leygardagur 14. februar 1998síða 8

tíðindablaðið Sesjaluin Nr. 30 — 14. FEBRUAR 1998 Skip ella arbeiðsplaáass? Byggja vit »skip« - ella byggja vit arbeiðspláss, tá ið vit byggja skip? Skip aftaná skip er komið. Vøk- ur, snotilig, angandi av nýggjari máling, skín-andi | í sólglæmumi, fagurt litt, | føgur á at líta. - Tey vóru | gul - svørt - blá og reyð. | Tey hava eitt yndisligt | spring, vakrar nærum sansiligar linjur og kurv- | ar - meðan arbeiðsplássið | nærum altíð var einans ein hissini amboðskassi, stúvaður niður í bonkin, nakrir pakkar av seymi, eitt noða av twine, nakrar slanguklemmur, eitt slóg av gummipakningi. Nókur bretti surrað uppá brúgvatakinum... tað var alt - og tað er framvegis alt! Myggja vit eftir hvat vit hava gjørt, so kann sigast, at vit fyri skjótt mongum árum síðani lótu byggja nøkur skip, men burtursæð frå hesum at reka sjålv skip- in, so hava vit ikki bygt ar- beiðspláss á sjónum. Tað tykist ikki at hava verið hin stóri áhugin fyri hvussu ger- ast skuldi við fiskin, eftir at hesin var komin á dekkið Hverki á føroyskum skipa- smiðjum ella millum reið- arar var nakar áhuga fyri spurningum sum rationalit- etur, funktionalisma ella ergonomi. Obroyttur, enn her å okkara døgum, rædur framvegis tann hugburður, sum gjørdi seg galdandi, tá víðagitna skottfjølin, ætlan- in var at nýta til flekiborð, var hird aftur hagar hon var UKIN Hevur kostað okkum alt Olika longri høvdu vit verið komin sum tjóð, høvdu vit við síðuna av okkara mætu sjóhetju niðri í Vágsbotni havt sett upp eina standmynd av føroyska sjómanninum tvihaldandi um sina skottfjøl. Dagliga åminningin um hetta syrgi- liga fyribrygdi - hesa skott- fjalamentanina, vit kunnu kalla, kundi tå havt ført til, at tað fyri langari tíð síðani hevði verið beint fyri hest mentan. Ein mentanarleivd - ella meira rætt kanska »eitt arrogant hugmødisligt vill- farilsi«, ið hevur verið okk- um til størsta ógagns, at størsta meini og hevur kost- ad okkum alt. heimin. Tå hon eftir bert einum lítlum bili aftur varð vrakað, vórðu allar royndir til tess at lyfta føroyska fiskivinnu úr midøld fram til okkara dagar fullkomi- liga lagdar í oyði. Tað hevði verið ólíkað lættari Tað kundi eisini verið spurt soleiðis í samband við hús, og skulu vit til dømis fara undir at framleiða bilar, so er ivaleyst ikki nóg mikið einans at byggja eitthvørt hús. Neyðugt verður tá at byggja okkum tílík arbeiðs- pláss, ið gera tað møguligt hjá okkum at fara undir at framleiða bilar. Samanum- tikið so hava vit í Føroyum bygt ørgrynnu av húsum, men vit eru av hesi orsøk ikki førir fyri at framleiða bilar. Vit hava ikki gjørt íløgur í tílík arbeiðspláss, sum ein bilídnaður hevur fyri neyðini. Vit kunnu sláa fast, at sjálvt um vit hava nóg mikið av húsum, so eru vit ikki førir fyri at fram- leiða so frægt sum ein ein- asta billut. Mær vitandi so hevur eingin gjørt sær tank- ar um at seta á stovn ein tílíkan ídna. Ikki tí, tað vildi ikki verið hitt býttasta hug- skotið, at fingið samráðst seg fram til framleiðslu av einumhvgrjum einføldum Ístaðin fyri at gera iløgur í ta réttu teknologiina, hava vit sett pengar av á fíggjarlógini til at pjøssa um yvirleðrið á okkara skeivt nidurslitna flota av gomlum tufflum, sigur John Smith. Greinin var -prentað i „Trygd og Trivni" hjá um ødrum líknandi idnadi. Tílíkt hevði verið ólukku Illa komnir av teim skaðum, vit hava fingið av tí nýggja trolaraflotanum, tykist ikki sum um orka er eftir til so frægt sum at byggja nýtt. Á øllum fýra, eyðmýktir, bank- aðir og utbrendir, detta vit innum gáttina til eina nýggja ld. (Myndin er heilt tilvildarlig) Tá skottfjølin varð tíkin upp, var hon lykilin inn í hin teknologisk framkomna luti og virka sum undirlev- erandørur hjá til dømis bila- idnadinum ella einumhvgrj- lættari enn at fáast við fram- leiðslu av fiskablokki gjørt úr tí svikafulla grundarlagn- verður endurprentað um til råvøru, hesin ídnaður hevur at dragast vid. Var tad hinvegin einhvør kompon- entframleiðsla í staðin, hevði flotin kunnað verið býttur um við eina ordra- bók. Tað negativa heyði tá verið, at råvøran hevði komið uttaneftir, og at okk- ara fiskivinnurelateraða mentan rættiliga skjótt hevði farið í søguna so hvert, sum fiskiflotin hevði minkað burtur í einki. Upp og niður - aftur og fram Orsøkin til at hetta verður sagt, er tann, at framleiðslan av fiskablokki er víst til at førka seg aftur og fram, upp og niður, alt svingandi vid teim sera turbulentu viður- skiftunum, ið galda fyri út- boðini av ráfiski, har tað ikki fæst nøkur trygd fyri, at fiskurin í morgin hevur somu dygd, sum fiskurin frá í gjár. Hetta tí at vit ongantíð hava gjørt nakað grund- leggjandi fortreytirnar hes- um viðvíkjandi. Uttan at tað vóru gjørdar íløgur í arbeiðspláss úti til havs, sum kundu havt tryggjað okkum stabil rá- fiskaviðurskifti (les: stabil góðskukriteriir) sum grund- arlag undir blokkfram- leiðslu í størri stíli, so var øll føroyska orka løgd í at byggja upp eina fram- leiðsluorku til ein råvøru- streym, sum reelt ongantid hevur verið til - hvørki nú ella tá. Stødan innan fiski- ídnaðin er einki annarleiðis enn stødan innan tann ikki eksisterandi bilídnaðin. Í báðum fórum eru fortreyt- irnar ikki til. Var tað nú tað??? Hyggja vit nærri eftir, hvussu vit hava gjørt, tá vit hava bygt t.d. kirkjur, so er greitt, at alt endamálið við hugtakinum kirkja hevur ligið frammalaga í hugan um, tá teknað og bygt hevur verið. Menn hava vandað sær um, ikki bert tað verðs- ligt visuella, men eisini um allar tær funktiónir, skyldur og tænastur, sum eru partur av einari kirkju. Flest allar kirkjur kunnu tí sigast at vera >væl úr hondum greiddar< ergonomiskt, og flestu teirra kunnu sigast at vera góð arbeiðspláss. Sjálvt um tað ikki kann sig- ast, at ein kirkjulig funktión er tikin fram um eina aðra, so hevur stórur dentur verið lagdur á tað rationella og tað praktiskt funktionella, tá bygdar hava verið kirkjur. Síðst í 50-árunum, fyrst í 60-årunum var føroyski fiskiflotin endurny ggjadur. Tey, sum enn minnast hesa tidina vid euforiskari optim- ismu og angan av nýggjari máling, munnu eisini minn- ast ilingarnar av einari koll- ektivari orku, nýggjum dirvi og einari nýggjari trúgv. Tað sá gott út - spurningurin er: >Var tað nú tað?< Teir. ið bygdu kirkjur- nar vóru frammanfyri Verður hugt nærri eftir hesum skipum og spurning- arnir verða settir um ergon- omi, funktionalismu og rati- onalitet, so er skilligt, at hesir, ið hava fingist við at byggja kirkjur og forsaml- ingshús, hava verið langt framman fyri teir, sum ábyrgdina hava havt av at standa fyri endurnýggjanini av okkara fiskiflota. Ikki tað allarminsta - einki - ikkr so frægt sum ein fjøl varð sett upp til nakað, ið kundi havt líknað ergonomiskt treytað- um tiltøkum, ikki eitt arbeiðsborð ella nakað tíl- íkt. Ikki tí, tað vóru líka so nógvar tekningar sum tað vóru skip, og sjálvt um gll skipini funktionalistiskt sæð vóru fullkomiliga eins, so var nærum einki skip akk- urát sum hitt. Á hesum tekningum kundi um stýri- borð framman tvørs á summum síggjast ein lítil sirkul. Hesin sirkul indiker- aði ætlaða staðið at seta línuspælið á. Annars var einki. Jú, tíverri, ásannast má, at tað hevur verið munur á hesum, ið hava bygt okkara kirkjur, og so á teimum, ið |