fríggjadagur 14. november 2003síða 6

10 Nr. 217 - 14. november 2003 Nr. 217 - 14. november 2003 11 Seinasta veljarakanningin hevur givið nógv at hugsa um, ikki minst hjá samgonguni. Serliga Tjóðveldis- flokkurin hevur havt stóra afturgongd í mun til valúrslitið. Lat okkum undirstrika alt fyri eitt, at hetta bara er ein veljarakanning, og tí skal hon takast við størsta fyrivarni. Í døgunum eftir veljarakanningina hevur nógv verið fokuserað uppá fullveldismálið sum orsøk til aftur- gongdina hjá Tjóðveldisflokkinum,. Eingin ivi er í, at fullveldismálið, soleiðis sum tað varð lanserað av Tjóðveldisflokkinum, er fallið til jarðar aftur, og at vit nú tosa um yvirtøkuferð, heldur enn nakað annað tey næstu nógvu árini, men er hetta øll orsøkin til afturgongdina hjá Tjóðveldisflokkinum? Kann tað ikki hugsast, at framferðin hjá floksleiðsluni og tey val, hendan hevur gjørt seinastu árini eisini eru orsøk til størstu ónogdina? Vit hava verið vitni til nøkur sera løgin mál í hesum valskeiðnum. Landsantikvarmálið var illa handfarið av táverandi landsstýriskvinnu fyri Tjóðveldsiflokkin og floksformaðurin tók sjálvur undir við hesi óhepnu handfaring. Hevur hetta ikki kostað atkvøður ella for- mansundirtøku? Stór ónøgd er millum fólkaskúla- lærarar viðvíkjandi ársverksskipanini, ið varð koyrd ígjøgnum av formanni Tjóðveldisfloksins. Hevur hetta ikki kostað undirtøku? Tey landstýrisfólk, ið floksleiðsla Tjóðveldsifloksins hevur valt, hava ikki havt hepna hond í øllum málum. Málið um landsantikvarin er sum nevnt eitt av óhepnu dømunum, men hvussu er við deildarleiðarnum hjá Heimarøktini, ið søgdu upp í ósemju við landsstýris- mann hjá Tjóðveldsiflokkinum? Man hetta ikki eisini hava kostað undirtøku? Hvussu við valið av samgongufeløgum? Man tað verða óbetingað undirtøka millum tjóðveldisveljarar við tey val, ið floksleiðslan gjørdi eftir seinasta val? Leiðsla Tjóðveldisfloksins valdi eftir seinasta val at fara í sam- gongu við Miðflokkin. Hesin lítli flokkur við líka nógvum landsstýrisfólki, sum løgtingslimum setur dagsskránna í nógvum málum. Kann ikki hugsast, at nógvir tjóðveldisveljarar vísa sína ónøgd við, at Miðflokkurin setir dagsskránna til dømis í abort- málinum. Tjóðveldisflokkurin og veljarar floksins plagdu at hoyra til tann meira progressiva veingin í føroyskum politikki. Miðflokkurin er ikki tað mest foreiniliga við hesa progressivu linju. Er tað hetta, sum stendur fyri einum parti av afturgongdini? Afturgongdin hjá Tjóðveldisflokkinum skal kanska als ikki finnast í fullveldismálinum tá samanumkemur, men heldur í stórt sæð øllum øðrum. Vónandi er hetta nakað, ið floksleiðsla Tjóðveldisfloksins fer at hugsa um, og at hon so handlar hareftir, so vit aftur fáa eina politiska dagsskrá, ið fokuserar uppá menning og varð- veitlsu av modernaða norðurlendska vælferðarsam- felagnum sjálvsagt saman við einum náttúrligum men tó miðvísum sjálvstýrisútviklingi. DAGSINS MEINING Sosialurin Afturgongdsorsøkir VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Vespuprik Uni Arge Hetta var sokallaða prikið, sum Uni Arge, journalistur, bar fram í útvarpssendingini Vesp- uni fríggjakvøldið 7. no- vember. Fleiri lesarar hava heitt á blaðið um at seta hugleiðingarnar há Una Arge í blaðið og gera vit tað við loyvi frá høv- undanum. Vónandi kann hetta vera eitt gott íkast til orðaskiftið um fjøl- miðlarnar í Føroyum. Eg kundi hugsað mær at fingið meira at vita! Eg vil hava vitaminríka andliga føði frá føroyskum fjøl- miðlum, men vit fáa bara skjótt gloymd perspektiv- leys tíðindapettir um upp- blástar politiskar og um- sitingarligar konfliktir, sum bara ørkymla. Eg vil hava meira at vita! Men vit fáa mestsum bara tónleik, hugnalig prát í tímavís um veður og vind, meira tón- leik og undirhald. Av øllum tí tilfari, sum føroyskar út- varpsstøðir senda, eru meira enn 80 prosent tón- leikur, prát og endur- sendingar! Burtursæð frá nøkrum fáum glottum er ein stórur partur av restini rópandi yvirskriftir um Pop Stars, ónøgd, kreppur og so útlendsk krígstelegramm. Eg kundi hugsað mær innlit! Eg vil hava perspektiv- erandi, frágreiðandi, upp- lýsandi, útgreinandi, jour- nalistiskar sendingar, sum vit fáa frá útlendskum fjøl- miðlum. Eg vil hava sam- felagsins, lívsins og heim- sins fløktu samanhangir lýstar og viðgjørdar í fynd- ugum framløgum og kon- septum í bæði útvarpi og sjónvarpi, so vit kunnu hvessa okkum vitið og ríka okkum sálina! Vit mugu fáa tilvitandi føroyskan jour- nalistikk og journalistar, sum kanna, fortelja og gera vitugar samrøður. Eg kundi hugsað mær sendingar um búskap, um skaldskap og um lærdóm. Eg kundi hugsað mær sendingar um miðlar, heilsu og okkara vinnulív. Hvat við sending- um um søgu, sosialmál og heimsins lond? Eg vil hava sendingar um stjórnmál, náttúru, brúkaramál, ferðslu, moral og fólkalív. Eg vil hava føroyskar dokumentarsendingar, reportasjur, sendirøðir og portrettsendingar, tí tað er public service! Men vit eru í alt ov stóran mun undrandi áskoðarar til eitt politiskt slagsmál uppi á einum víðopnum fjøl- miðlapalli, har spyrjarar ongantíð finna inn til kjarnan í málinum, men altíð lata politikarar defi- nera veruleikan úr hvør sín- um smala flokspolitiska sjónarhorni. Hvør verður klókari av tí? Hvør verður klókari av øllum hesum óviðgjørdu politisku mono- logunum í miðlunum? Eg skilji ikki, hví føroyskir fjølmiðlar ongan útbúgv- ingarpolitikk hava, og hví teir ikki fáa fólk við doku- menteraðum førleikum til at geva journalistikkinum ta tyngd og ta virðing, sum hann trongir til at fáa. Hví verða fjølmiðlafólk heldur ikki eftirútbúgvin? Eg kalli á allar fjølmiðlaleiðslur, serliga tær almennu, um at hyggja upp úr teknokrat- isku systemunum og for- klára, hví journalistiska uppfinnsemið og fakliga viðlíkahaldið ikki verða hildin í hevd, og hví vit fáa so lítið at vita! Journalistiska hugflogið má sleppa at blóma, skulu føroyskir fjølmiðlar muna nakað mótvegis teimum útlendsku. Nýggj konsept, manuskript við biti í, samrøður við broddi í, spurningar, sum vilja nak- að, og svar, sum vita nakað, mangla í fjølmiðlunum. Vit mugu dyrka tilvitanina og upplýsandi demokratisku samrøðuna! Vit mugu fáa føroyskar fjølmiðlar, sum geva innihaldinum og ikki bara undirhaldinum og dagsaktuellum retorikki rúmd, tí tá verður eisini politikkurin betri. Síðan nærvørpini komu, er sendiskráin hjá okkara elstu útvarpsstøð tambað sundur og líkist nógv meira skránni hjá donsku undir- haldsrásini P3 enn upp- lýsingarrásini P1. Tað mesta er lættgjørt, og lítið er viðgjørt. Er hetta vi- sjónin? Okkara sjónvarp maktar nøkur dagsaktuell tíðindi og prát, hendinga dagsaktuellar sendingar og onkra væl gjørda sendirøð. Tað er tað. Haldgóð vitan vantar í miðlunum! So eg seti fram hetta uppskotið um, hvussu alt kann gerast betri: Loftmiðlarnir skulu miðvíst fara at seta fólk at gera upplýsandi sendingar. Makta teir ikki sjálvir at gera allar sendingarnar, sum mangla, skulu til døm- is fjølmiðlafólk, Fróð- skaparsetrið, íløgugrunnar og Mentamálaráðið fáa á føtur eitt framleiðslufelag. Ein felag, sum skal fram- leiða sendingar við alskyns upplýsandi og undirvísandi tilfari um heimin, lívið og alt okkara samfelag. Send- ingarnar skulu sendast í loftmiðlunum og haraftrat brúkast í undirvísingini á øllum skúlum í landinum. Sum frálíður kann hetta samstarvið gerast spírin til eina nýggja føroyska jour- nalistútbúgving á Fróð- skaparsetrinum og eina nýggja upplýsingarrás, sum vit kunnu kalla Útvarp Føroya 2. Tí vit mugu hava meira at vita! Meiri innihald í føroyskar fjølmiðlar ... ella binda vit bara um heilan fingur viðeinum orðataki, ið liggur væl á tunguni? TÍÐINDASKRIV Fráhaldsráð Føroya Leygardagin 15. november, skipar Fráhaldsráð Føroya fyri evnisdegi í Norðurlanda- húsinum, um vandan við rús- evnum og misbrúki. Evnisdagurin, har øll kunnu taka lut, byrjar kl. 10.00 og endar kl. 16.00. Umboð fyri narkoløgreglu og Bláa Kross fara at kasta ljós á faktuellu vandarnar og eisini fer ein útlendskur fyri- lestrahaldari, at geva íkast til viðgerð av misbrúki. Fráhaldsráð Føroya er eitt samstarv millum feløgini IOGT, Blái Krossur Føroya, Adventistasamkoman, Hal- dórsvíkar Avhaldsfelag og Nólsoyar Avhaldsfelag. Frá- haldsráð Føroya er ein sann- an av felags áhugamálum og at frægast er at lyfta í felag. Hetta, at vit halda, trúgva og gita, kann koma okkara ungdómi dátt við. Og so er tað eisini - og oftast — hini, ið verða rakt av misbrúki. Evnisdagurin er ikki ætlaður sum ein felags ‘grátimúrur’, men hinvegin skal hann lýsa, bæði sakliga og ítøkiliga, veruleikan hjá føroyskum ungdómi. Dagurin verður eisini karmur um úrslitið av bú- merkjakappingini, ið Frá- haldsráð Føroya setti í verk fyrr í ár. Kári P. Højgaard, løgtingsmaður, fer at av- dúka vinnandi búmerkið og samstundis verða øll inn- sendu uppskotini framsýnd. Evnisdagurin fer fram í Klingruni í Norðurlanda- húsinum. Er vandin í vælferðini? tórbjørn jacobsen løgtings- & fólkatingsmaður Røða hildin á lands- fundi hjá Vinstri- Greinir Kæru frændur ! Føroyingar eru altíð fegnir um at vera boðnir til Íslands. Kenna seg onkursvegna at vera meira í slekt við hesa tjóð- ina enn aðrar. Ættar- og blóðbond, mentan, mál og lívskor. Føroyskir tjóð- veldismenn eru fegnir um at vera boðnir á landsfund brøðrafloksins Vinstri- Greinir. Skal nýta høvið til at bera fram kvøður frá flokkinum, frá formanni floksins Høgna Hoydal, frá Norðuratlantsbólkinum á Fólkatingi og frá bróður- flokki okkara í Grønlandi Inuit Ataqatigiit, sum av ávísum orsøkum ongan møguleika hevði at vera umboðaður á meginfundi tykkara í dag. Kendi russarin Alexander Solsjenitsyn segði einaferð tey vísu orðini at: "Um tjóðirnar skuldu horvið, fer hetta at gera okkum í minsta lagi líka so fátæk, sum fóru øll menniskju at verða púra eins, við sama persónleika og somu út- sjónd. Tjóðirnar eru menn- iskjans ríkidømi, tjóðin er menniskjans kollektivi per- sónleiki. Sjálvt tær allar- minstu hava sín serliga lit og rúma í sjálvum sær eitt serligt frábrigdi í tí gud- dómliga stavnhaldinum." Á einum fundi í Keyp- mannahavn fyri 5 árum síð- ani var fyrrverandi ís- lendski forsetin, Vígdis Finnbogadóttir spurd, um ein so lítil tjóð sum Føroyar hevði nakran møguleika at virka sum sjálvstøðugur statur í heimssamfelagnum. Hon svaraði ógvuliga greitt og skilagott: Tað finnast ongar stórar og heldur ongar smáar tjóðir. Tað finnast bara tjóðir. Hetta er ein spurningur um kvalitet og ikki ein spurningur um kvantitet. Fyri skjótt seksti árum síðani gjørdu íslendingar eitt eksistensielt og polit- iskt landnám. Republikkin var veruleiki. Tjóðskapar- rørslan hevði vunnið upp ein politiskan fulnað. Skeytið uppá matrikkulin Ísland var endaliga flutt úr Keypmannahavn til Reykjavíkar. Føroyingar ætlaðu at ganga somu leið. Á fólkaatkvøðu 14. sep- tember 1946 valdi fólkið loysing, men imperialistar- nir inni á meginlandinum høvdu ongar ætlanir um at minka meira um teirra lebensraum í norðurhøvum. Saðlað var um í donskum stjórnarstovum. Føroyar og Grønland skuldu hiðani og inn í ævinleikan bindast niður í búskaparligum høft- um, soleiðis at Danmark kundi varveita sín stór- og geopolitiska týðning í heims-samfelagnum. Strategiin eydnaðist. Gjald fyri vald. Størri part- urin av føroyingum lat seg keypa í politiskari prostitu- tión. Tær politisku Føroyar hava síðani stríðst um hendan pseudo-megin- spurningin hjá eini tjóð í meira enn hálvthundrað ár. Gera tað enn. Sosialdemo- kratar og djúpir afturhalds- menn í Sambandsflokkin- um øðrumegin og vintra- hallir tjóðveldismenn og ultrahøgra konservativir fólkafloksmenn hinumegin. Ein vitleys politisk støða. Men soleiðis bardust føroy- ingar, í eini danskari pen- inga-kuvøsu, í hálvthundr- að ár. Gera tað enn. Men vit stóðu á einum vegamóti í 1998, tá ið hin stóra krepp- an var avhasað. Ein nýggjur búskaparligur møguleiki opnaðist og fyri fyrstu ferð síðani seinra heimsbardaga bar tað til at skipa eina heimastýrisstjórn við tí greiða máli, at Føroyar nú skuldu gerast ein suverenur statur. Eftir íslendska leist- inum frá 1918, í fyrstu atløgu. Sum Voltaire gamli segði á sinni: Eitt søguligt gap opnaði seg, eitt av hesum sjaldnu tá ið politiska skipanin hevur møguleikan at trýsta nakrar avgerandi broytingar ígjøgnum, sum kunna skaka gamlar og stirvnar skipanir. Royndin miseyðnaðist. Í fyrstu syftu. Bulmikli danski staturin spenti vødd- arnar. Brúkti karaktermorð og danskar skattakrónur til at ræða við, og vit mega bara ásanna, at mergurin í føroyska rygginum helt ikki. Stevið í sjálvstýris- samgonguni fór úr takt. Málið gjørdist aftur eitt parlamentariskt innanhýs- ismál í Føroyum. Og togan- in er aftur hin sama sum hon var. Tað eyðnaðist tó at minkað donsku ríkisveit- ingarnar við einum triðingi, úr 980 milliónum um ári, niður á 615 milliónir um ári, men politisku landnám- ini fylgdu ikki við, hóast sjálvstýrissamgongan gjørdi eina samtykt á Løg- tingi um at gera enda á valdi dana í seinasta lagi í 2012. Og hvaðar gongur so leiðin nú? Nýggj stjórn, nýtt lands- stýrið, varð aftur skipað á sumri i fjør. Samgongan varðveitti meirilutan saman við hinum kristiliga Mið- flokkinum, sum framman undan hevði sitið í and- støðu. Tjóðskaparpolitiska siktið er lakari, men dags- skráin er framvegis løg- tingssamtyktin frá 2001. At skipa føroyskar stovnar ístaðin fyri teir núverðandi donsku harímillum løg- reglu og dómsvald og kirkju. Men róðurin er tungur. Neoliberalistarnir í Keypmannahavn, við And- ers Fogh Rasmussen á odda, ið tóktust so laðaligir og frælslyntir í byrjanini, tátta nú í aftur kjaftbandið, vælvitandi um, at ein stórur partur av føroyska fólkin- um og tí politisku skipanini í Føroyum gongur í ørviti dopað av donskum pen- ingaveitingum. Tí er tjóð- skaparstríðið so trupult. Ein helvt, kanska ein góð helvt, av fólkinum stuðlar dønum í teirra klassiska koloni- politikki. Støðan er 11/2 - 1/2 til danir. Og eg sigi ikki íslendingar ringar fyri um teir einki skilja av hesum øllum. Hetta er ikki til at skilja, at eitt fólk, ein tjóð, selur sína sál fyri materiu heimsins. Ein má liva í hesum ørandi tilstandinum fyri at skilja hann. Einki rínur við danir. Teir verja bara donsku stats- áhugamálini. Herstøðin í Thule og radarin á Sornfelli og støðin á Eiði eru einastu amboðini teir eiga í stór- politiska spælinum. Vóru hesar súlurnar karvaðar undan teimum, høvdu teir sama geopolitiska týðning sum eitt nú Luxenborg og Lichtenstein, og tað man vera nakað síðani at nakar amerikanskur forseti hevur hildið tað verið neyðugt ella hevur tíma at tikið sær stundir til eitt prát við teir báðar oddvitarnar í fýrsta- dømunum báðum. Yrkjarin og kommun- isturin Jóanes Nielsen sigur í eini grein frá 85 at: "Sum leysingabørn hjá skiftandi donskum kongum hava før- oyingar í øldir tugt molar- nar, sum hini hava leivt. Bæði hvat mati og em- bætismonnum viðvíkur. Men úti undir væðingini í hvørji sál liggur ein ber- serkur og slotar. Hetta kom til sjóndar í verkføllunum í fimtiárunum. Formaðurin í Føroya Fiskimannafelag var hin djarvi tjóðveldis- maðurin Erlendur Paturs- son. Men teir, sum trúligast fylgdu honum, vóru innan av tí kongatrúgva Skála- fjørðinum. Menn, ið ofta verða sagdir vera politiska afturhaldið í Føroyum, skutu tá við skørpum eftir kapitalismuni." Føroyingar eru lagdir undir danskt vald og danskar kongar. Vit hava ongantíð, frá landnáminum og hiðartil dags lagt okkum undir danskt ræði, heldur ikki undir donsku grund- lógina, síðani hon var veru- leiki í 1849. Í dag brúka koloniharrarnir suðuri við Oyrasund donsku grund- lógina sum jarnbrot móti føroyskum áhugamálum. Kirkjan skal ikki kunna flytast á føroyskar hendur uttan so at hon liggur fyri akker og íla í donsku grundlógini, sama verður skilið ivaleyst við løgreglu og dómsvaldi. Og tey flestu okkara minnast helst aftur á seinasta norðurlandaráðs- fundin har danir nýttu donsku grundlógina sum amboð og jarnbrot fyri at forða føroyingum sjálv- støðugan limaskap í norð- urlendsku familjuni. Eisini hitt almenna Ísland hokn- aði undan danska trýstin- um. Trivnaðurin er sjálv- andi stórri í klubbanum av statum, enn tað, at velja leiklutin sum enfant terrible, sum tongforloysari hjá einum hjálandi, einum politiskum leysingabarni, í grannalagnum. Tí er tað Vinstri-Greinum, og serliga formanni floksins, Stein- grími Sigfussyni, til miklan heiður, at hann ongantíð hevur dult fyri sínum treytaleysa stuðli til sjálv- støðugan limaskap í Norð- urlandaráðnum og til sjálvstýrisstríðið í Føroy- um. Vit báðir Høgni hava onkuntíð í skemti tosa um at fáa Steingrim balsamer- aðan, eftir at hann er farin út á tær ævigu jaktmark- irnar, og smíða honum eitt mausoleum á Vaglinum í Tórshavn, sum varðtekin um dyggan og treystan stuðul undir komandi før- oysku republikkini. Íslendingar er tiltiknir og kendir um allan heim fyri sítt dirvið. Eisini sítt polit- iska dirvið. Hava verið í toskastríði við heimsveldið fyri sunnan. Vóru m.a. fyrstir at viðurkenna Ísrael og Baltalondini sum sjálv- støðug ríki. Og stríðið hjá Steingrími ber nú frugt í øðrum flokkum í Íslandi. Ungdómar og lokalfeløg hjá sjálvstaðismonnum eru nú farin at kvaklast og stuðla føroyska stríðnum, at sleppa út úr donsku kuvøs- uni og inn í heimssamfe- lagið. Ein sjálvsøgd leið, sum stríð hevur staðið um í hálvtannað hundrað ár. Vit fegnast um allan stuðul uttansyndis. Men føroyingurin má sjálvur loysa seg úr sínum høftum. Og vit ganga frameftir, hóast tað fyri bræsnar menn og kvinnur kann tykjast sum ferðin er alt ov lítil. Fyri okkum sum helst vildu skipa republikkina ídag, kann tað onkuntíð tykjast møtimikið, øll hendan parlamenteranin og lítið viðkomandi tosið, um at fylgja premissunum hjá valdsharrunum í Keyp- mannahavn. Sum frælsis- stríðsmaðurin Mikis Theo- dorakis, ein av teimum ið stríddist ímóti fascistunum í Hellas, undir juntastýrin- ðum, segði einaferð: Frælsi fæst ikki, tað má takast. Hendan sannroyndin er galdandi fyri okkum á sama hátt sum fyri kúgaða fólka- ræði í Grikkalandi tá ið Papadopulos var uppi á døgum. Ein føroysk grundlóg er ávegis. Verður liðug smíð- að áðrenn eitt ár er umliðið. Dómsvald, løgregla og kirkja skula skipast sum føroyskir stovnar í hesum valskeiðnum. Hendir tað ikki, tá rotast samgongan ímillum sjálvstýrisflokkar- nar upp, og tjóðveldisflokk- urin ætlar sær ikki longur at sita veðurfastur á donsku karusellunum. Er parla- mentariska skipanin í land- inum ikki nóg sterk til at loysa tjóðskapar-spurning- in, tá má stríðið herðast á øðrum hermótum. Fólkið má mobilisera seg, leggja trýst á stirvnu zombiarnar á tingi, soleiðis sum vit sóu tað henda tá ið tað eyðnað- ist føroyingum at sleppa undan føroyskum lima- skapi í europeiska samveld- inum, sjálvt um "móðir- landi" valdi eina aðra leið. Tjóðveldisflokkurin er fyrireikaður politiskt at stjórna komandi repu- blikkini. Hava greið mál og kláran setning um hvussu samfelagið skal skipast. Eitt trygt alment verk, ið tryggjar øllum javnbjóðis rættindi og møguleikar á almanna, heilsu, undirvís- ingar, mentanar og øðrum økjum, líkamikið hvussu sosiala støðan er, líkamikið hvussu fíggjarligu lunnind- ini eru hjá hvørjum ein- støkum, er aðalmálið. Vinnan skal virka undir skipaðum marknaðartreyt- um. Á burðardyggum grundstøði. Eitt úrslit av góðum tjóðveldispolitikki hesi seinastu árini er m.a. at privata spekulatiónin í al- mennum køssum er burtur. Tey árini tá ið reiðarar og handilsmenn høvdu frítt at fara í landsins kassa spol- aðu millum 13 og 14 milliardir danskar krónur út úr felagskassanum bara á hesari kontuni. Serliga hendan atgerð okkara hevur gjørt búskapin so mikið sjálvberandi, at økonom- iska argumentið fyri polit- iska sambandinum millum Keypmannahavn og Tórs- havn at kalla er burtur. Í duginum at fáa javnvág ímillum lýtini og skyldur- nar liggur tann veruligi statsmanskunsturin. Og Arthur M. Schlesinger, jr., ráðgevi hjá Kennedy for- seta legði afturat: Hvussu er okkara støða mótvegis Vietnam í so máta? So dystin lærdir teir ann- ars eru í stjórnarkynstri, so er danski kolonipolitikk- urin ikki so frætt nýanser- aður, at danski forsætisráð- harri kundi funnið uppá at spurt seg sjálvan hendan spurningin. Sohvørt sum fingrarnir fáa takholt á rimini verður jarnhælurin traðkaður í. Har er eingin náði. Tilboðið er meira búskaparligt kraftfóður fyri framhaldandi danskt vald. Eitt sløð av olmussu ballað inn í eitt slag av siviliser- aðum solidariteti. Teir rópa seg eisini uppá javnrættindi millum sokallaðu ríkispart- arnar Grønland, Føroyar og Danmark. Javnstøða sum veruligur aktørur í heims- samfelagnum verður ikki úrslitið av hesum pseudo- politikki. Komi at hugsa um Amilcar Cabral. Odd- viti í frælsisrørsluni í Guinea-Bissaus. Portugis- iskir agentar skutu hann hin 20. januar 1973. Stutt fyri lívlátið segði hann hesi skilagóðu orðini á einum landsfundi hjá svenska javnaðarflokkinum: "Sam- haldsfesti og eingin javn- støða er bara ein olmussa, og olmussir hava ongantíð stuðla undir nakran fram- burð, hvørki hjá eini tjóð ella menniskjum annars. Og trygd við ongari javn- støðu er tað sama sum autoritert patriarkat, verja ella beinleiðis kolonial- isma. Hon stendur altíð í andsøgn til veruliga frælsi hjá tjóðum og menniskj- um." Misskilta danska sam- haldsfestið, sum føroyska íhaldið tosar um, er tí ikki annað enn torvmold, sum sjálvstýrissamgongan í Føroyum eigur at lempa burtur, um hon annars hev- ur styril til tess. Kæru frændur. Fegin um at hitta tykkum. At kenna hitan úr lógvum sum vilja lyfta saman við okkum í strembanini fram ímóti einum so sjálvsøgdum mál- ið sum javnrættur er. Javn- rættur ímillum manna líkaso væl sum millum tjóða. Okkara uppgáva er at verja individi og samfe- lagið móti atsøknum bæði innan- og uttaneftir. Og at brynja og styrkja um sam- felagið soleiðis at framtíðin er ein avbjóðing og ein møguleiki heldur enn ein hóttan fyri okkara eftir- komarar. Sum Jens Pauli Heinesen endar stóru skaldsøgu sína, Frænir eitur ormurin: "Alt er relativt, alt er komple- mentert. Stundin er komin til nýtt siðaskifti, ein nýggjan kopernikuslátur. Rekið menniskjað út úr skýmaskotinum. Setið meg omanfyri náttúrulógirnar og latið tarvin liggja á biti við mína lið. Kæru frændur. Enn einaferð tøkk fyri at vit vóru boðnir við á landsfund tykkara, og bestu kvøður frá vinaflokkum tykkara í Grønlandi og Føroyum. Úti undir væðingini liggur ein berserkur og slotar C M Y K 11 10