leygardagur 24. januar 1998síða 17

kunnu skiljast annað frá ødrum í heilanum á mær. Var tað av tí, at vísindamenn nú á dógum munnu hava rætt, tá ið teir halda barna- sálina vera sum eitt kvæmt frækorn, sum longu hevur alt tað í sær, ið fer at næla síðani, so at alt tað, ið mað- ur verður í lívinum, er hann longu vorðin tey fyrstu seks-sjey ár av ævi síni? Ella var tað av tí, at eg fekk so ringa viðferð, tá ið eg kom til Danmarkar og sam- an við foreldrum mínum búsettist í Bornholm? Nóg mikið gjørdi eg av at vera sum hinir smádreingir, eg tosaði sama mál og royndi at líkjast teimum í øllum, men aldri slapp eg tó rættu- liga við upp í spælið hjá teimum, men var altíð verð- andi so hálvt uttanfyri. Nú skilji eg væl, at orsgkin mest var tann, at eg var ein fremmandur embætismann- asonur, men tá helt eg tað einans vera av ti, at eg var komin úr Føroyum, og ser- liga ein dagin fekk eg var- hugan av tí: Vit vóru saman og spældu, hópurin av óvit- um. Onkurs vegna komu ódagar okkara ámillum; fyra-fimm ruku á meg ísenn, syftu meg vidopnan niður á vøllin og díktu meg illa. Eg slapp tó á føtur aftur, og var eg tá so rúkandi óður, at hinir rýmdu undan sum skjótast, men síðani steðg- aðu teir á aftur og stóðu og hermdu eftir mær. Dreingir eru enn sum teir gomlu kapparnir í søgunum og kvæðunum, teir nýta eins væl kjaftin og lógvarnar, tá ið teir berjast. Og tá ið eg nú ikki troystaði mær inn á teir uppaftur, so rópti eg á teir: >Ja, bíðið tit bara, til eg verið stórur, so fari eg aftur til Føroya, og so koma allir Føroyingar higar við mannaðum bátum brýndum skutlum og hvalvákn, og so man verða gaman at síggja tykkum rýma!< Eitt bilið vóru teir bilsnir, so varð alt eitt flenn, ein fór at rópa: >Grindaboð! Grindahval- ur!«, hinir tóku undir, og »grindahvalur« varð eg skírdur frá tí degi. Til eyk- nevni var tað ikki óvakurt, men tað var rópt fyri at arga, og tað argaði. Nú var eg enn meira úti av spælinum, einsamallur, og frá tí degi vórðu so líðandi Skopunar- gentan hjá okkum og ein grannkona úr Havn míni bestu vinfólk, og vóru tær atvoldin í, at eg aldri gloymdi mítt fødimål. Nú komu meir og meir í huga mínum orðini Sandagerði og heima at hoyra so óskerd saman sum hjúnafólk. Heima í Sandagerði! Eg fór at hugsa um ein dag, eg var reikandi úr Havn ungur studentur og ætlaði mær at vitja hjá Havnarpresti, sum var tá Mads Hansen. Meðan eg var åvegis, møtti eg hon- um. So var ikki vitjandi hjá honum í stundini, men eg fór út hagar kortini. Mær longdist at síggja alt tað forna uppaftur og fara at vita, hvussu mikið eg dugdi at minnast á frá barnadøg- Nr. 15 — 24. JANUAR 1998 unum. At bæði biløt og um- mæli høvdu hjálpt áminn- ingini, skyndi eg væl, men eg var eisini vísur í, at mangt og hvat hevði ligið óskert í heilanum ella hjart- anum á mær øll hasi ár, ti so gjølla sum tað var igjår minntist eg á eitt bragdið, sum eg hevdi aldri mælt um fyri mannsbarni. Eg var okkurt um fimm ára gamal, tå ið eg ein dagin var i Havn og vitjaði hjá Agga undir Lon, og fór eg síðani út á Skansatanga, har eitt skip var farið á land - so langt, at stinguncbbið røkk fram at klettunum, og so fast, at tað ikki rørdist, tó at slups var í sjónum. Har vóru fleiri børn úti, og ytst stóð ein stórur drongur - eg minnist enn, hvor ið hann var. Sum eg nú sá hann har úti, rann hugrensl í meg til at stoyta hann eitt lítið sindur fyri bakið, so hann rættuliga mundi fara at hvøkka vid. Men illa kom ur hjå mær, eg otaði hann út á sjógv, so hann varð rennvátur. So- vorðið hevði eg ikki havt í kvittanum sjálvsagt, eg rýmdi sum skjótast og tordi ikki heim. Eg fór innan til Páls í Horni, og hann fylgdi mær til húsa. Heimkomin ætlaði eg at siga frá hesum tilburði, sum helt meg svøvnleysan fleiri tímar um kveldið. men aldri fekk eg hetta bragdið upp á tung- una, so tað man hava ligið goymt í heilanum á mær frá fimm ára aldri, og verður Oivad verðandi har til min doyggjandi dag. Soleiðis kundi ivaleyst mangt og hvat ligið eftir, og nú vildi eg fara og vita, um nakað fornt kom fyri ein dag, tá ið eg bar eygu við tað plássið, sum hevði sæð mítt barnaspæl. Alt fór eg at kanna og uppaftur at kanna mær tað, og alt kendi eg so heimligt; hvgr steinur hevði sítt at siga frá. Vaksin fólk, sum tey eru flest, síggja bara landslagið í heild síni, sum tað verður umbroytt í skiftandi ljósi. Barnið sær meir, har sum tað hevur sítt heim og livir dagliga; tað kannar og kennir hvørja túgvu, hvønn stein á landi og hvørja tara- brúgv í sugguni. Nú bar eg eyga við stødna, har Nóls- oyingar plagdu at leggja at landi, tá ið teir fluttu pápa til kirkju, og Kaldbaks- menn, tá ið teir summar- dagar onkuntíð ámillum fluttu hann allan vegin við båtu, sum teir gjørdu tær báðar ferðirnar, eg var við. Her niðri við stødina fóru barnadagarnar at livna upp aftur. Her hevði eg mangan staðið á seiðabergi langar lýtur og lítið og einki fiskað, men tó havt tað gleði at stinga flidur og strevast við at taka agnið av krókinum og egna av nýggjum í heil- um, sum tað skuldi batt. Lættisliga gekk frá hondum, tí ongul átti eg ongan, men bert eina krøkta nál; mamma ræddist altíð, at eg skuldi fáa agnhaldið upp í fingurin, um eg átti húkar ella onglar. Hagar plagdi eg eisini at renna, tá ið bátar vóru vænt- andi. Smádrongur, sum ikki stendur upp úr rossaspori, fær ikki ofta loyvi at koma úá sjógv, men aldri hevur verið føroyskur piltur, sum ikki hevur havt hálvt hjartað á sjónum, og at at sleppa sær í bát, sum liggur at landi ella enntá skorðaður uppi á landi,er tó betri enn einki. Vóru bátar væntandi, kleiv eg upp á fjóstekjuna at njósnast; hagar slapp eg upp, tá ið eg royndi við vestara veggin, og varð bát- urin í eygsjón, var eg sum pílurin niðri vid stødna, og hevði hann lagt at, settist eg alt fyri eitt á lærbekk og fekk loyvi so spakuliga at rógva eitt sindur, tó at bát- urin ikki vær rættuliga á floti, ella afturi í rong, so eg kundi hava hondina um styrisvøllin, meðan menn- inir bíðaðu eftir presti Altíð var nóg mikið at fregnast um; eg lærdi nøvn- ini á bekkjum og rúmum í áttamannafari og eisini á gllum borðum frá kjalar- borði til stokkarnar. Tá fekk eg fyrsta sindrið av hylling á sjómansskapi, og eg setti mær føri á at nýta kunn- leikan; næstu ferð, bátur kom, kundi eg standa erpin við lógvunum undir bróka- kvarðanum og tosa við manningina um bátar, sum hevði eg verið føddur á áttamannafari Nú settist eg á ein stein á sandinum. So mikið hevði eg smádrongur hildið hann vera mína ogn, at eg var illa við, tá ið okkurt farmaskip við hvort kastaði akkerið uttanfyri og tók sær barlast av sandinum. Ikki undur í! Har kendi eg hvønn stein, og har hevði eg verið vanur at ferðast hvønn tann ein- asta dag tá ið hann ikki var ov nógv rákamikil í veðrin- um, og har hevði verið mangt at fáast við. Har gekk eg og togaði undir mínum lítla taraleypi, tá ið ábreiðsla skuldi berast upp á ta pinku- lítlu veltuna, sum eg hevði uttan fyri køksvindeygad, haðani konufólkið altíð so dånt kundi eygleida meg. Og ikki lítið gjørdi eg av, tí sera erpin var eg, at eg var bóndi í Føroyum. Alt grasið íkring, har heimalambið og heimakúgvin vóru á beiti, var hagin hjá mær, smáar steinar hevði eg sett upp til bøgard, og innangarða hevði eg bæði eplaveltu og rósugarð. Tíverri var eg, alt tað eg knógvaði undir leyp- inum, eins illa royndur bóndi og fiskari. Eplini komu aldri upp, ivaleyst mest av ti, at eg grov tey uppaftur hvønn dag, nakað ótolin eftir at síggja, hvussu langt tey komu fram, og í rósugarðinum gróði einki. Altíð var har tó prýðiligt, tí eg hevði vakrar blómur aðrastaðni og setti rótleysar niður í jørðina. Eina ferð hevði eg hentað flestar allar tær donsku blómurnar, sum mamma hevði sáað í rósu- garð sín; tá rann ødi í homlubandið, og síðani hentaði eg bara sóljur og summardáar og annað so- vorðið, sum eg vandaleysur kundi kanna mær. Og har á sandinum hevði eg eisini gingið í rekstød, og við hvort fekk eg okkurt gott í hendi. Eina ferð fann eg eina Oføra ljóta havtasku, sum hevði hópin av små- fiskum í maganum, tá ið hann var uppskræddur. So ljót hon var, gjørdust vit tó vinir, og eg spældi mær við hana alt summarið. Mest var hon ein stórur hvalur, og steinarnir aftanfyri vóru sessir í stórum rakstrarbáti, har eg stóð og stakk av grimd vid hvalvákninum. Ti sovordid åtti eg. Hetta sama summarið mundi onk- ur útlendskur skipsbátur vera mistur av einum hvørj- um skipi og sorlaður, tí remmurnar og annað reka- træ komu á land á sand- inum, og Jógvan hjá Massi gjørdi so væl og smíðaði mær bæði hvalvákn og árar burturúr. Bæði blød og leggir og lunnar vóru kanska heldur breið, og ára- skeyti var bara einans eins á hvørjari ár, men tó hevði eingin dýrgripur verið send- ur til jóla frá Keypmanna- havn, sum hevði verið mær til stórri gleði. Langar tíðir kundi eg nú sita á steininum og rógva, kngini vóru borð- skeytar, so eg dugdi væl at bera ár á borði, og tá ið so onkuntíð ámillum arbeiðis- gentan Lena, sum livaleyst livir enn í Kollafirði, blind, neyðardýrið, kom við og settist á hin steinin afturi í rong og bant sær hosur, tá var dagur í viku. So segði eg henni frá bátinum, vit vóru á, og frá ferðini, vit fóru. Streymhart og óreint var, men eg ansaði altíð so væl eftir øllum ýtum og aldubrotinum um allar boð- ar og róði so væl og manni- liga, at vit sluppu væl fram, og fyri Lenu segði eg alt, vit sóu og fóru fram við. Við hvert vóru vit undir meitil- bergi, við hvort máttu vit ansa eftir, at ikki ein harður strongur skuldi taka okkum, og Lena var altíð heilt við uppi í spælinum. Ofta sat hon og sang ella segði mær frá søgum. Frá henni hoyrdi eg stubbar av teimum gomlu kvæðum, so at hesi frálíka vøkru løg tidliga vóru sungin inn í meg, við hvørt sang hon danskar sálmar ella vísur, sum eg ikki síðani havi hoyrt: >O, havde jeg blot Vinger og var en liden Fugl!< Helt hon uppat, dámdi mær tað einki - tungur er tigandi róður - og so fór eg at spyrja: „Lena, hevur tú sjóverk?< Nei, tað hevði hon ikki, men heldur ikki dámdi mær hetta, og eg kundi so siga »Undarligt, at konufólk ikki fær sjóverk í so ræðuligum veðri!< og hin vælsignaða Lena, sum altíð eftirlíkaði kelivætti sínum, tók seg alt fyri eitt aftur í orði og helt: »Å ju, hin gamli, nú fari eg at vóna eitt sindur til kort- Gudmund Bruun, prestur, sum vaks upp í Føroyum ini«. Hetta dåmdi mær væl, men so góður var eg, at eg alt í einum legði niður sjógv og gjørdi blikalogn, og so settust vit at dyrgja, eg and- øvdi sjálvsagt. So varð ikki strævið meir, og so fór eg at siga henni frá mongum í bibliusøguni, frá Abrahami, sum einglarnir vitjadu hjå, og sum var so firndarblíður, at hann beyð teimum inn í roykstovuna og fekk teim- um turrar hosur og ein heit- an kaffimunn. Í øllum sótu vit um sátt uttan onkuntíð ámillum, tá ið hon íkki tímdi meir ella heyði okkurt at fáast við í húsinum, tí so kundi hon vinna mær tær neisurnar at toka noðuni upp og fara niðan at húsin- um með alla og heilt gloyma, at vit vóru úti á sjógvi enn. So illskaðist eg og eg rópti í ødi: >Nei, Lena, vit eru á sjónum enn, vit mega at landi fyrst og draga bátin<, og alt fyri eitt læt hon sær eftirlíka, kom aftur og dró bátin saman við mær. framhald