og høvdu vit fingið at vita frå orkumálaráðnum., at talan var um stats-loyndarmál sum ikki kundu almanna kunngerast, tí tað kundi komið jufeløgum tvørt fyri. hevøi no ringt at motmæit I Men ístaðin brukar ork umålarå 0 høpisleysa grundgevingar, sum t.d lógin um alment innlit í Før ovum kom ikki í gildi fyrr enn í 1994 Hetta hevur sjálvand nk: við málið at gera mm tu málið heilt ul 1992 Feroyskir politikarar drignir uppá tráð S varpið I j rt nokk Høgni: Hoydal sigur, at hesar sendingarnar eru ein roynd at seta tað, sum veru liga er farið fram, saman í eina heild Hetta er ein roynd at geva fólkið fortreytir fyri at skilja og tulka bankakann- ingini og at fáa samanhang í allar teir spjaddu upplýs- ingarnar, sum eru komnir fram. — Vit hava ikki gjørt eitt líka umfatandi arbeiði, sum bankakanningarnevndin Men í sendingunum leggja vit fram, hverja nið- urstødu vit halda, hon eigur at koma til Tað hevur verið nógv sagt og gita um, hvat føroyskir politikarar og føroysk em- bætisfølk vitstu, ella ikki vitstu? Ja, eg skal ikki avdúkað, hvat tey vitstu og ikki vitstu Men tað er eisini neyðugt at spyrja, hverjar møguleik- ar okkara politikarar og em bætisfólk høvdu at:seta tað, tey vitstu, í eina heildar mynd og sostatt skilja teir ymsu upplýsingarnar Høgni Hoydal sigur, at eisini hesin spurningurin verður vidgjørdur í send ingunum: Hvat vitstu føroy ingar, nær fingu teir tað at vita, og hverjar møguleikar høvdu teir at:velja í Hava føroyskur politik arar grund til at føla st drignar uppå tråd, el føla seg vonbrotnar av ri Ja, eg haldi, at niður stødan má vera, at:tað hav teir Tit hava óivað ofta hovr at tað nyttar einki at ligg og £ Nú skulu førovu fortíðina liggja og líta fran YVIF Ja. men. mínar grund Vingar VI MH era TK sendingårnår eru akkura tær son Skulu vit kunn líta framyvir, er tað heilt neyðugt at fáa eina myr av tí, sum er farið fra | VItIKKI Elna rætla myr sum er hent. fer banka bjargingin, og alt, sum an! ars hendi hes: årini, at I sum cin stórur knutur maganum å føroyskum pol ikki í nógv ár framyvir, eir knutur, vit altíð fara at vend a aftur til. og sum vit ikki fáa rivid okkum leysan frá akkurát sum folkaatkvødan 1946 Hava bara hugsað um pengar Høgni Hoydal sigur,at hendan sendingin vísir púra reitt, at tå ið áhugamál hjá tveimum pørtum í ríkinum ganga ímóti hverjum eðr um, verður einans hugsað um donsk, peningalig áhug Avgerðir verða ikki tiknar útfrá søgulhgum for reytum, men útfrá donsk t um. peningaligum fortrevt Og eg vont. at:spurn må Vera so, át eyðturviltga veerðirnar verða tiknar út frá reinum, frggjarligum á hugamálum táið tað kemur til skarpskeringar At danir taka eima væl umhugsaða avgerð, um at seta 43.000 fólk í eina skuld uppá 2,7 millardir, umframt rentur, er so óhoyrt, at tað hevur ikki so líka í nýmót- ans, vesturlendskari søgu. - Tað hevur kostað tús- undtals føroyingum arbeiði, hús og heim, og tað noyddi túsundtals føroyingar av landinum Hinvegin heldur Høgni Hoydal ikki, at hetta fer at skada rikisfelagsskapin. Men tad må hava åhuga hjá øllum, eisini teimum, sum vilja varðveita ríkis- felagskapin, at alt kemur fram. Tað, sum hevur skað- að ríkisfelagsskapin mest, eru donsku royndirnar at leggja lok á málið Men ístaðin fyri at tað eydnaðist at tiga tað burtur, endaði tað við, at:teir skaptu ein dramatikk. sum ikki hevur sæð sín lika í ríkis felagsskapinum, sigur Høgni Hoydal ——"ee".