leygardagur 29. november 2003síða 4

6 Nr. 228 - 29. november 2003 Nr. 228 - 29. november 2003 7 Ein stórur fyrimunur fyri bæði seljarar og keyparar Nýggja landingarmið- støðin á Tvøroyri verður jólatrøll, men í næsta mánað letur hon upp og tá verður hon ein stórur fyri- munur bæði hjá teim- um bátum og skipum, sum selja fisk og hjá teimum virkjum, sum keypa fisk LANDINGARMIÐ- STØÐ Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað hevur ikki gingið heilt sum ætlað at fáa nýggju, framkomnu landingarmið- støðina á Tvøroyri, lidnað. Men dagligi leiðarin á landingarmiðstøðini, Marni Olsen, sigur, at ætlanin er at royna maskinurnar í næsta mánað og eftir ársskiftið vænta teir at fara undir virksemið av álvara. – Tað verður neyðugt at royna maskinurnar framm- anundan fyri at stilla tær inn, sum tær skulu. Í sambandi við landing- armiðstøðina, verður eisini ein kassamiðstøð gjørd og hon fer undir virksemið í næstu viku. Tilsamans er nýggja landingarmiðstøðin 1.300 fermetrar, harav kassamið- støðin er 500 fermetrar. Nógvir møguleikar Í nýggju landingarmistøð- ini, sum stendur beint utt- anfyri flakavirkið hjá Fiskavirking á Tvøroyri, verða nógvir møguleikar. Teir hava keypt eina skiljimaskinu úr Íslandi, sum skilir fisk í átta ymsar støddir. Tað fer at bera til at stilla maskinuna til at skilja fisk eftir teimum støddum, sum skulu brúkast til at avrokna skipini eftir. Men hevur eitt skip frammanundan gjørt avtalu við eitt virki um at keypa fiskin, ber tað eisini til at skilja fiskin í tær serligu støddirnar, sum fiskakeyp- arin vil hava. – Hóast tær ikki sam- svara í stødd, ber sostatt til at gera tvær skiljingar í ein- um, har tað øðrumegin verður skrásett ein skiljing, sum skipini verða avroknað eftir og tað hinumegin verður skilt í kassar ella kør í tær støddir, sum virki vil hava, sigur Marni Olsen. Tað merkir, at ein heil ar- beiðsgongd verður spard. Tað sparir tíð og ger sítt til at varðveita fiskin so góð- an, sum tilber. Men vil eitt virki hava okkum at skilja fiskin í serligar støddir, gera vit eisini tað fegin. Hann sigur, at tað ber bæði til at skilja í kør og at skilja í smærri kassar og til at skilja í bæði kassar og kør. Betri tænastu Marni Olsen sigur, at tá ið Landingarmiðstøðin er fingin at virka, skuldi tað ført við sær, at bæði tey, sum keypa fisk og tey, sum keypa fisk, skuldu fingið eina nógv betri tænastu, enn tey fáa í dag. – Tá ið Landingarmið- støðin fer at virka, fer tað at bera til hjá bátum og skip- um at leggja fiskin upp her, uttan at verða bundnir at nøkrum ávísum virki. Er ikki avtala gjørd við keyparan frammanundan, verður lastin samstundis boðin til sølu á uppboðs- søluni, antin á gólvinum og um telefonina, antin til eitt virki, ella tað verða fleiri keyparar til somu last. Á Landingarmiðstøðini skilja vit fiskin, soleiðis sum møguligur keypari vil hava hann og syrgja fyri, at virkini fáa fiskin. Ella vit kunnu pakka fisk, sum kanska skal av landinum. – Hetta skuldi so eisini ført við sær, at tað verður nógv lættari hjá teimum ymsu fiskakeyparunum at fáa akkurat tey sløgini og akkurát tær støddirnar, teir vilja hava. Marni Olsen heldur eis- ini, at hetta kann gera sítt til, at meiri arbeiði verður. – Hetta kann føra við sær, at fleiri smá virki fara at stinga seg upp rundanum Landingarmiðstøðina við tí endamáli at fara undir yms- ar serframleiðslur. Samanumtikið kann hetta skjótt føra við sær, at prísir- nir fara upp, tí bæði fer tað at bera til at flokka fiskin meiri nágreiniliga, eins og tað fer at bera til hjá keyp- arunum at fáa røttu sløgini og røttu støddirnar, sam- stundis sum væntandi er at fleiri fiskavirki fara at stinga seg upp, so at kapp- ingin harðnar. Samanumtikið fer tað at vera lættari hjá teimum ymsu virkjunum at fáa fat- ur júst á teimum fiskasløg- um, tey hava brúk fyri. Tað skuldi merkt, at tað skipini skuldu fingið hámarksprís fyri hvørt fiskaslag og hvørja støddm heldur enn sum nú, at summi fiska- sløg, sum eru uppí eini last, fara fyri lítið og lætt, tí virki, sum keypir, hevur bara áhuga í einum øðrum fiskaslagi. Saknur í Tað skerst ikki burtur, at tað hevur verið saknur í eini slíkari landingarmiðstøð í Suðuroynni. Tað gav eisini at bíta, tá ið íleggjarar skulu finnast, tí áhugin var sera stórur. – Eg haldi, at øll skipini í Suðuroy hava sett pening í Landingarmiðstøðina, um- framt nógvir av teimum virknu útróðrarbátunum í norðaru helvt í Suðuroy Men eisini nógv skip norð- anfjørðs hava sett pening í ætlanina, umframt Fiska- marknaðurin sjálvur. Men hóast Fiskamarkn- aðurin er ein av partaeigar- arunum, verður dentur lagdur á, at talan er um eitt sjálvstøðugt felag. Tilsamans er partapen- ingurin tríggjar milliónir. Á Landingarmiðstøðini hugsa tey mest um skipini í Suðuroy. Men teir vænta avgjørt eisini, at skip norð- aneftir fara at leggja fiskin upp á støðini. – Tað er væl hugsandi, at skip koma heldur higar at leggja fiskin upp, fyri at spara fleiri tímar í siglings- tíð, sigur Marni Olsen. Á landingarmiðstøðini verða eini fýra-fimm ar- beiðspláss, men tað veldst um, hvussu stórt virksemið. Marni Olsen er dagligur leiðari á nýggju landingarmistøðini, sum væntandi fer undir virksemið eftir nýggjár. Hann sigur, at tá ið Landingarmiðstøðin letur upp, skuldi tað merkt, at bæði skip og virki fáa ein munandi betri tænastu, enn tey fáa nú. Og tað væntar hann fer at síggjast aftur, bæði í hækkandi prísum og fleiri arbeiðsplásum Hjálpitólarmiðstøðin nógv batnað Strangari reglur og eftirlit við útlendingum Fyrr tók tað útvið tvey ár at fáa svar upp á umsóknir til Hjálpi- tólarmiðstøðini. Nú er nógv betur stætt, vísa hagtøl hjá Al- mannastovuni. Fleiri fólk og broyttar mannagongdir hava hjálpt, sigur Palli Mortensen, leiðari á HTM ALMANNAMÁL Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Hjálpitólarmiðstøðin hevur javnan staðið fyri skotum, tí fólk, sum eru komin illa fyri, hava bíðað í áravís eftir svari uppá, um tey kunnu fáa hjálp. Men nú er vend komin í. Hjálpitólarmiðstøðin hevur av álvara tikið sær um reiggj, vísa hagtøl, sum Almannastovan hevur handað Fíggjarnevndini hjá løgtinginum í sambandi við fíggjarlógarviðgerðina. Samanumtikið vísa tøl- ini, at avgreiðslutíðin stytt- ist munandi, sigur ein errin Petra Johnsdóttir Joensen, stjóri á Almannastovuni. Og tølini tala fyri seg. Taka vit eitt nú umsóknir um bil, so tók eitt mál, sum byrjaði í 2000, heilar 72 vikur at avgreiða í miðal. Tað er hálvt annað ár! Í 2001 vók tað uppaftur longri tíð – heilar 89 vikur. So fór at ganga rætta vegin. Í 2002 tók tað 54 vikur, og higartil í ár hevur tað tikið í miðal 21 vikur hjá fólkum at fáa svar uppá eina um- sókn um bil. Palli Mortensen, leiðari á Hjálpitólarmiðstøðini sig- ur, at tey eru óalmindiliga glað og errin um tølini. – Broytingin kemur fyrst og fremst av, at vit hava sett fleiri fólk. Í 2001 arbeiddu 6,5 fólk á Hjálpitólarmið- støðini. Í dag eru 13 fólk til arbeiðis, og tað ger stóran mun. Harafturat eru vit farin at raðfesta frá 2002, so vit avgreiða málini øðr- vísi. Vit hava sett nøkur snar- og bráðmál, og tey vera skjótari avgreidd, sigur Palli Mortensen. Verður hugt at øðrum økjum, so er talan um somu gongd sum við bilunum. Eitt íbúðarmál, sum byrjaði í 2000, tók í miðal 80 vikur. Tann avgreiðslutíðin er lækkað við 63 vikum, tí nú tekur tað 17 vikur at av- greiða íbúðarmál sambært tølunum hjá Almannastov- uni. Sjónmál eru lækkað úr 17 niður í 8 vikur, og vanlig mál eru lækkað úr 25 niður í 13 vikur eftir fýra árum. Frá 2002 eru mál bólkað í bráð- og snarmál, og tí eru hagtøl ikki tøk fyri hesar málbólkarnar áðrenn. Men annars vísa tølini, at snar- mál nú taka 5 vikur at av- greiða og bráðmálini 4 vik- ur. Í roynd og veru er av- geiðslutíðin á hesum økjum uppaftur skjótari, enn tølini vísa, tí tey vera ikki altíð skrásett beinanvegin. Tølini skulu yvirhøvur takast við ávísum fyrivarni, sigur almannastjórin fíggj- arnevndini, tí í tíðarbilum hevur journalin ikki verið serliga væl virkandi, og tí er gingin long tíð, frá tí at eitt mál í veruleikanum er avgreitt, til tað er endað elektroniskt. Mál verða ikki endað dagliga, og ávirkar hetta eisini tølini skeiva vegin. Serligar reglur skulu gerast fyri ítróttar- venjarar og –leikarar, sum koma til Føroya. Samstundis skal eftir- litið við útlendingum í Føroyum herðast, samdust Bertel Hard- er, integretiónsmála- ráðharri í Danmark, og Høgni Hoydal, landsstýrismaður, um hósdagin ÚTLENDINGAR Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Útlendingarnir streyma inn í landið. Ítróttarfeløg leita sær styrk, og fleiri virki klára seg als ikki uttan út- lendska arbeiðsmegi. Um- sitingin hevur verið lang- røkin, tí málini ferðast aftur og fram millum føroyskar og danskar myndugleikar, og tískil hevur tikið langa tíð, at fáa einfald mál av- greidd. Tað hevur hóska illa – serliga hjá ítróttafeløgum. Hósdagin var Høgni Hoydal, landsstýrismaður við lógarmálum, á fundi hjá Bertel Harder, integratións- málaráðharra, í Keyp- mannahavn. Teir viðgjørdu reglurnar um arbeiðs- og uppihaldsloyvi til útlend- ingar í Føroyum í síni heild. Arbeitt verður við at yv- irtaka økið, sum er í bunk- anum av yvirtøkum, sum landsstýrið arbeiðir við. Men semja er samstundis um, at tørvur er á at fáa greiðari reglur og manna- gongdir beinanvegin. Reglurnar vera herdar og strangari eftirlit verður við útlendingum, ið søkja ar- beiði og uppihald í Føroy- um, samdust Høgni Hoydal og Bertel Harder um. Sam- stundis er semja um at gera greiðari skipanir fyri ávísar bólkar av umsøkjarum. Ein serliga skipan verður gjørd fyri ítróttarvenjarar og –leikara. Hon byggir á, at krøvini til lønar- og set- anartreytir hereftir vera øðrvísi og ásettar í fastari siðvenju. Danskir myndug- leikar skulu framvegis hoyra landsstýrið, áðrenn avgerðin verður tikin. Ítróttafólk skulu kunna søkja arbeiðsloyvi, meðan tey eru í Føroyum, men loyvini skulu verða fingin, áðrenn tey byrja at arbeiða. Sostatt kunnu tey íðka ítrótt uttan arbeiðsloyvi. Tey ítróttafólk, sum í dag arbeiða í Føroyum, uttan loyvi, fáa eitt stutt skotbrá at søkja, soleiðis at viður- skiftini fáast í rættlag. So- statt skuldi ikki verið vandi fyri, at nakað ítróttafólk verður sent av landinum, um feløgini bera skjótt at. Men hetta snýr seg ikki bara um ítróttafólk. Løg- málaráðið lovar at gera uppskot um serliga smid- liga mannagongd fyri um- sóknir frá serligum fak- bólkum, serliga læknum. Bertel Harder lovaði, at ein slík áheitan fór at verða viðgjørd sera skjótt, stend- ur í tíðindaskrivi frá før- oyska løgmálaráðnum. Annars er semja um, at somu reglur sum higartil skulu galda fyri onnur sløg av arbeiðsloyvum. Munurin er bara, at siðvenjan verður strangari fyri ólógliga arbeiðsmegi. Nú gongur nógv skjótari at fáa hjálp á Hjálpitólarmið- støðini, vísa hagtøl Mynd: Jens K. Vang Høgni Hoydal og Bertal Harder eftir at teir gjørdu avtalu um útlendingapolitikk í Føroyum Heima- røktin aftur til skrubb- urnar Reingerðin hjá pensjónistum, sum hevur ligið still síðan 1. juli, tí sparast skuldi, er aftur farin at virka. Nú verður vaskað ein tíma aðru hvørja viku, og tað er helvtina av tí, sum var galdandi áðrenn HEIMAHJÁLP Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Dustsúgvarin er tikin framaftur, og tað er aftur farið at anga av sápu hjá føroyskum pensjonist- um. Fólk í øllum teim- um seks heimarøktar- økjunum fáa nú hjálp til reingerð ein hálvan tíma um vikuna, visti Útvarp Føroya at siga í gjár. Fyri 1. juli fingu pen- sjonistar ein tima hvørja viku, og sostatt er rein- gerðin skorin í mun til tá, tí nú verður bara vaskað ein tíma 14. hvønn dag. Umleið 100 milliónir krónur verða játtaðar til heimarøktina árliga. Næsta ár verður upp- hæddin á sama støði, sæst í fíggjarlógarupp- skotinum, sum er til við- gerðar í løgtinginum. Sostatt er ikki óhugs- andi, at sparingar aftur skulu til, tá ið komandi árið er hálvrunnið ella gott tað. Enn er ov tíðliga at siga nakað sum helst ítøki- ligt um, hvussu hesir pengarnir verða býttir, segði Útvarp Føroya, tí tað er ikki alment enn. C M Y K 7 6