hósdagur 27. november 1997síða 6

Vatnorku- útbyggingin í Eysturoynni Til Føroya Løgting, floks- formenninar, Tórshavn Víst verður til áheitan okkara í oktober 1996 um at steðga Eiði-3 út byggingini, ið okkum kunnugt tingið enn ikki hevur vidgjørt. Her verdur ti lagt vid ein samandråttur av ti, 10 er farið fram målinun sidan e /sept 1996 Sum skilst er nú kom- ið í ljósmála. at SEV utt an loyvi frá avvarandi myndugleikum (ma Yvirfridingarnevndini Sunda kommunu og megul va eisini Í lands r víðkað Styrinu Fridingarnevndin fyri Eysturoynna harðiiga Vit hava somuleiðis loyvt okkum at vísa á at 2 av limunum í Yvir- friðingarneyndini eftir okkara áskoðan eru beinleiðis ógegnigir í málinum Vindmyllutøknifrødin er seinastu 10 árini farin fram við risastigum, og danir útflyta í dag há- orku vindmyllur fyri milliardir og útbyggja nú egna vindorkukervið (tað er í dag 855 MW) við uml. 80 MW árliga. sum svarar til uml. 2 ferðir alla okkara el- orkunýtslu. Sjålvt norð- menn steðga nú partar av ódýru vatnorkuút- byggingini til fyrimuns fyri vindmyllur, ið bæði eru enn ódýrari, og har- afturat meira umhvørv- isvinarligar. Ovissan um árinið á umhvervið (feðiketurnar) = hevur somuleiðis fingið Ca- nada at steðga einari vatnorkuverkætlan, hó- ast ætlanin longu hevur kostað landinum yvir 4 milliardir krónur Sløk 15 ár eru liðin síðani ein leyslig árins- kanning av Funnings- firði varð framd av Vandkvalitetsinstituttet (í samband við tá ætlaðu útbygging av Eiði-1 og Eiði-3). Eftir áheitan frå SEV gjørdi Fiskirann- sóknarstovan í samstarvi við Náttúrugripasavnið og Heilsufrødiligu Starvsstovuna í 1985/86 eitt fullfiggjad kanning- aruppskot fyri fjørdin, men enn hevur SEV einki gjørt við málið, hóast ein treyt fyri veittu útbyggingarloyvini júst er, at slíkar árinskann- framdar áðrenn arbeiðini byrja Kostnaðurin fyri kann ingina varð mettur til uml. Í mió. kr. og svar ar hetta til bert o.u. 1.5 promillu av kostnaði num (i dag) fyri Eiði-| og Eiði-3, so tað kann ikki vera prisurin, ið styggir SEV SEV førir nú fram, at tilrenslið frá øllum áu num i fjørðin minkar »einans« við 26%. Veru leikin er tó hann, at sama um tað er eyst- ella vest fall. so rekur altíð inn í fjørðin við vestara armin ingar verða gu t við eystara armin og u [VS el tøevnm (mineraiir, Saltir vm.) koma frå åunum inn í fjørðin (ti tær verða turrlagdar). meðan tey fra aunum reka til havs s ' num. Hetta er so bert ein síða í málinum. kanska minni týdningarmikil enn tað, at tann vistfréði- liga javnvågin í fjørði num. ið gjøgnum øldir hevur tillagað seg eina ávísa (sjógv/vatn-bland- ing (»brakkvatn«), nu verður = fullkomuligu broytt. Lítið er at ivast í. at høvudsorsøkin til tann nú so gjarvaksna humm- arin í Tangafirði, skyld- ast júst tær mongu turr- løgdu áirnar fram við Sundini Vísandi til tað ið her er sagt, hjálagda yvirlit (dagfest 25.10.97) og áður senda álit okkara í málinum (dagfest okt 96) loyva vit okkum tí enn einaferð at heita á okkara háttvirda løgting um beinanvegin at steðga Eiði-3 útbygging- ini, um ikki annað so til her umrødda årinskann- ing er framd. Alt annað vildi eftir okkara áskoð- an verið at viðurkenna, at landsins fyriskipanir iki eru galdandi fyri SEV! Við hávirðing eystantyri ið streymi Føroya Náttúru- og Umhvørvisfelag (FNU) Tóta Arnardóttir, Kári Sverrisson, Brynjálvur Nattestad, Kári Thom- sen, Selma Olsen, Svenn Brimheim, Oli Mikkel- sen, Tórmóður Dahl. Tvitak sent til: Løgtingsformannin, um- hvørvismålarådharran, umbodsnevndar- — og stýrisformenn SEV's, avvarandi = fridingar- myndugleikar. Eiðis-, Sunda-, Gjáar-, Funn- ings-, Elduvíkar- og Skála kommunu tíðindablaðið Samandráttur Nr. 227 — 27. NOVEMBER 1997 pr. 16.10 1997 1. -Steðgið Eiði-3- 1.1 Aug /sept 1996: Hóast el nýtslan er fallin niður á somu legu sum fyri 9-10 árum síðani frættist, at SEV hevur ætlanir at útbyggja Eiði-3, ið FNU ferð eftur ferð hevur víst á er ein um hvørvisliga sera vandamikil verkætlan. og ti ikki eigur at fremjast (m.a. verða allar árnar á vestara armi á Funningsfirði mest turrlagdar). Eiði-3 eisini heilt givið móti ST samtyktini >Agenda 21 <, 10 Føroyar hava tikið undir ; sum stríðir 1 p Okt. 1996: FNU heitir á løg tingið. landsstýrið, umboðs neynd SEN eg SEV-styrið um at steðga EIÐI 3. Vi áhettanini varð løgd ein skitsuverkætlan, sum sýnir at við at fara upp í hæddina P m uml. 360 m) år er UM at va HÆ i ráð um 3 ferðir so nógva elorku uml. 30 GWh) sum EIÐI 3 (II GWh upphædd (150 mio. kr.) samstundis sum umhvørv ishgu árinini av útbygging ini tá verða minimal. FNU verkætlanin er framd við út- gangsstødi í nevndu ST- samtykt: >Agenda 21 < fyri uml. somu 1.3 Okt. 1996. Umbodsnevnd SEV's og SEV-stýrið avvisa áheitan FNU's um at steðga við EIÐI-3 ul FNU-verk- ætlanin er kannað av óheft- um serfrødingum 1.4 Jan. 1997. A fundi vid orku- og umhvørvismåla- rådharra Eilif Samuelsen fær FNU greitt at vita, at landsstýrið longu í 1992 hevði givið SEV øll loyvi ul at fremja Eiði-3, m.a grundað á eitt álit frá Orku- ráðnum, sum heyði kannað møguleikan við útbygging í hæddim. Alitið var full- komuliga ókent fyri FNU Eftir umben varð játtað FNU at fáa eitt eintak av neynda áliti. Tað varð tó ikki sent FNU fyrr enn ein góðan mánað aftaná fundin 15 Feb. 1997. Aheitan FNU's til løgtingid varð send ting- formanninum J. I. Olsen Seinni skiltu vit, at floks- formenninir ikki høvdu út- flýggjað sjálvt álitið í måli- num, og varð tí — 28.02.97 — nytt fullfíggjað álit sent floksformonnunum bein- leiðis 1.6 Mars 1997. FNU móttók umrødda álit (sjá pkt. 4) frå Orkuráðnum 3. mars. Alitið er dagfest aug. 1992 og við- ger eina útbygging í 300 m hæddarleguni á eystursíðuni av Eysturoynni suður til Eysturoyartunnilin. Henda ætlan er mett at geva 14 GW h kostnaður (eksl byggirentur) uml. 200 mió kr Her skal ikki vera komið nærri inn á hesa (teknisk ófullfíggjaðu) verkætlan, tí her er talan um eima heilt aðra verkætlan, á einum heilt ødrum stað nógv lægri hæddarlegu enn FNU-verkætlanin Forvitnisligt er to at lesa seinasta brotið í állunum hjá Orkuráðnum. Har stendur um útbygt verður pg 1 emar skal áleggjas SEV at kannu hvussu fragast fæst burtur ir vaminum frá øki 1, 2. 3 og 4 i skjal I Økini tað her snyr seg um eru í norðara parti a yynm, og í sløran mun tey øki, ið FNU-verkætlanin (pkt. 1.2) er grundað á! Okkum vitandi hevur SEV ikki kannað umrøddu oki í heila tikið er ikki tr ri 1 nal ér Irame møkKu | ynni, aftaná at Eiðisverkið (Eiði-| FNU sannført um, at krav Orkurådsins gingið á meti, so heyði eisini úrslitið nærum náttúruneyðugt ver ið á leið tað sama sum FNU-verkætlanin, ið júst er ein optimeringsætlan fyri umrødda skið varð bygt — og er varð 1.7 Aðrenn framda útbygging í Eysturoynni, var sum kunn ugt ætlanin at byggja eitt kraftverk við Fjallavatni sum vatngoymslu. Eisini her varð tøkniliga og um- hvørvisliga víst á at rættast var at fara munandi hægri upp í lendið fyri at fáa sum mest orku úr økinum Umhvørvisliga varð tað mett mest sum eitt beinleið- is oyðingsverk at byrgja upp Fjallavatn. Urslitið av >orr- ustini< varð her, at Fjalla- vatn varð friðað, og eru Oiv- að allir føroyingar í dag fegnir um tað Eiði-3 verkætlanin er tó komin so langt áleiðis, at ikki vendist aftur uttan so, at — legungið/landsstýrið beinleiðis krevur at útbygg- ingin skal stedga til FNU- verkætlanin er kannad av óheftum serfrødingum 2. SEV - ein statur i statinum 2.1 Tá øll »loyvi« vóru í lagi, og SEV byrjaði Eiði- |, var henda verkætlan mett at geva 14.7 mió. KWh. Seinni varð av landsstýrinum: kravt, at kostnaðurin ikki skuldi fara upp um 208 mið kr. Eiði 1-loyvid rakk suður til avfallsekið til Storå I dag gevur Eiði-| sam- bært SEV 2/ mió. kWh og hevur sambært Nordisk In- vesteringsbank (lángevt) kostað uml. 600 mió kr SEV sigur kostnaðurin varð IXO mió. lægri (to uttan byggirentur, kostnadurin fyri tunnilborimmaskinuna og onnur arbeidstol?) Nú er sum kunnugt einki nýtt í at ein SEV-verkætlan kostar »meira enn tað dup ulta<. men tú undrast yvir at framleiðslan er vorðin 10% hægri (6,3 mio. kWh) enn mett (úr 14,7 í 21 mio kWh). Vit vita í dag, at avfallið i skinum er heldur meira enn upprunaliga mett. men tað er bert ein lítil part ur av frágreiðingint Orsøkin hr er heilt einfalt hon, at SEV av sínum ein tingum hevur víðkað Eiði l-útbyggingina til eisini at feyna um ein stóran part av Eiði-2. Við ødrum orðum Tå tunnilsborimaskinan var komin ul avfallsskið ul Storå (loyvismarkið). varð uttan víðari hildið fram suð ur móti Skart Eiði-2 V/SKald ið upprunaliga fevndi um ekið frá Storå suður til og við Sandá Skarpsá. varð mett at geva uml. /8,6 mio. KWh. Nú ert avfalisøki0 frá Storå suður til Skarðsá/Skála uml. 1/4 til 1/3 av øllum Eiði-2 oki num — tvs. her hava vit júst tær uml. 5-6 mió. kWh, ið SEV hevur ognað sær út yvir »loyvisverkætlanina« > FNU hevur gjøgnum Yvir fnåingarnevndina roynt at kanna nærri í hesum ivinga- sama máli, og av teimum skjølum, vit hava móttikið, er »søgan« í stuttum henda Eiðisverkið varð sett í rakstur 28.04 1987, men var tá bert norðari tunnilin í nýtslu. Syðri tunnilin varð liðugur »til jólar 1988« og tíkin í nýtslu eftir ársskifuð 23.02.88 sekir SEV Frið- ingarnevndina fyri Eystur- oynna um at fáa loyvi at víðka tunnilsboringina suð- ur til Skálá, men umsóknin verður ikki gingin á meti (29,06.88). Avgerðin varð kærd ul Yvirfriðingar- neyndina 12.07.88. sum í skrivi dagfest 23.0/.89 gev- ur SEV umsókta loyvi Loyvið frá Sunda komm- unu er dagfest 10.07. 1989 Av hesum sæst skilligt, at SEV — heimildarleyst hevur hildið áfram við tunn- ilsboringina frá loyvis- markinum og suðureftir heilt fram m óti Skarðsá/ Skála uttan loyvi frá Yvir- friðingarneyndini og øðrum avvarandi myndugleikum — m.a. Sunda kommunu (Tunnilin var sum nevnt liðugur longu »til jóla: 1988<) Viðmerkingar: SEV sigur í einum brævi 30.07.97 til Yvirfriðingar- nevndina, at upprunaliga loyvið til Eiði I gekk suður „til og við Stórá=<. Tað er ikki satt. Avfalsøkid til Storå var ikki við í veitta loyvi num fyri Eiði- | 2.3 Sum »verju/umbering« fyri framhaldandi tunnilsboring inn í Eiði-2 ekið uttan loyvi frå myndugleikunum sigur SEV í nevnda brævi (2.2) at talan hevur ikki verið „um at bygt nakað í lendi num ella tikið vatn úr á unum«. Ývirfriðingarneynd in er eyðsæð samd við SEV í hesum sjónarmiði, tí í brævi ul FNU dagfest 20.08.97, vísir nevndin (v I. Schultz-Hansen, dómara) til brævið frá SEV og við merkir samstundis, at »der ikki forud for tilladelsen af 23 januar 1989 er foretaget arbejder, som krævede til ladelse fra naturfrednings myndighederne Her skal viðmerkjast at SEV í sama brævi upplýsir, at skakurnar sunnanfyri loyvismarkið >vøru borað umleið 1-2 m ar soleiðis at vóru eftir áðrenn komuð var Tá lovvid frá Yvirfridingarnevndini, dag fest 23 1989, var móttikið, voru ådarinntøk og skaktir gjørd liðug ADD í Aatrnur januar 2.4 Av hesum skilja vit, at SEV fyri tann saks skuld kundi havt borað tunnilin t.d. heilt suður ul Sandá/Skarpsá utt an at spyrja friðingarmynd- ugleikar, vidkomandi kommunur ella aðrir myndugleikar um loyvi, bert skaktirnar upp til árnar ikki komu upp i dagin Vit halda, at her er nógv, ið ikki ruggar rætt! Hver heyði havt ábyrgd av teimum tiggjutals mió kr., ið vóru nýttar til ein „tóman“ tunnil, um Yvir- friðingarneyndin eins og Fridingarnevndin fyri Eyst- uroynna hevði sagt »nei« til víðkanina? Góðtekur Yvirfriðingar- neyndin at viðgera eitt mál undir trýsti? Gav Umboðsneyndin SEV-leiðsluni fulltrú at „spæla hasard« við 10-tals mió. almennum kr. í vón um at Yvirfriðingarneyndin kom at siga »ja«? (Um hetta mundið var verkætlanin longu vorðin í hvussu so er 80-90% dýrari enn ásetta hægsta mark) Var landsstýrið, ið gav loyvi til upptøku av láni til Eiði-| verkætlanina, vitandi um og hevði góðkent, at SEV helt fram við tunnils- boringini langt inn í Eiði-2 ekið, uttan at I oyvi var fing- ið frå avvarandi myndug- leikum? 25 Tey. ið manna Ývirfriðing arnevndina, eru J. Schultz-Hansen, dómari (form.) Arni Thorsteinsson, Forn minnissavnið Doreta Bloch, Fróðskapar setrið