leygardagur 13. desember 1997síða 16

Hans Jacob Debes, professari ummælir Heimstaðarkensla og tjóð- skaparkensla Hin 5. maí 1884 skrivaði studenturin Christian Bær entsen á Regensen í Keyp mannahavn eitt bræv heim til pápa sin í Føroyum. Tá skrivaðu føroyingar danskt; men just í ti útlagna før- oyska umhvørvinum, har ! gávuríki føroyski drongur aftur fekk samband við landsmenn ind. løgdust sum govu førovingum ettt #1 Wwsin heim skaparligt fotafest: aft Christian Bærentsen brævinum m.a Et menneske er to d g ildrig rent abstrakt men det eksisterer kun í om neske bindelse med sine dels 1 rum í i. dvs. í forbindelse med k, hvortil det hører 3 tjóðskaparrersla sum ment søguligt fyribrigdi VEISEr g dels rð vitskapur og gransk- gare gejórdi ein hin fin asti granska av nesum fyribrigd *rikanarin | r in sjálvur setti I alt hetta stóra jandi baksýn band við rundi n tt menniskja ein partur av ein ari mentan og ber henda arv ngur fram å vegin? Spæl og mentan Ein kendur og lærdur holl endskur søgumadur, Jan Huizinga, skrivaði fyri ein- ) sjeyti årum sidan eina la bók, »Homo ludens« Bygdarsøga og bygdarminni Hans Jacob Debes ummælir bókina »Ur Gjåar søgu. Barnaminni 1« Petur Jacob Sigv: ardsen. Forlagið Búgvin. eftir Heim eftir Nýggja Vegi. Vinstrumegin vegin eru húsini hjá Kristjani á Rætt og begrumegin tey í Fornanum. A myndini sæst eisini mylnan, sum bygd var í seinna veraldarbardaga Hin spælandi menniskjan) um upprunan til mentan Upprunin hevur allastaðni verið, skrivar hann, spæl barnanna i øllum sam- feløgum. Í grundini hevur øll uppaling allastaðni verið at leggja niður í børnini tey virði, sum foreldrini sjálv høvdu tikið við frá fedrum sínum. Bernini sóu tey eldr- u arbeiða, sóu hvussu tey gjørdu hatta og hatta - og hverja ferð á sama hátt, so sum umstødur vóru. Og í lítlari útgávu eftir førimuni endurskapaðu børnini í sin um spæli eina vaksnamann averð, sum fyri teimum var verulig. Virðini vóru tey somu og arbeiðsreglurnar tær somu. Og tá ið tey vuksu til, høvdu tey í spæl inum lært teir neyðugu før leikarnar til eitt lív í vaksn amannaheiminum, eisini kappingarelementið sum fyritreyt Nú kann tykjast, sum at hesin inngangur var í so drúgvur. Men tó vóru hetta hugsanir, sum róku framvið meðan eg las, og kanska serliga eftir at eg heyði lisið bókina hjá Petur Jacob Sig- vardsen: »Ur Gjåar søgu Barnaminni 1.« Men hetta er gjørt fyri at seta hana sum bókarverk inn í almenna eu ropeiska kultursøgu, tí har stendur hon væl og vakurt Bygdasegur Vit hava í Føroyum millum ár og dag fingið nógvar bygdasøgur. Tær eru í skriv ing, úrvali av evnum og keldugrundarlag so ólíkar og ójavnar, at illa ber til at geva teimum eyðkenni und ir einum. Tær mugu bara Í 1936 var ein donsk »Ernæringsekspedition« i Føroyum. A Gjónni stendur islendski læknin Guðjónsson, ið var for- maður á hesi rannsókn- arferð, við einum krovi. Vinstrumegin á myndini stendur Sofus Debes og á hjalsgáttini Jóhanna, kona hansara takast hver fyri seg. Og kanska er tað júst hetta, sum er tað natúrligasta og lýsir tað fjølbroytta. Í øllum før um er tad berandi grundar lagið kærleikin til upprunan og alt, sum livdi og rørdist uttan um hann i fortid og samtíð Tí hver bygd er nakað fyri seg. Hver bygd er ein heim- ur, men hesir heimar av bygdum eru ikki allir líka Fjøllini eru ikki tey somu, årrnar líkjast ikki allar, held- ur ikki navngivnir steinar í bø og haga og røkur og mjá- ar í bjørgum Fram við fjøru og strond var ein heimur fyri seg Bjørgini høvdu sína mentan og havmidini sína. Fólksins mentan hekk ikki uppi í luftini. Fólksins mentan var arbeiðið, og uttan um tað hekk øll onnur mentan - eis- int tað at ganga í kirkju, at syngja, at dansa og kveða, at siga frá søgum - og hjá børnunum at spæla Heimbygd og barnaminni Taðer um eitt av bygdasam- feløgunum í Føroyum, at Petur Jacob Sigvardsen hevur skrivað síni barna minni úr Gjåar søgu. Aður enn farast skal longur út í æsir, skal sigast, at hetta er eitt vakurt og væl gjørt verk Petur Jacob er ikki kendur fyri at lata nakað úr hond um, sum er hålvgjørt ella illa gjørt. Og hetta at vanda sær um tign og virði hevur hann ikki eftir ongum. Tað er næstan rørandi, tá ið hann skrivar, at pápi hansara Karl Jacob, nú 93 ára gamalur hevur sitið við blýanti og lisið handritið og gjørt við merkingar Og hetta er ikki líuð verk ikk: færri enn nøkur og tjúgu væl skipað kapittul og undir kapitlunum meira enn hundrad undirevni - å næst- an try hundrad sidum. Og tå er hetta bara fyrsta bind av fyribils tveimum. Bygd- arsøgan sum barnaminni heldur fram í 2. bindi, ið, sum tað skilst, er liðugt og kemur um stutta tíð. Og vón er um, at vit fáa eitt triðja Tað sigur seg sjálvt, at tíð og rúmd er ikki fyri at við- gera eitt verk sum hetta kap- ittul fyri kapittul og evni fyri evni. Henda umrøda skal tí heldur vera saman- fatandi um verkið sum heild - og her er ivaleyst at nevna At Petur Jacob Sigvardsen sær lívið í heimbygdini sum minni frá sær sjálvum, ger hetta verk eisini til ema per- sónliga bók. Júst hetta gev- ur fråsøgnini lív og sál - og kanska eisini ein moral Karmarnir Og hvat er natúrligari enn at byrja við einari lýsing av bygdini við húsum og huskjum, nevnd eftir húsa navni ella húsbónda, og við nøvnum teirra, sum búðu i hesum húsum í tí tíðar- skeiði, rithøvundurin skriv- ar um. Bygdin er sjålvur leikpallurin. Og fjøllini. Ti tey eru karmurin um bygd- Nr. 239 — 13. DESEMBER 1997 arsamfelagið, bygdarheim in: fyri at nýta somu mynd leiktjaldini. Hvat ið so broytist, so standa tey eftir hesin klettafasti og Ovik andi verjugarður: Sandfelli, Hornið, Nøvin, Fjallið, Tyr il, Middagsfjall, Gráfelli og Slættaratindur. Ain, sum við Litlafløtti og Gortruánni har dreingirnir lærdu seg at verða útróðrarmenn og fisk imenn, skapaði eitt paradís iskt umhvørvi fyri alt barn alív og alla barnamentan eitt satt laboratorium til framtíðarverk. Hvat barn í Føroyum, sum um summ arið hevur verið við Gjógv minnist ikki Litlafløtt og lívið har. Og Gjógvin sjálv sum allar øldirnar hevur verið sjálv lívæðrin, haðan tað mesta kom og fór. Hon hevði sítt egna liv og sína egnu mentan, við sínum hugna ljósar løtur og sínum óhugna bølamyrkar nætur tá ið Gjáarmenn royndu at bjarga bátunum í høgættar uppgang:. Rópini frá monn unum niðri í myrkrinum í Gjónni og tignin yvir teim gomlu monnunum uppi Gjónni, sum tigandi, í 6 tøvdum vøttum, mólu við spakunum rundan um spæl 19, og tað ófrættakenda dun ið av brimi og vindi uttan av Djúpunum, alt hetta fest ir seg djúpt í sinnið og fer ikki seint úr minni Heimið Bókin hjá Petur Jacob má vera kultursøga, tá ið hon er best. Stutt sagt allir tættir í bygdarlivinum er tiknir fram: Fólksins liv árið í kring - ein ringrás við vari attónum. Um barnaheimið yviri á Bø hjá Elisabeth og Karl Jacob og tað, sum kann kallast uppalingarmynstrið Teimum hevur hann í takk læti ognað bókina. Hjá teimum búði eisini omman Anna Sofía og maður henn ara, og týðiliga skilst, hvussu stóra ávirkan abbin, hin kendi skiparin og skila maðurin Poul Johannes Jo- ensen, millum tey yngru nevndur Gamli Skipari, hevði á Petur Jacob. Og, sum hann skrivar: »Påparnir vóru so nógv burturstaddir tá á døgum, og tí vóru tað mest mammurnar, ið tóku sær av børnunum og uppal ing teirra.« Gamalt og ungt Aftanfyri tað fridarliga bygdarlívið lá tó mangan ein hørd verð, sum fólk noyddust at venja seg til at liva við. Hin abbin, Petur Jacob a Fløtti, sum eisini var skipari, gekk i 1920 burtur við »Kristinu« saman við tveimum synum Fólksins lív verður í bók int lýst so ftøkiliga, sum tað kann: Kostur og máltíðir og virðingin fyri Guðsgávuni Einki kom av sær sjálvum Kirkjulivid og alt, sum hevði samband vid tað, hev ur týðuliga ein serligan tokka, bæði tað ljósa og tað dapra - og tað kemur ikki óvæntað. Hegtíðir og høg tíðarhald mest sum hoyra upp í her : Tað undrar ikki, at Gjáar