mikudagur 11. februar 1998síða 6

6 Haldór Lacness 1902-1998 TURIÐSIGURÐARDÓTITIR Hvussu máta vit mikilleika? Tá ið eg fekk tíðindini um, at Halldór Laxness er deyð- ur, komu tey fram fyri meg sum í dreymi, men so liv- andi, at tað er, sum eg kundi tikið í hondina á teimum Salka Valka, Bjartur í Summarhúsum Olavur Ljósvíkingur, Steinar i Steinslíð, Jón Hreggviðs- son, Snæfrid Íslandssól, Vevarin mikh úr Kasjmir, Ugla og Aldinblóð og Alv- grimur og mong onrur av fólkunum i søgum hansara frå Garpasøguni sum er um- skriving hansara av forn- søguni um Tormóð Kol- brúnarskald og Torgeir Hávarsson til Atomstødina, sum er hansara kritiska lýs- ing av teimum vandum, sum íslendingar stóðu framman fyri sum nýfræls ið við fremmandum her- valdi í landi Ometaliga væl at sær komin í íslendskari søgu, máli og bókmentum var hann samstundis maður nú- tíðar og heimsmentanar Halldór Laxness var føddur 1902, 2 ár áðrenn íslend- u ta hermastyris- um teir høvdu í 14 ár. til 1918, og nú hann vdi, hevði Ísland hildið 5 ir hátíð sun x KT ið i n segði íslendingum un nm stóri idarskaldsøg- vsti menr iskjaskapta andliga arm6d og n. Tað sum hann heyði at siga um neyð- hjá islendskun bóndun teimum sum høvdu staðið sum burðar tólparnir íslendskar mentan frá áraldstíð, vær andssvik. Kortini ver hin ómenniskjansliga harð lin Bjartur gloymandi gjøgnum kær eika sín til stjúkdóttrina stu Sóllilju, lívsblómu Eins og Arnas Arnæus var Halldór Laxness heims maðurin ferðamaðurin kosmopolitturin, men sam tundis hann sum dugdi at + 4 . a gomlu bygdar konuna, so meinkunnugur 3 slag og slekt og øll við urskifti, sum var hann ong mtíð farin burtur ður. rom Ein felagsnevnari kunnu rðini hjá Salku Valku vera, tá ið hon frá at vera ímóti arbeiðarafelagnum er blivin tann ágrýtnasta at fáa ar- beiðsfólkið at standa saman g tað verður brigslað henni. at hon hevur broytt stóðu; tá er tað hon svarar við orðum, ið kunnu standa sum eyðkennisorð fyri ta leitandi ondina hjá høvund- mum: »Havi eg ikki loyvi til at vita betur í ár enn í fjør?« - Humanistiski boðskapur- in hjá Laxness um samhuga við tí lítið menta, veika, all- astaðni, hevur verið saman- fataður við orðunum um >samhugan við Ástu Sól- lilju á jórðini< Hin reini tónin Í Atomstødini (1948), síðstu sostalistisku skaldsøguni hjá Laxness, sigur organist urin: »Okkara tid - okkara lív, tað er okkara vakur leiki rå: hóska saman við øllun sum Laxness hevur skrivað og eru einasti Hugleiðing tá ið andlátsboðini komu fasti lærisetningur hansara Vakurleikahugtakið er rela- tivt eins og tíðin. Vakur- leikin í Salku Valku (1931- 1932) er ein annar enn í Brekkubylissøgu (Brekku- kotsannåll, 1957), har »Eitt tår måtvegis skapan heims- ins« er endamålid hjå al- heimssangaranum Garðari Hólm, sum leitar eftir tí eina og reina tónanum, sum er sannur. Í seinastu skald- verkum sínum leitaði Lax- ness støðugt ídnari eftir hes- um tóna, eftir fullkomnari listarligari ording, sam- stundis sum hann fekk van- trúgv á orðum. Jón Primus, presturin í Kristnihaldi und- ir Jøkli (1968) sigur: >Tað er spell, at vit ikki bríksla hvgr á annan eins og fuglarnir. Orð eru villleið- andi. Eg royni sum best at gloyma orð. Tí skoði eg lilj- urnar á bønum, men tó fram um alt og serliga jøkulin Hyggur tå nog leingi at jøklinum, halda orð uppat at hava nakra gudsskapta merking.« Sunnudagin andadist heimsgitna islendska skaldið, Halldór Laxness 95 ára gamal Við hansara egnu orðum (Yfirskyggðir staðir, greinir, 1971): >Vit skulu vóna, at tað er náttúran, skapanin sjálv, sum kemur til møtis við okkum í listini.« Nr. 27 — 11. FEBRUAR 1998 Halldór Laxness: Maistjórnan O min lættgongda stjórna, o min trá eftir tær, enn vil snerta í glugga, tá ið sól ikki sær, lat tó vindin so ýla, bara stjórnan er nær, og nú komin er stjórna, sum er stjórnan hjá mær. Tað er kreppa í landi, tað er stríð, ikki sátt, hvør er turvtari nú? Hvør er veitari brátt? Tað sum eg fái skamtað er fátækt og smátt uttan vársólarvón, mína megi og mátt. Men í kveld lýkur vetur hins vinnandi mans, og í morgin skín maisól, henda maisól er hans, henda mais6] er sól okkar felagabands, tí skal merkið í húnar okkar framtíðarlands. Sigurð Joensen fóroyskaði Stóð eg við Øksarå Stóð eg við Øksarå, fossagos gjónni frá; gangara ungum á Arason reið tætt hjá, hjálmfagurt herðum frá høvur eg uppreist sá; her gjørdi hann stuttan stans, stevndi til Norðurlands. Úr lundi hoyrdi eg, hvar hulduljóð sungið varð; fanst mær eg kendi har tann sum sló streingirnar: heilur til kropp og sál lokkar fram álvamál, alvinur er títt navn heimkomin úr Kjøpinhavn Stóð eg við Øksarå á fjøllum roði brá, kátt tók at klinga og fast klokkan sum áður brast, alskæran ljóm hon sló út yvir vatn og skóg. Mín klokka, klokkan tín, kallar oss heim til sín. Halldór Laxness