leygardagur 21. februar 1998síða 17

IX og XII. Tórmaður er ógvuliga knýttur at mammuni, og tá ið hann og Elsba kasta saman, følir hann, at hann svíkur mammuna, at hon og gentan draga hvør sina linu: »Tvær kvinnur togast um hann Móðirin við sínum sidaarvi, sum hann hevur innsogið og er vorðin ein partur av hon- um sjálvum, stendur ímóti, ein tungur sorgblíður bard- agi. Men Elsba vinnur, tann trygga sterka Elsba<. Tór- maður er tann ivasami, sum ikki lítur sær til at taka stóðu, tí soleiðis er hann uppaldur Fyrst hevur mamman staðið fyri llum og nú Elsba Tað vísir seg skjótt, at kvinnurnar báðar draga somu línu, og at tær kenna samhug aðrari Men nú skal Tórmaður standa ímóti tveimum sterk- um kvinnum, og hann følir hver við seg enn veikari og meira ivasaman enn áður. Elsba roynir at vissa hann um, at trupulleikarnir hjá honum hava einki upp á seg, men fyri Tórmann er tað lítil uggi í hesum. Hann vil vera við, at grundin til, at hann er so veikur, stavar frá upp vøkstrinum, har alt hevur verið eftir >tí atburði, sum var samtyktur av for- eldrunum, slektini og teirra líkum< I Havn livir Tórmaður í samsvari við ta nýggju tíð- ina, men hann hevur fingið eina uppfostran sum hoyrir undanfarna ættarliðnum til. Urslitid er, at hann hevur ilt við at koma í samljóð við seg sjálvan, og skuldar- kensla mótvegis móðurini ger í heilum vart við seg Elsba er í stóran mun upp- vaksin uttan foreldur, og hon er tí frí at liva og láta, sum hon følir er rætt. Tór- maður verður sleptur, har hann á tremur av iva spyr seg sjálvan, um hann aldrin verður maður at liva, sum hann er Humor Skemtið í »Leikum fagurt< er í høvudsheitum ein blandingur av satiru og spei. Tað er ti rættiliga gðrvísi enn í teimum undanfarnu bókunum hjá høvundanum. I „Leikum fagurt< er tað eitt vápn vent ímóti einum máli uttan fyri skaldsøguna sjálva, og tað minnir tí eitt sindur um satiruna hjá Hans Scherfig. Tann margháttliga lýsingin av ymsum tilburð- um skapar ein fráleika, sum loyvir høvundinum at við- gera viðurskiftir, sum sam- felagið hevur trokað til viks og kávað útyvir. Einastaðni letur høvund- urin Tórmann royna seg sum fosturlandsskald: »Bleiktra fríða Føroya flagg - so er at finna rim til flagg - roynir nagg, vagg, agg - Jú, agg -: Rånsmenn bera til tin agg« o.s.fr. Sjålvsagt er lysingin satirisk, men samstundis er hon ein g68 mynd av fyribrigdum innan føroyska yrking. Orå og gerdir fylgjast minni enn so altid. I fyrstani er Tórmaður á gosi av tjóð- Nr. 35 - 21. FEBRUAR 1998 skaparkenslum, og hann vísir eina bløðru fram, hann hevur fingið av at bera flaggið í skrúðgongu: >Hygg, hetta fekk eg undir Føroya fólks merki. Hetta er tað fyrsta sár, eg havi í víggið fingið. Beinleiðis skemtiligar lýsingar eru eisini. Ein er myndin av blaðstjóranum á íhaldsblaðnum >Albert Buck er ein lítil gleivbeintur maður við ong- um hárprikki á høvdinum, búkstórur og grábleikur, gongur altíð við ørmunum út frá sær, mest sum hann skuldi = ríkið eitthvert framman fyri sær. Allir ætt- menn hansara aftur gjøgn- um tíðirnar høvdu verið seyðamenn, so hann hevði hetta rekingarlagið í kjøtið borið. Hann var blaðstjóri á blaðnum „Dagens Emne“<. Valdagin verður mangt roynt. Aftur fyri nakrar snapsir og hjálp við torv- skurðinum fæst ein eldri maður at atkvøda fyri Fram- taksflokkinum. Ein annar >keypti mammu síni, sum sat lamin við eldin, eitt hålvpund av fikum og gav henni, setti hana á eina hjól- børu og koyrdi hana oman.« Eitt lítið hissini er, at hvørja ferð tjóðskapar- menninir skála fyri fødi- landinum - og tað gera teir í heilum - verður danskur snapsur drukkin Skaldskapur og veruleiki „Leikum fagurt« er í mang ar mátar ein politisk lykla- skaldsøga, har tú kennir hendingar og fyribrigdir aft- ur úr veruleikanum, eisini ofta persónar, men eg dugi ikki at siga, um teir einstaku persónarnir í >Leikum fag- urt< eru tiknir beinleiðis úr tí politiska lívinum í tre- tivuárunum. Íhaldsflokkur- in er uttan iva Sambands- flokkurin, og Framtaks- flokkurin er Sjálvstýris- flokkurin. Báðir flokkar mugu sigast at vera rættiliga væl raktir. Javnaðarflokkur- in finst ikki í skaldsøguni, kanska er tað fyri at gera teir politisku mótsetningar- nar einfaldari, ella kanska er tað, tí skeggið stendur so nær høkuni. Heðin Brú var jú javnaðarmaður. Tann mest áhugaverdi flokkurin er Nýggiflokkur, ið er ein svíðandi lýsing av Vinnuflokkinum, sum kom á ting við tveimum monn- um í 1936. Bakka-Hanus kemur eisini inn við tveim- um monnum. Tey seinastu orðini í skaldsøguni, »Vit skulu verða nationalir«, uppskriftin upp á fram- gongd, vístu seg at passa. Vinnuflokkurin, sum broytti navn til Fólkaflokkurin, fór úr tveimum monnum upp í seks mans við valið í 1940. Giliadsfólkini, ið stuðla Nýggjaflokki, eru einahelst Brødrasamkoman. Blødini Dagens Emne og Bergmål eru ivaleyst Dimmalætting og Tingakrossur. Osåmulig I Vardanum nr. 23, 1944 stendur stuttsøgan »Å nátt- artíð<, sum seinni - vid smá- tíðindablaði „Leikum fagurt< er rættiliga annarleidis enn hinar skaldsegurnar hjá Heðini Brú, bæði ti hon fer fram i Havnini og ikki úti á bygd, og tí tað eru so nógv fålkanøvn, sum eru við til at skapa eina kenslu av kaleido- skopiskum vavgreyti um broytingum - gjørdist fyrsta kapittul í »Leikum fagurt<. Tað stóðst ein lítið kjak burtur úr hesi søgu, og Heðin Brú varð ákærdur fyri at vera 6sømiligur. Í Føroya-Socialdemokrati 8. mai sama ár vilja Heðin Brú og William Heinesen vera við, at teir hava fingið eina søgu sendandi, sum skal vera fyridømi fyri sámulig- ari skriving. Søgan er - við nútímans málburði - ein political correct umskriving av >A náttartíð<. Her situr Klára Sigmund- ardóttir og broderar, tá ið tann blanka edrúi Hjørleiv- ur Fríðberg kemur á gátt. Hann sigur seg ikki hava fingið bløðru av at bera tað poleraðu flaggstongina, men at ein javnaðarmaður hevur bitið hann í fingurin. Síðani samtala tey høvisk- liga inntil Hjørleivur sigur seg elska Kláru: >Tá smíltist hon kaldliga og segði: »Puff! - Ja, so fati eg hvussu vorðið er. Mestur hava tygum sjálvur bitið tygum í fingurin til hjáputur fyri at koma inn higar í kvold, tá ið tygum vistu, at eg var einsamøll. Valla eru tygum tann sámuligi drong- urin, sum tygum látast at vera, og harmuligt tykist tað mær, at sovorðnir konufólk- arevar skulu vera í fólka- flokkinum. Ikki skuldi tað undra meg um tygum sjálv- ur vóru javnaðarmaður<! Og so veður Hjørleivur koyrdur á dyr, tí hver vil hava ein javnaðarmann á gátt? Í hálvum gekki „Leikum fagurt< er rætti- liga annarleiðis enn hinar skaldsøgurnar hjá Heðini Brú, bæði tí hon fer fram í Havnini og ikki úti á bygd, og tí tað eru so nógv fólka- nøvn, sum eru við til at skapa eina kenslu av kal- eidoskopiskum vavgreyti Haraftrat er hon lyklaskald- sega, sum fer fram heilt få ár undan, hon er skrivað Tað gav eisini at bíta. Ætl- anin var, at hon skuldi hava eitt framhald, men tá ið vin- menn hjá høvundinum lósu handritið, fráráduu teir hon um at gera meira við hetta viðkvæma og eldfima evni