mikudagur 14. januar 1998síða 4

6 Vagn Wåhlin, professart: Heimastyrislogin er donsk log - Heimastýrislógin fyri Føroyar er ein donsk lóg burtur- av, og hana kann Fólkatingið broyta uttan at spyrja før- oyingar eftir. Fóroyingar hava fingið nakrar heimildir frá donsku stjórnini, men tær kann stjórnin taka aftur, um tit ikki halda tær við skili, sigur Vagn Wåhlin, professari eru føroy ngar, sum ráða í Førovum ka stjórnin fer ikki hvussu vit 3 CEE hj vnunun € csum eru ikk: ø S ! víkuskiftið tók y Wat S Dr k » VSK sk 4 sår að % ds-P " ere stød K rikinu k % k mir T så ku £ £ Før Vaen Wåhlin sigur n } ka ( dlóeir 1 elvs TOV x5 Fø gar vórðu ikki eft sp heldu ng Z anskaå FIKISJCENU nælti Anders Sandø Or sted. Hann var ein av kend g undir trånuni, og tí kunnu gera tem til cm part ríkinum. uttan at spyrja ugt land . at Sandø hevur rætt. Men sum sagt, Grundlógin varð tinglyst í Førovum, uttan at ein sål setti spurnartekin við tað. Heldur ikk: Niels Win ther Heimastýrislógin kom gildi í 1948, men tað var ongantíð greitt, hvør hevði síðsta orðið í ávísum spurn ingum. Hesin trupuleiki loysti seg sjálvur í 1953, tá Grundlógin varð broytt Her varð grein Í í gomlu Grundlógini broytt til grein 2, og tann nýggja grein | sigur, at Grundlógin fevnir um allar partar av danska ríkinum. Hetta stóð ikki í í | men tað merkir, at Førovar nú er at partur av danska Harafturimot gomlu lógini rokna, Sum stendur tað ongastaðni Grundlogini, at danska ríkið Bara at talan er um eitt ríki He broyting ha ! føroyskir fólkatings r be ndir síðan g ong hevur mó nælt he råing Delegationsteori ella avtaluteori I Grundlógini stendur. at stjórnin ikk: hevur rætt til it lata »yvirharradømi« fri sær, uttan at spyrja Fólka tingi Ha at folkaatkvøda Hetta er ikki í sambandi við faroy sku Hermastýrislógina Tad er m. a. tí eg sigt, at talan er um delegationsrætt bara í einum meira >cks tremum enn gjørt verdur vid kommunur og hevur verið hent formi« amt Í Grundlógini stendur eisini, at tcy, ið hava hesar heimildir. eru undir eftirliti av stjórnini. Hetta merkir at verða hesar heimildir misbruktar, so skal stjórnin blandað seg upp í. Og tað var júst tað hon gjørdi í tíðindablaðið 1992 Vagn Wåhlin samanber føroysku stóðuna við tað, sum hendi í Keypmanna- havnar kommunu fyri fáum árum síðani Kommunustýrið hevði trupuleikar av at fáa figg arlégina at hanga saman, og teir manglaðu nógvan pen- ing. Urslitid var, at stjórnin tók kommununa av ræðið, og setti Keypmannahavn undir administratión. Teir kravdu m. a. at kommunan skuldi selja virðir fyri uml 800 mió. kr. fyri at útvega pening Og tað var stórt sæð tað sama, sum hendi í Féroyum 1993, sigur Vagn Wåhlin Tað hevur í longri tíð ver 10 kjakast um, hvert føroy ingar hava nøkur fólkarætt arlig krøv í hesum sam bandi ella ikki. Hetta kjak hevur serliga verið millum Frederik Harhoff, dr. jur. og Vagn Wåhlin, professara Fólkarættur er nakað, sum vit kunnu tosa okkum til sættis um, tá tað er rætt at gera tað. Tá tað veruliga kemur til skarpskeringar, so er tað tær skrivadu lógirnar, sum galda. Tað merkir m a., at stjórnin skal »gripa« inn, tá tað er neyðugt Tað er við hesi grundges ing, at Wåhlin heldur fast við, at talan ikki er um av- talu millum tvey lond. Her er talan um, at føroyingar frå dønum hava fingið rætt til at umsita ávís økir í sam- svari við heimastýrislógina Undirgrundin og avgerðarrætturin I 1992 før føroysk sam ráðingarneynd til Danmark ar á fund við Schliiter um undirgrundina og rættindini Vagn Wåhlin, professari við Árhus Universitet: Tað eru danir sum hava avgerandi Nr. 7 — 14. JANUAR 1998 orðið tá um heimastýrislógina ræður til råevnini í undirgrundini Roknað varð við drúgv um samráðingum, men so varð ikki. Føroyska samráð ingarnevndin >fekk< undir grundina við sær aftur til Føroya, og hildið varð, at hetta var eitt stórt framstig fyri føroyingar Hesum er Vagn Wåhlin ikki samdur í Hann sigur, at hann ikki nakrastaðni hevur sæð, at danska stjórnin, hevur givið frå sær »yvirharradømi«, og tí er hetta bert ein víðking av teimum heimildum, sum vit hava fingið við heima- stýrislógina Eisini á hesum øki, skal danska stjórnin hava eftirlit vid, um føroyingar brúka hesa heimild við skilið Hugsa tær. um føroyingar selja rættindini at bora, fyri líuð og lætt. so skal danska stjórnin sambært Grundlóg- int ógilda hesar avtalur Tá Poul Nyrup Rasmus- sen var í Føroyum, segði hann, at føroyingar hava á byrgdina av samrådingun um við bretar um markið Hann segði etsini. at danir fegnir vildu hjálpa okkum um tørvur var á ti. Hvønn týdning hevur hetta so. sam bært Vagn Wåhlin? Ongan. Um samráðing arnar slitna og enda úrslita leysar. og tað ikki kemst víðari. so skulu bretar ven da sær til donsku myndue skarnar. og ikki teir for oysku Tað er her Frederik Har- hoff og aðrir statsrættarser- frødingar fara skeivir. Tí gongur alt skeivt, og kunnu menn ikki blíva samdir, hvat er tá galdandi? Tað er ikki fólkarættur, men konkretar traktatir, sigur Vagn Wåhlin. Viðvíkjandi rætti føroy- inga til egið ríkið, sigur Vagn Wåhlin - Um føroyingar krevja sjálvsstýri, so krevur hetta eina = grundlógarbroyting, ella at veljararnir skulu til fólkaatkvóðu, bæði í Før- oyum og Danmark. Og tá verður ikki talan um eina vegleiðandi folkaatkvødu, men eina »bestemmandi« folkaatkvødu, og teimum er stórur munur á. Eisini her tosa vit um at lata >yvir- harradømi« frá sær, og tað hevur stjórnin ikki loyvi til sambært Grundlógini. Hon skal spyrja Fólkatingið og/ ella fólkið eftir Danir hava sjálvir verið í hesi stóðu. og koma tað aft- ur í mei. tá teir skulu at kvøda um Amsterdam-sátt málan. Danska stjórnin skal geva EU-myndugleikunum nøkur av teimum rætt indum, hon hevur sambært Grundlógini. og ti skal fólki spyrjast Fyrispurningur í tinginum Bjarn Djurholm. løgtines maður, spurdi í desember Vibeke Larsen, Ríkis- umboðsmann um hvussu danir tulka heimastýrislóg- ina og rættindini til råevnini i undirgrundini. Ikki var møguligt, at fåa ábending um, hvat svarið varð. Heldur ikki, tå Nyrup var í Føroyum í síðstu viku. Tá segði hann, at talan var um ein torskildan spurning Í gjár kom so svarið frá ríkisumboðnum, og sigast må, at Vagn Wåhlin fær rætt í sínari tulking. Sagt verður í svarinum, at danska for- sætismálaráðið tulkar avtal- una sum »ein såttmåla« millum Føroyar og Dan- mark, sum ikki einvist eigur at verða broyttur av dønum, uttan gédkenning frá heimastýrinum. Hetta merkir, at danir ikki nýtast at spyrja føroyingar eftir, men at teir eiga at gera tað av politiskum og mo- ralskum ávum. Tað er onki at ivast í, at hetta verður bensin á bálið í kjakinum um ríkisrættar- ligu stóðu Føroya. Er stødan sum Vagn Wåhlin sigur. hon er, og sum forsætismálaráð- ið eftir øllum at dóma gev- ur honum rætt i, so er ikki alt sum vit hava hildið tað verið Lesið svarið frá Ríkisum bodnum tl Bjarna Djur holm aðrastaðni í blaðnum