leygardagur 7. februar 1998síða 16

Eitt sindur um bíbliutýðingar tíðindabla Ein seinkað viðmerking til svar hjá Hans J. Joensen, bispi, í sendingini, > Víða um«, 14. jan. 1998 Jógvan á Lakjun í Fuglafirði skrivar: Tað eru í ár liðin 61 ár, síðan vit fingu Nýggja Testamenti á føroyskum í ikki minni enn tveimum týðingum. 49 ár eru liðin, síðan Bíblian kom út í týðing Victor Dan ielsens, og 37 ár eru farin, síðan bíbliutýðingin hjá Jákup: Dahl og K. O. Vid- erg kom. Tá ið vit nú, so eTK mong ár aftaná skulu tosa um seguna aftan fyri hetta, er ómetaliga tydningarmik- ið, at vit fáa øll sjónarmið við, og tíð er uppá at fáa eina sanna og ópartíska lýs- Ing Í útvarpssendingini „Víða um“ mikudagin, 14. jan, varð nomið við spurningin um bíbliutýðingarnar, sum vit hava á føroyskum máli Ein, sum nevndi seg „kirkj- ufólk“, setti m.a. fram spurning um, hvussu tað bar til, at Bíblian varð týdd um- aftur, tá ið Victor Danielsen longu hevði týtt hana frammanundan Hetta er ein sera áhuga- verdur spurningur, og eg var ikki sért spentur at hoyra, hvat svarið fór at vera. Men eg má siga, at eg var vón- svikin av svarinum, ið Hans J. Joensen, bispur, kom við Bispur byrjaði við at siga, at alt bendi á, at spyrjarin ikki kendi ta søguligu gongdina í hesum málinum, men eg haldi ikki, at bispur lýsti ta søguligu gongdina serliga væl, tí svarið var 6- neyvt og grunt og lýsti als ikki tann søguliga veruleik- an Vit duga helst ikki at meta um tann veldiga týdning, ið Jákup Dahl og Victor Dan- ielsen hava havt fyri menn- ingina av føroyskum máli Victor var 16 ár yngri enn Dahl, og tá ið hann gekk á læraraskúla í Havn, var Ják- up Dahl lærari hansara í før- oyskum. Hetta var Victor sera fegin um, og tað sigst eisini, at prósturin skuldi halda nógv um Victor Í svari sínum nevndi Hans J. Joensen bispur, at Dahl undan Victor Danielsen fór at týða Nýggja Testamenti, og tað er púra rætt. (hóast tað ikki var so langt framm- anundan, sum bispur fekk tað at ljóða). Og bispur heldur, at vit vid einum viss- um rætti kunnu spyrja, hvi Victor fór undir at týða, tå ið hann visti, at Jákup Dahl týddi. Og her koma vit til kjarnuna í málinum: Hví fór Victor undir at týða? Bispur heldur, at frágreið- ingin møguliga er tann, at Victori ikki dámdi málið hjá Dahl. Eg veit ikki, um hon- um ikki hevur dámt málið hjá Dahl, men tað, sum hann m. a. seinni fanst at, var t.d., at Dahl brúkti orð- ini kirkja og kirkjulið ístað- in fyri meinigheit ella sam- koma. Men hetta er av- gjørt ikki høvudsorsøkin til, at hann fór í gongd. Hví kom Dahls Nýggja Testamenti ikki út? Øll, sum vita eitt sindur um føroyska søgu, síðan før- oyingar fóru at vakna tjóð- skaparliga í síðstu eld, kenna eisini søguna um stríðið fyri móðurmálsins rætti í skúla og kirkju. Og her var Jákup Dahl fremsti stríðsmaður, og hann gjørdi eitt stórt verk fyri at royna at fáa móðurmálið inn í kirkjuna. Men hann strídd- ist ímóti øgiligum trong- skygni og myndugleikum, sum hildu uppá, at føroyskt ongantíð kundi gerast "kult- ur-mål”. Føroyskt kundi ikki brúkast á tí andaliga øk- mum, og bleiv tað kirkju- mál, fór tað at byrgja okkum inni og køva okkara andsliv. Hesum stríddist Dahl ímóti, og tað gekk ómetaliga strilt- ið hjá honum bara at fáa loyvi at prædika onkra hendinga ferð á føroyskum, og verri var at fáa nakað av skrivligum tilfari góðkent til nýtslu í kirkjuni. Tann, sum hevur áhuga fyri hesum, kann t.d. lesa bókina “Den færøske sprogrejsning” hjá Peturi Martin Rasmussen. Jákup Dahl dugdi at síggja, at skuldi føroyskt sleppa inn í kirkjurnar, so var alneyðugt at fáa týtt Bíbliuna til føroyskt. Hetta fór hann eisini undir í 1921, tá ið hann gav út Sálmarnar og Ordtøkini í Gamla testa- menti. Í 1923 kom Matt. Evangelium, og í 1931 hevði hann týtt alt Nýggja Testamenti uttan Jóhs. Evangelium, sum A.C.Evensen frammanund- an hevdi tytt. Haraftrat hevdi hann tytt Prædikaran og Håsongin úr G.T. (og ikki bara N.T. og Sálmarnar, sum bispur segði í svari- num). Men alt hetta var bara givið út í heftum og í so mikið fáum eintøkum, at tað ikki kundi gerast almanna- ogn. Men hví kom Nýggja Testamenti hjá Dahl ikki út, tá ið hann langt síðani var liðugur at týða tað? Hví gav Det danske Bibelselskab hetta ikki út? Hví gekk tað so seint? Jú, man tað ikki hava verið tann ótrúliga m6tstøda, sum Dahl alla tíð- ina hevði havt, sum fram- vegis forðaði hesum? Eg haldi ikki, at nakar ivi kann vera um tað. Kirkjan var jú donsk, og alt skuldi góðtak- ast av donskum myndug- leikum, áðrenn tað kundi setast í verk. Politikkur var komin upp í málstríðið, og trongskygdir føroyingar og danskir myndugleikar - kanska mest ávirkaðir av hesum trongskygni - forð- aðu fyri, at nakað hendi! Hví fór Victor at týða? Tað er hvorki av tjóðskapar- ligum ella politiskum grundum, at føroyskt alla Oll, sum vita eitt sindur um føroyska søgu, síðan føroyingar fóru at vakna tjóðskaparliga í síðstu eld, kenna eisini søguna um stríðið fyri móð- urmálsins rætti í skúla og kirkju. Og her var Jákup Dahl fremsti stríðsmaður, og hann gjørdi eitt stórt verk fyri at royna at fáa móður- málið inn í kirkjuna. Men hann stríddist ímóti øgiligum trongskygni og myndugleikum, sum hildu uppå, at føroyskt ongantid kundi gerast "kultur-mål”, skrivar Jogvan å Lakjuni tíðina hevur átt sin natúrliga sess í Brødrasamkomuni, men bara tí at tað er heilt naturligt at dýrka Gud á sin- um egna móðurmáli. Sjálv- andi var eisini her tørvur á føroyskum skrivligum til- fari, og her bleiv Victor Danielsen, sum annars var komin til umvendingar inn- an fyri Heimamissiónina i Havn, ein fongur. Hann fór ógvuliga skjótt undir at týða sálmar til føroyskt, og longu í 1920 kom tann fyrsta sálmabókin við 85 sálmum. Hetta arbeiði helt fram, fleiri sálmahefti vórðu givin út, og longu í 1932 kom sálmabók við ikki minni enn 428 sálmum. Victor týddi eisini annan andaligan lesnað og gav tað út, og í 1927 kom skaldsøga hans- ara “Aðru ferð". Bíbliuna høvdu teir tó ikki á føroyskum, og tí varð donsk ella norsk Biblia nýtt. Tá ið Dahl so byrjaði at tyda og geva út í heftum, so vóru tað eisini fólk í Brødrasam- komuni, sum ognaðu sær hetta og nýttu tað saman við tí norsku ella donsku Bíbli- uni. Men ikki var lætt at fáa fatur á hesum, og tørvurin á einari føroyskari Bibliu bara øktist. Í 1931 ger Vict- or eina roynd og týðir Gal- atia-brævið - møguliga tí at brøvini í Dahls týðing ikki vóru útkomin tá, tað veit eg ikki. Men allarhelst hevur hann ikki ætlað sær at farið undir nakra bíbliutýðing, tí Andrew Sloan hevur skriv- að, at tá ið teir bóðu Victor fara at týða N.T., so helt hann tað vera eitt ov torført arbeiði fyri seg. Men hví fór hann so kortini at týða? Jú, Andrew Sloan hevur greitt frá, at hann var í Skot- landi í 1934 og hitti har skrivaran hjá National Bible Society of Scotland, Mr. Knight. Hann spurdi And- rew, um føroyingar høvdu áhuga fyri at fáa partar av Nýggja Testamenti á før- oyskum, t.d. Jóhs. Ev. Um so var, skuldu teir lata papp- írið. Andrew Sloan helt, at føroyingar høvdu ikki å- huga fyri bert at fáa eitt lítið stykki av Bíbliuni, teir høvdu jú norskar og dansk- ar Bíbliur og vóru vanir at lesa í teimum. Men um møguleiki var fyri at fáa alt Nýggja Testamenti, so var tað nakað heilt annað. Dr. Knight játtaði at lata papp- ind til hetta. Andrew rokn- aði als ikki við, at Dahls Nýggja Testamenti fór at koma út í bræði, og sum eg skal vísa á seinni, so høvdu teir neyvan verið farnir und- ir hetta, um teir høvdu nakra vón um, at Dahls týðing fór at koma út. Andrew kom heimaftur og tosaði við leið- andi menn innan fyri Brýðr- asamkomuna, Jens av Reyni og aðrar. Teir vóru Nr. 25 — 7. FEBRUAR 1998 ógvuliga áhugaðir og spurdu so Victor, um hann vildi týða. Sum sagt, so helt Victor í fyrstuni, at hetta var ov torfért fyri hann, men sum tíðin fór, tók hann kort- ini avgerð um at fara at týða. Victor setti ferð á hinar Í grein, sum Victor Dani- elsen skrivaði í 1952, sigur hann soleiðis frå: "I 1934 um várið byrjaði eg at um- seta Nýggja Testamenti. J. Dahl var longu nøkur ár frammanundan liðugur at umseta tað (eg veit tó ikki vist, um hann heyði umsett Jóh. ev., við tað at A. C. Evensen hevði umsett tað áður). Nýggja Testamenti hjá Dahl var eisini prentað, men í so fáum eintókum, at tað ikki kundi gerast al- mannaogn, og einki hoyrd- ist um, at ætlanin var at prenta tað uppaftur. Um várið 1937 var umseting mín liðug at prenta. Ikki fyrr enn stutt frammanundan hoyrdist, at Dahls Nýggja Testamenti var farið til prentingar, og nú gekk skjótt at fáa tað liðugt; 3 vikur eftir at mítt var komið út, kom hansara eisini. Sama ár var tað autoriserað." Sum Victor nevnir í greinini her, so roknaðu Victor og teir, sum stóðu fyri útgávuni av hansara tyding, als ikki við, at Dahls Nýggja Testamenti fór at koma út í bræði. Hetta sæst eisini í grein um Nýggja testamenti í Victors týðing, sum Andrew Sloan skrivaði á donskum í Tingakrossi 20. mars 1937. Har sigur hann í eini fætnotu: “Ar Det danske Bibelselskab nu er í færd med at udgive et fær- øsk Ny-Testament er en om- stændighed, som indtil for nylig har været offentlig- heden ubekendt.” Og í Tað er hvørki av tjóð- skaparligum ella polit- iskum grundum, at før- oyskt alla tíðina hevur átt sín natúrliga sess í Breðrasamkomuni, men bara tí at tað er heilt natúrligt at dýrka Gud á sínum egna móðurmáli. Sjálvandi var eisini her tørvur á føroyskum skrivligum tilfari, og her bleiv Victor Danielsen, sum annars var komin til umvendingar innan fyri Heimamissiónina í Havn, ein fongur minningarorðum um Victor í blaðnum “Lív og Læra" í 1961 sigur Andrew Sloan enntá hetta: “Lat tað vera sagt her, at um tað hevdi verið almanna kunnugt, at danska Bíbliufelagið var í ferð við at útgeva autori- seraða Nýggja Testamenti í týðing Jákup Dahls, prósts, sum kom út nakrar mánaðir eftir VD.'s týðing, var Vict- or Danielsen aldrin farin undir hetta arbeiði. Men hetta var ikki kunnugt, fyrr enn stutt áðrenn J. Dahls týðing kom í handlarnar, og tá var VD.'s rýðing longu farin til innbindingar." Tað, sum vit her fáa var- huga av, er, at Nýggja Test- amenti hjá Dahl hevði als ikki komið tå í 1937, um Victor ikki var farin at týða. Og hesum havi eg eisini funnið prógv fyri í 17. bindi av “Varðanum", har Gud- mund Bruun ummælir Nýggja Testamenti hjá Dahl. Í hesari greinini tosar hann ímóti endanum av greinini um, at tað er altíð okkurt at finnast at einari umseting, og so tekur hann sum dómi, at "enn á dógum hava summi fólk mangt at finnast at hini núverandi donsku týðing av Nýggja testamentinum, tó at tað eru