leygardagur 14. februar 1998síða 14

Skaldið og tónleikarin Petur Jensen úr Gøtu skrivar um amerikanska rockbólkin Pearl Jam og hugleiðir um tað at lurta og um ungdómin, sum hoyrist so væl tíðindablað Nr. 30 - 14. FEBRUAR 1998 Plágaðar sálir finna frið „Restless soul, — Eitt sindur um Pearl Jam enjoy your youth< («Not For You« av fløguni »Vitalogy«) I farnu viku gav ameri- kanski rockbólkurin Pearl Jam út fløgu. Hetta er teirra fimta fløga, og kallast hon »Yield« Tey eru kanska ikki so nógv, sum longur kennast við navnið Pearl Jam, men teir eru ein sokallaður alter- nativur rockbólkur úr Se- attle. Í 1991 góvu teir sína fyrstu fløgu, »Ten«, út. At byrja við gjørdi hon ikki stórvegis um seg, men mið- skeiðis í 1992 stormaði hon inn á alheims pallin og stað- festi Pearl Jam sum ein tann mest nýskapandi og slóð- brótandi bólkin í nýggjari tíð. Eitt, sum kanska eisini ávirkaði hesa gongd, var ein annar bólkur úr Seattle, ið bar navnið Nirvana. Í 1991 hevdu teir eitt ótrúliga stórt »hitt« við >Smells Like Teen Spirit«, eitt lag, ið var einfalt og punk-líknandi, og sum kanska serliga talaði til tað yngra ættarliðið og gav teimum eitt nýtt mål — ella heldur blåsti lív í eina rørslu — sum ikki hevði andað leingi. Ungdómurin byrjaði brádliga at tosa opið og al- ment um trupulleikar, rót- loysi, fremmandakenslur og líkasælu við verðina sum tað, ið eyðmerkti tíðarandan og livikor teirra. Tað, at hetta gjørdist so modernað, førdi vid sær, at plåtufeløg tevjadu, at okkurt var i ferå vid at henda millum tey ungu. Kikarin varð settur móti Seattle, og brádliga vórðu bólkar góðir og kend- ir, bert tí teir vóru úr rætta býi. >Grunge< varð felags- heitið fyri hesum nýggja og alternativa stíli. Hetta orð umfataði allar bólkar, ið fylgdu hesum floymi, uttan mun til hvussu ymiskir teir vóru hver frå gðrum. Bólk- ar, ið høvdu livad sína tíð ókendir úti í tøgnini, fyltu gerandisdagin hjá flest øll- um ungum. Henda >trend< tók skap í USA, men breiddi seg via Bretland yv- ir alt Europa og allan heim- in og kom sjálvandi eisini hendavegin Í mun til eitt nú Nirvana, var tónleikurin hjá Pearl Jam ikki so einfaldur og lurtaravinarligur. Har Nir- vana kanska fyrst og fremst var sprottin år punksiðin- um, høvdu Pearl Jam røtur f ti meiri amerikanska rock- inum, har arvurin frå bólk- um so sum Led Zeppelin, Jimi Hendrix (ið eisini var úr Seattle), The Who, Fu- gazi og Neil Young, sást heilt týðuliga. Tað, sum ser- merkti Pearl Jam í alstóran mun var sangarin, Eddie Vedder. Hann hevði eina inniliga og djúpa rødd, sum samstundis var hørå, hvøss og rá alt í senn. Hann grund- legði við sínum stíli ein nýggjan skúla, at kalla, fyri sangarar, ið inntil hetta hildu seg meiri til ta høgu, og kanska heldur falsett- styrdu røddina, sum hevði eyðkent sangararnar í 1980- unum. Ein av teimum fyrstu blaðmonnunum, ið um- mælti fyrstu fløguna hjá Pearl Jam, segði: >at hoyra Eddie Vedder syngja, fær meg at hugsa um ein stung- nan hval, ið pínist svárliga, men undir hesum býr ein vekur og innilig sál, ið stød- ugt oysir upp úr sínum djúpastu loyndarmålum«. Hetta stóðst ikki minst av tekstunum, ið komu fram við málum, sum neyvan vóru sædd áður innan rock- tónleikin. >Ís something wrong, she said Of course there is You're still alive, she said, do Í deserve to be; Is that the question, and if so who answers, who answers I'm still alive« (»Alive« av fløguni »Ten«) Sangirnir tosadu fritt og beinleiðis um pínu, neyð, longsul, angist og friðloysi. Fyrsta stakfløgan av plátuni >Ten< varð lagið »Alive«. Hetta er ein syrgilig søga um ein drong, ið fær at vita, at tann, sum hann øll barna- ár síni hevur rópt pápa, í veruleikanum ikki er pápi hansara, og veruligi pápin er deyður. Hetta er søgan um truplan barndóm, um ein ungan drong, ið missir alt álit á kærleika, familju, fyrimyndum og myndug- leikum. Hetta snúði seg um misnýtslu, incest og onnur viðurskifti, ið ikki vórðu havd frammi í vanliga ger- andisdegnum, ella í tónleik- inum, sum í 80unum snúði seg um smyrsl, glitur og sukursøtan popp-kærleika. Tekstir um sjálvmorð, mist- an kærleika og djúpa angist gjørdust brådliga nýggjasti móti, og Eddie Vedder varð, uttan at hava nakað at siga, kosin talsmaður hjá gllum plágaðum sálum, ið reikaðu um, leitandi eftir onkrum at halda seg í. Pearl Jam gjørd- ust, saman við Nirvana, uppá ófatiliga stutta tíð ein av heimsins allarstørstu rockbólkum. »Admire me, admire my home, admire my song, admire my clothes< (>Do the Evolution« av fløguni »Yield«) Fyri ein so at siga spildur- nýggjan bólk tóktist hetta at vera alt ov nógv at skula svølgja. Stóra trýstið, nógva ferðingin og hetjutilbiðanin gjørdist ov mikið fyri lim- irnar í Pearl Jam, og teir fingu ikki tíð at fóta sær og finna sín grundvøll í stóra samanhanginum. Teir funnu ikki teirra pláss, og bólkurin var um at upploysast, áðr- enn hann hevði fingið stundir at grógva og rótfesta seg í sær sjálvum. Ungdóm- urin hevði fingið eina hetju at dýrka, onkran at gráta síni tár fyri seg, men hetta legði seg tungt á eina smædna og viðkvæma sál, ið gongur so djúpt inn í tað, hon ger, sum stødan er tað hjá Eddie Vedder. Hetta ráðaloysi førdi við sær, at teir kvettu so gott sum alt samband við almenningin, tað vil siga fjølmidlarnar. »Banned by name, the name they gave me, the name I'm letting go< (»Brain of J« av fløguni »Yield«) Hetta endadi vid, at tå næsta fløga teirra »Vs.« kom út, noktadu teir at tradka fram í sjónvarpi og útvarpi. Ein- asta undantakið varð, tá lík- ið av sangaranum í Nirvana, Kurt Cobain, varð funnið, aftaná hann hevði gjørt sjálvmorð. Tá tosadu Eddie Vedder og bass-spælarin Jeff Ament við MTV, har teir bóðu fólk um at hugsa seg um, tí at teir eisini bert vóru menniskju, ið íkki toldu meiri enn eitt víst. Fyri at undirstrika hetta, noktaðu Pearl Jam at gera nakað videolag. Hetta gjørdi, at MTV ikki hevði nakran møguleika at visa teir, og soleiðis minkaði al- tjóða marknadarføringin í stóran mun. Serliga Bret- land og vit í Europa tóktust at missa teir úr eygsjón. Hóast hetta gjørdist »Vs.« ein tann skjótast og mest selda fløgan í USA nakran- Myndirnar eru tiknar úr nýggjastu fløguni hjá Pearl Jam, »Yield« i Á