týsdagur 2. desember 2003síða 25

48 Nr. 229 - 2. desember 2003 Nr. 229 - 2. desember 2003 49 Flutnings- stuðul brúkast til tað hann var ætlaður til FLUTNINGS- STUÐUL Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Ætlanin er nú at broyta lógina um flutnings- stuðul. Jacob Vestergaard, landsstýrismaður í fiskivinnumálum, sig- ur, at hereftir skal flutningsstuðulin bara brúkast til tað, sum hann var ætlaður til- nevniliga at stuðla virkjum kring landið i at keypa fisk. Flutningstuðulin hevur verið 3,5 milli- ónir um árið, men í ár lækkaði hann niður í 2,5 milliónir. Og tað er ætlanin, at hann skal vera 2,5 milliónir aftur næsta ár. Men hóast talan er um eina lítla upphædd, hevur hann verið nógv umstríddur. Tey eru mong, sum halda, at hann skal takast av, tí hann avlagar kapping- ina og tí at vinnulívið eigur ikki at fáa studn- ing. Hinvegin halda onn- ur at hann er kapping- aravlagandi, tí tað er nógv dýrari hjá vikjum í útjaðaranum at keypa fisk, tí tað kostar so nógv at flyta hann ímillum uppboðssølu til virkini í útjaðaran- um. Men Jacob Vester- gaard ger greitt, at ætl- anin er ikki at taka hann av og at lands- stýrið hevur aftur í ár sett 2,5 milliónir av til endamálið. Flutningsstuðul verður latin virkjum t il at keypa fisk, har firðir og sund skilja. Men higartil hevur tað verið so, at hann hevur virkað báðar veg- ir, tvs, at virki í mið- staðarøkinum hava eis- ini fingið stuðul, tá ið tey hava keypt fisk, har firðir og sund skilja. Men nú skal lógin broytast, so at hann lýkur upprunaliga endamálinum. So her- eftir verða tað bara virki í útjaðaranum, sum fáa stuðul til at keypa fisk, har firðir og sund skilja. Spurningurin er nú, hvussu verður við virkjum í Vágum, nú undirsjóvartunnilin er komin? Ì løtuni eru løgfrøð- ingar í ferð við at gjøgnumganga alla fiskivinnulóggávuna fyri at beina allar ivar burtur FLØKT LÓG Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Fáir landsstýrismenn hava havt tað so trupult av sínum lógarverki, sum lands- stýrismaðurin í fiskivinnu- málum. Ferð eftir ferð hevur ivi tikið seg upp um, hvussu hetta og hitt í lógini skal skiljast, tulkast og prakti- serast- og tað hevur meiri enn einaferð ført til, at politiska støðan hevur verið spentari enn gott er. Harumframt hevur tað eisini ført við sær at tað hevur tikið órímiliga drúgva tíð at avgreiða yms- ar umsóknir og fyrispurn- ingar – At lógin manga staðni er so ógreið ger manna- gongdirnar ov stirvnar, umframt at umsitingin verður óneyuga dýr, tí Fiskimálaráðið má ofta keypa sær rágeving úti í býnum tá ið ivamál stinga seg upp, sigur Jacob Vester- gaard. Og hetta hevur hann nú tikið til eftirtektar. Tí hevur hann sett eina nevnd at gjøgnumganga alla fiskivinnulóggávuna, sum hon er. Hevði verið eitt kvetti Hetta arbeiðið er sprottið burturúr einum lógarupp- skoti hjá Henrik Old, løg- tingsmanni, sum skeyt upp at gjøgnumganga fiski- vinnulóggávuna. Í meðan tingið viðgjørdi uppskotið varð tað broytt og tað endaði við, at ein lógarteknisk gjøgnum- gongd av fiskivinnulóg- gávuni skuldi gerast. Og tað hevur Jacob Vest- ergaard sett í verk og í løtuni sita tveir privatir løg- frøðingar og gjøgnum- ganga alla lógina. – Tað er onki yvir at dylja at vit hava eina ógvuliga fløkta lóggávu so tað hevði verið eitt kvetti at fingið eina djúptøkna gjøgnum- gongd av øllum lógarverk- inum, sigur landsstýris- maðurin. Hann sigur, at endamálið við hesum arbeiðnum er at finna øll tey støðini í ymsum fiskivinnulógum, sum eru í stríð við hvørja aðra fyri at lúka slíkt burtur og fyri at fáa tað púra greitt, hvussu tey ymsu brotini skulu skiljast og at savna tað saman, har ein grein í logini vísir til eina aðra, sum aftur vísir til eina aðra o.s.fr. Eydnast hetta, skuldi tað gjørt lógina munandi lætt- ari at skilt og at arbeitt við yvirhøvur. Landsstýrismaðurin sig- ur, at av tí at talan skal vera um eina gjøgnumgongd, slepst ikki undan at taka nøkur prinsipiell ivamál upp til politiska viðgerð. So er spurningurin, hvussu langt tey koma við tí. – Av tí at talan er um okkara høvuðsvinnu, hevði hann viljað, at tað bar til at fáa ein stóran part av løg- tinginum, at tikið undir við, hvussu fiskivinnulógin skal skipast og umsitast. Og tað fer hann at royna, hóast royndirnar við breiðum semjum higartil ikki hava verið nakað serligar. Og hann vónar, at tað fer at bera til at leggja eina dagførda lóggávu fyri ting- ið í hesi tingsetuni, sum altso endar á Óalvsøku. – Eydnast tað, kann tað gera stóran mun í royndun- um at reinsa tað politisku luftina, sigur Jacob Vester- gaard. – Ætlanin er at skerja summar partar av inntøkutrygdini hjá Fiskimonnum kom- andi ár, sigur Jacob Vestergaard, lands- stýrismaður INNTØKUTRYGD Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Næsta ár er ætlanin at skerja inntøkutrygdina hjá fiskimonnum nokk so fitt. Tað sigur Jacob Vester- gaard, landsstýrismaður í fiskivinnumálum. Sostatt váttar hann ta niðurstøðuna, sum vinnu- nevndin hjá Løgtinginum er komin til, nú hon gjøgnumgongur uppskotið til fíggjarlógina fyri í ár. Í ár eru 20 milliónir settar av til inntøkutrygd hjá fiskimonnum. Men tann játtanin heldur ikki, so neyðugt verður við eini eykajáttan upp á 8 milliónir afturat, so at samlaða játt- anin í ár kemur upp á 28 milliónir. Men næsta ár er ætlanin at skerja játtanina og eftir ætlanini hjá samgonguni, verða bara 16 milliónir skulu setast av til inn- tøkutrygdina næsta ár, ella 12 milliónie minni, enn brúktar verða í ár. Í viðmerkingum sínum til fíggjarlógina, sigur vinnu- nevndin, at Landsstýrið hevur boðað frá, at hetta skal takast innaftur við lógarbroytingum. – Hetta fer at føra við sær munandi skerjingar í inn- tøkunum hjá hesum vinnu- bólki, staðfestir vinnu- nevndin. Skjótari úr skipanini Og landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum ásannar nú, at skerjingar skulu gerast. Akkurát, hvussu hetta skal gerast, veit hann kort- ini ikki rættiliga enn, men arbeitt verður við tí. Tó sigur hann, at ein rættiliga stór útreiðsla í sambandi við inntøku- trygdina, er játtanin til minstaforvinning til útróð- rarmenn. Í vár varð ein roynd gjørd at minka um útreiðslurnar til minstaforvinning til útróðrarmenn, men tað fall. Tað er ein orsøk til, at játtanin ikki heldur. Men nú er aftur ætlanin at broyta lógina, so at minstiforvinningurin fyri so vítt hækkar, men at út- róðrarmenn hinvegin skulu detta skjótari úr aftur skip- anini, tá ið teir ikki rógva út. Uppskot um hetta er gjørt og verður lagt fyri løgtingið ein av fyrst komandi døg- unum. Jacob Vestergaard heldur, at tað er løgið at hugsa sær, at útreiðslurnar til minsta- forvinning hava verið einar 10 milliónir um árið í eini tíð, har útróðurin hevur verið serliga góður. Annars verður eisini hugt eftir bæði minstulønini og dagstudninginum, men um nakrar broytingar verða gjørdar á tí økinum, veit landstýrismanninum ikki. Hinvegin vísir hann á, at tað eru rættiliga fáir fiski- menn, sum sigla fyri minstuløn. Inntøkutrygdin hjá fiskimonnum skerjast Allur ivi skal beinast burtur – Tað er hugvekjandi, at tað vera brúktar 10 milliónir um árið til minstaforvinning til útróðrarmenn í eini tíð, har útróðurin er serliga góður, heldur Jacob Vestergard, sum her er og hyggur eftir seyði í seyðhúsinum á Økrum Fiskivinnulóggávan er ógvuliga fløkt og tað hevur elvt til nógv stríð og nógvar ósemjur. Tí hevði tað verið ógvuliga hent at fingið alla lógina endavendað, sigur Jacob Vestergaard, landsstýrismaður – Tað er ikki rætt at blaka livur og inn- vølir fyri borð, sigur Jacob Vestergaard, landsstýrismaður í fiskivinnumálum HJÁVINNA Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tað eigur at verða sett í lógina, at alt a einum fiski skal takast við til lands og at onki skal tveitast fyri borð, hvørki livur ella aðrir innvølir. Tað heldur Jacob Vester- gaard, landsstýrismaður í fiskivinnumálum. Hann er fullvísur í, at skal tað eydnast okkum at virðisøkja tann fiskin meiri, sum vit fiska, skal nýhugsan til. – Tað er greitt, at okkara fiskatilfeingi er avmarkað í nøgd og vit fáa ikki økt inntøkurnar til samfelagið við at fiska meir. Tað er heldur ikki sannlíkt, at fiskaprísirnir á vanligum vørum fara stórvegis upp og vit kunnu heldur ikki vænta, at vit fara at fáa meiri fyri tær vanligu fiska- vørurnar. – Sostatt er tað eisini sannlíkt, at møguleikarnir í vanligu fiskivinnuni eru at kalla úttømdir. – Tey framstig, vit skulu gera, kunnu vit sostatt at kalla bara gera við at fáa so góða rávørur sum gjørligt til lands og at fáa so nógv burturúr hesi rávøruni, sum tilber. Meiri burturúr hjávinnum Jacob Vestergaard sigur, at skulu vit tískil gera okkum vónir um at fáa munandi meiri fyri okkara útflutning av fiski, verður tað neyðugt at hugsa óvanligar tankar. Og ein sjálvsagdur møguleiki kundi verið at fingið meiri burturúr tí partinum á fiskinum, sum í dag at kalla slett ikki verður gagnnýttur nakað serligt, eitt nú livur, innvølir, ryggir og slógv annars. Hann vísir á, at tað eru tankar frammi í Føroyum um at fara undir virki, sum skal gagnnýta tær hjáfram- leiðslur ið kunnu fáast burturúr tí partinum av fiskinum, sum vit annars onki fáa burturúr. Hann sipar til ætlanina hjá Faroe Marine Biotech at fara undir slíka framleiðslu. Og hetta heldur lands- stýrismaðurin í fiskivinnu- málum, er rætta leiðin at ganga. Men skal ein slík vinna hava livilíkindi, er tað eisini neyðugt at hon fær rávøru. Og skal hon hava rávøru, er tað sostatt eisini neyð- ugt, at fiskimenn taka livur og innvølir við sær til havs, heldur enn at tveita tað fyri borð og at virkini eru sinn- að at savna ryggir, høvd og slógv annars. Hann heldur, at skal tað eydnast, er neyðugt við eini hugburðsbroyting hjá okk- ara fiskimonnum, so at teir eisini fara at hugsa um livur og innvølir sum eina rá- vøru, sum pengar eru í. Tað sama er fyri so vítt eisini galdandi fyri virkini á landi. Ein annar møguleiki kann vera at føra fiskin ókruvdan til lands, í hvussu so er ein part av honum, eitt nú útróðrarfisk, men kanska annan fisk eisini. Ásetast við lóg Men Landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum heldur avgjørt eisini, at sum frá- líður er tað rætt, at fáa tað við í sjálva lógina, at alt skal førast til lands. Hann sigur, at tað verður neyvan enn, at tað verður gjørt, men sum fálíður eig- ur tað at verða gjørt. Hann leggur kortini afturat, at tað ber illa at krevja, at livur og innvølir verða tikin til lands, er ikki onkur, sum er sinnaður at keypa tað og at betala prís fyri tað. – Men tá ið keyparin er, eigur tað eisini at fáast til høldar og tá er tað rættasta eisini at seta tað beinleiðis í lógina, sigur hann. Landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum sigur, at tá ið ein skip avreiðir, er tað skjótt at rokna út, hvussu stór vekt av innvølum eigur at fylgja við til lands eftir tí, sum skipið hevur fiskað, tí talan er um ein ávisan part av vektini á hvørjum fiski. Í Íslandi hava tey ta skip- an, at har verða skip revsað, sum ikki taka innvølir við til lands So vítt, sum landsstýris- maðurin veit, skulu tey skip, sum tveita innvølir fyri borð, betala avgjald, sum tey, ið taka alt til lands, sleppa undan. – Men um tað er ein gongd leið í Føroyum, veit eg ikki, sigur Jacob Vester- gaard. Hann heldur, at tað skal gerast so lagaligt sum gjør- ligt. Kunsturin verður at gera tað so áhugavert hjá fiskimonnum at taka alt til høldar, tí at tað loysir seg. Hann sigur eisini. at hetta er neyvan nakað, sum letur seg gera í einum, men í longdini eigur tað avgjørt at vera okkara endamál, at alt skal til lands og tað heldur landsstýrismaðurin, eigur at standa í lógini. Politiskur vilji Yvirhøvur tykist tað sum um, at politiskur vilji er til at seta rættiliga gongd á arbeiðið at fáa meiri burtur úr tí partinum av fiskinum, sum lítið og onki verður gagnnýttur, sum er. Nú uppskotið til fíggjar- lóg er til viðgerðar, heldur vinnunevndin at tað hava skund at seta eitt arbeiði í gongd fyri at skapa neyð ugu karmarnar og fortreyt- irnar soleiðis, at vinnan í størst møguligan mun kann troyta inntøku- og menn- ingarmøguleikarnar við størri hjáframleiðslu. Jacob Vestergaard sigur, at hetta er serliga áhuga- vert, nú tað tykist sum um at kappingarførið hjá før- oysku fiskavirkjunum er versnað og at tað fer at versna enn meiri komandu árini. – Nú er støðan tann, at tað loysir seg hjá fiski- vinnuni í Noregi, at føra fisk heilt til Kina, fáa hann virkaðan har fyri síðani at senda hann aftur til Evropa. – Í Føroyum hava vit nógv vælútbúgvið fólk og alla vitanina vit hava, eiga vit at gagnnýta, so at vit fáa meiri burturúr fiskatil- feinginum, sum vit hava og sum ikki verður gagnnýtt í løtuni. Og eg haldi ikki, at tað er rætt at tveita ein heilt fittan part av okkara fiska- tilfeingi aftur í havið. Kortini heldur landsstýr- ismaðurin í fiskivinnumál- um, at tað er avmarkað, hvat tað almenna kann gera fyri at skumpa undir ný- hugsan á hesum øki. – Tað almenna kann lata stuðul nýggjar vinnur, men játtanin er avmarkað, so talan er í øllum førum ikki um tað stóra. Í hesum sambandi kann skoytast uppí, at av hvørj- um fiski, vit fiska, eru heilar 2/3 burturkast, tí groft sagt brúka vit bara fløkini. Men alt, sum eitur slógv, tað eru høvdini, ryggirnir og allur innvølir- nir, verða at kalla onki brúkt. Egil Olsen, sum er stjóri í Faroe Marina Biotech, hev- ur áður upplýst fyri Sosial- inum, at verður hesin part- urin av fiskinum, sum nú er burturkast, eisini gagnnýtt- ur til fulnar, kunnu vit økja okkara útflutningsvirðið í fiskivinnuni einar 500 milliónir krónur um árið. Vil seta í lóg at alt á einum fiski skal takast við til lands JacobVestergaard hevur onnur áhugamál enn fisk. Hansara stóra frítíðarítriv er seyður og hetta kvøldið, vit hittu hann, var hann komin suður at gera brund kláran. Og her er hann so við honum, sum skal føra ættina víðari. Brundurin fekk 1. virðisløn á seyðasýning, so dugur skuldi verið í honum. C M Y K 49 48