leygardagur 15. november 2003síða 6

10 Nr. 218 - 15. november 2003 Nr. 218 - 15. november 2003 11 Eitt løgið hugtak hevur nú sæð dagsins ljós í før- oyskum politikki. Tað er afturvirkandi demokrati. Tað tykist sum um, at tað er í lagi at fremja tiltøk, ið fólkið ikki vil fremja, tí tey taka helst undir við tí, tá hesi tiltøk eru framd. Hetta er í hvussu so er fatanin, ein fær, tá varaløg- maður fyrr í vikuni greiddi frá ætlaðu yvirtøkunum av løgreglu og rættarskipan. Tá hann í SvF var kon- fronteraður við seinastu meiningarkanningini, ið vísti, at stórur meiriluti var ímóti at yvirtaka hesi málsøki í næstu framtíð, so nýtti varaløgmaður blokkniðurskurðin sum dømi, og vísti á, at næstan eingin vildi hækka blokkin aftur. Nú er ein mein- ingarkanning av hesum slagnum altíð vegleiðandi, men tá ið marginalar eru so stórir, sum til dømis viðvíkjandi yvirtøku av løgreglu og rættarskipan, so er hetta í hvussu so er ein vegleiðing, ið politikarar eiga at hugsa um. Men ansast má eftir, hvussu úr- slitini verða tulkað. Hevur varaløgmaður grein í sínum máli viðvíkjandi blokkniðurskurðinum? Nei, tí næstan eingin vil ta mannminkandi støðu, at føroyingar fara niður aftur til danir at biðja um hækkaðan blokk. Hetta nýtist ikki at merkja, at øll halda, at tað var rætt at skera blokkin so ógvusliga, sum gjørt varð. Demokrati merkir fólkastýri í nútíðini og kann ikki vera við afturvirkandi kraft. Eru føroyingar ímóti at yvirtaka løgreglu og rættarskipan nú, so má bíðast. Tað ber ikki til at yvirtaka hesi øki uppá tað, at fólk helst fara at taka undir við tí, aftaná tað er gjørt. Útyvir at løgregla og rættarskipan eru øki, ið krevja sera stóra umhugsan, áðrenn pilkað verður ov nógv við tey, so er ilt at skilja, hví hesi mál verða lýst, sum um ætlanin er at yvirtaka tey í hesum valskeiði. Samgonguskjalið sigur greitt, at yvirtøkurnar skulu fyrireikast í hesum valskeiði. Altso eingin yvirtøka. Hetta mál var eitt av málunum, ið gjørdi, at Javn- aðarflokkurin og Tjóðveldisflokkurin vóru ósamdir um við seinastu samgongusamráðingar, og gjørdist tað ein av høvusorsøkunum til, at Javnaðarflokkurin ikki kom við í samgonguna, tí hann ikki helt tíðina verða búna til at yvirtaka løgreglu og rættarskipan í hesum valskeiði. Heilt margháttligt gjørdist tað so, tá samgonguskjalið, ið Tjóðveldisflokkurin fekk við Miðflokkinum sum samgongufelaga, ikki innihelt yvirtøkuna av løgreglu og rættarskipan. Vónandi verður lurtað eftir borgaranum, áðrenn nakað drastiskt verður gjørt viðvíkjandi løgreglu og rættarskipan. Nú, væl at merkja og ikki aftaná yvir- tøkurnar eru framdar. Annars kundi eisini verið hugaligt at fingið at vita, hvar hinir samgonguflokkarnir standa í hesum máli. Vónandi fer komandi tíðin at varpa ljós á hetta. DAGSINS MEINING Sosialurin Afturvirkandi demokrati VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kaj Leo Johannesen Sambandsflokkurin Tað er gott at búgva í Før- oyum, og tað er gott at verða í ríkisfelagsskapi saman við Grønlandi og Danmark. Umdømi og fíggingar- møguleikar er tengt at okk- ara kredittvirði í mun til umheimin. Landstýrið hevur sett sær fyri, at gjalda ein part av uttanlandsskuldini, við at upptaka nýggj brævalán at gjalda við, hettar fyri at spara rentukostnaðir, og áðrenn at hava kannað møguleikarnir fyri at fáa rentu niður á núverðandi láni. Fyri at gera hetta, ætlar Landsbankin saman við Nordea Bank Danmarka A/S, Kaupthing Føroyar, Føroya Virðisbrævamekl- arafelag og P/F og Norðoya Sparikassa at útskriva nýggj brævalán. Tá vit so lesa inni á heimasíðuni hjá Lands- bankanum treytir fyri láni av hesum slag, so leggja vit til merkis at sum í øðrum avtalum, so eru nakrar treytir, og nakrar uppsagn- arfreistir frá báðum síðum, hettar er sjálvandi ikki óvanligt. At útgevarnir av láns- brøvunum tilskilað sær rætt at uppsiga brævalánið, um so er at kredittvirði hjá lán- takara t.v.s Føroya Lands- stýri verður "væsentlig for- ringet" og tað verður ítøki- liga nevnt at "kreditvirði hjá Føroyum versnar um Føroyar fara úr ríkisfelags- skapinum. Allir føroyingar kunnu fara inn á heimasíðu hjá Landsbankanum og lesa treytir fyri hesum láni har stendur orðarætt í stykki 2.9 undir punkt soleiðis. D) Hvis Landstyrets mu- ligheder for at opfylde sine forpligtelser i for- bindelse med "Obliga- tionslånet" bliver væ- sentlig forringet, ek- sempelvis som følge af en udtræden af Rigs- fællesskabet med Dan- mark. Aftur eitt dømi at okkara kredittvirði innan fyri ríkis- felagsskapin er størri enn uttanfyri, sum avleiðing merkir hetta, at vit í ríkis- felagsskapinum hava størri fíggjarligt frælsi. Johan Petersen Bæði løgmaður og varaløg- maður hava seinastu vikuna endurtikið, at fólkaatkvøða skal verða, um loysing skal takast ella ikki. Men ikki fyrr enn allar fíggjarligar bindingar eru burtur og heimastýrislógin tømd! Men tá er skaðin longu hendir! Seinastu vikuna hava bæði løgmaður og varaløg- maður endurtikið í fjøl- miðlunum, at fólkaatkvøða skal haldast, um loysing skal takast ella ikki. Løg- maður sigur, at fyrst skulu allar fíggjarligar bindingar Føroya og Danmarkar mill- um burtur, og varaløgmað- ur sigur, at heimastýris- lógin fyrst skal tømast! Dýrar yvirtøkur Men hvat merkir hetta í veruleikanum? At allar fíggjarligar bindingar fyrst skulu burtur kann ikki merkja annað enn, at øll mál, sum ikki beinleiðis eru tengd at loysingini, fyrst skulu yvirtakast við teimum útreiðslum, hetta førir við sær. Tað sama merkir ein tøming av heimastýrislógini. Longu nú síggjast av- leiðingarnar av blokkniður- skurðinum, sum ikki ein- gang stavar frá veruligum yvirtøkum, men bert frá yvirtøku av kostnaðinum av umsiting, sum vit í veru- leikanum høvdu framman- undan. Fíggjarlógin hongur ikki saman Stríð er í samgonguni, tí fíggjarlógin ikki fæst at hanga saman og tað í eini tíð, har vit framvegis eru á búskaparliga aldutoppin- um: • tey gomlu fáa ikki ta røkt, teimum tilkemur • skorið verður í stuðlinum til uppihaldspening • barsilsskipanin verður amputerað • Sjúkrahúsini fáa ikki nóg mikið av peningi til við- líkahald • sjúkraviðgerð uttanlanda verður avmarkað • apopleksi- og afasiraktir sjúklingar fáa ikki nøkt- andi viðgerð • kommunurnar fáa álagt alt fleiri ábyrgdarøkir og í fleiri førum uttan endur- gjald Forkoma vælferðini og rættartrygdini Alt hetta merkir, at væl- ferðin longu er skerd mun- andi, og framhaldandi yvir- tøkur koma skjótt at for- koma allari vælferð, vit eru von við, og sum tey allar- flestu av okkum vilja varð- veita. Og alt fleiri og fleiri tekn eru í sól og mána, at samgongan ikki fýrir fyri at skerja rættartrygd okkara, so vit at enda sita eftir við ongari vælferð og ongari rættartrygd. Tá ið henda støða er íkomin, ja tá skulu vit sleppa at siga okkara hugs- an, um vit vilja hava loys- ing ella ikki! Virða ikki fólksins vilja Sig mær, hvat billa løgmað- ur og varaløgmaður sær inn? Virða teir ikki Føroya fólk og tess vilja? Teir tordu jú ikki at hava fráboðaðu fólkaatkvøðuna av ótta fyri, at fólkið skuldi siga sína hugsan og kolldøma hesa vanlukkuætlan. Og nýggj- asta veljarakanningin átti at fingið onkra klokku at ringt hjá hesum báðum garpun- um, so teir viðurkendu, at teirra ætlan ikki hevur hald millum Føroya fólk. Vóru teir tað minsta at sær komnir, spurdu teir fólkið fyrst, um vælferðin og rættartrygdin skuldi ofrast á fullveldisaltarinum ella ikki. Hetta hevur Sam- bandsflokkurin m.a. skotið upp, men nei. Bert Sambandsflokkurin kann steðga galskapinum Tí er bert at vóna, at løg- tingsval verður útskrivað, áðrenn sitandi samgongu eyðnast at jarðleggja okk- ara samfelag, og at Sam- bandsflokkurin fær ta neyðugu undirtøku, ið skal til fyri at steðga galskap- inum. Javnaðarflokkurin sigur seg jú hava yvirhálað fullveldissamgonguna, so haðani er ikki nógv at vænta sær. Ríkisfelagsskapurin heimsins besta skipan (annar partur) Fyrst skal vælferðin og rættartrygdin ofrast! Dan Kruse Thomsen Svínáir Eg vil heita á Eiðis bygd- arráð um at fáa meira gjørt her suðuri í Svínáum, so vit sum borgarar í hesi bygd eru líkastillaði við onnur í Eiðis kommunu. Her hugsi eg serliga um ferðsluvið- urskiftini sum eru út av lagi vánalig. Dagliga eru tað nógvir bilar, sum við alt ov nógvari ferð koyra ígjøg- num Svínáir, og havi eg sjálvur næstan um at verið yvirkoyrdur av skilaleysari koyring. Við vegforðingum (bumpum) og skeltum, sum vísa mest loyvdu hámarks- ferðina, hevði verið tað einasta, sum hevði hjálpt um hetta. Oman til keiøkið er einki gøtuljós og eftir bygdavegnum eru bert 6 gøtuljós og er tað bæði ótrygt og vandamikið at ganga úti um kvøldið, tí vegurin er illa upplýstur. Her í Svínáum hevur rætt og slætt onki verið gjørt í nógv ár og er hetta ikki meira enn eitt rímuligt krav fyri, at fólið her kann støð- ast og bygdin mennast. Hetta er bert ein spurn- ingur um at verða líka- stillað við onnur í somu kommunu. Finnleif Guttesen býráðslimur á Tvøroyri Oyggin er ikki Kypern, við einum fólki sum býr í norðara helvt og einum sum býr í sunnaru helvt. Hetta er ørvitistos, og øll sum tosa og skriva soleiðis um okkara vøkru oyggj, skapa bert ósemju og er hetta stór synd og skomm. Hesin hugburður um suður og norð, skapar einki gott, menn er éin megin orsøk til, at ikki størri framburður er í oynni. At tora Tað áhaldandi klandri um t.d. arbeiði, kenninga politikkurin um hvør skal gera tað, hvar skatturin skal gjaldast, ger alt dýrari og er bert til skaða fyri Suðuroy. Politikararnir mugu torað at broyta meining og siga, at nú er nokk, vit skulu samstarva fyri allari oynni, ikki bert fyri norðara ella sunnaru helvt. Fyri at koma burtur úr hesum keglinum er ein gongd leið, at allar komm- unurnar í Suðuroy sam- starva so mikið væl, at einki er til hindurs fyri, at leggja saman til eina kommunu tá ið tíðin er búgvin. Umsiting í Hov Ein felags umsitingarbygn- ingur, sum kommunurnar møguliga saman við tí al- menna og privata vinnulív- inum letur byggja í Hov´s dali, um tað er í Hov´s ella Porkeris kommunu er líka- mikið, hevði verði eitt ítøkiligt stig og signal út- eftir, at nú standa vit saman sum ein maður. Øll sum arbeiða í teimum ymisku umsitingum ídag høvdu fingið eitt nýmótans arbeiðspláss við øllum hentleikum, meðan fjar- støðan frá Sumba ella Sandvík til hetta nýggja arbeiðsplássi hevði verði lítið at tosa um. Við kommunalum, al- mennum og privatum fyri- tøkum í hesum bygningi, høvdu vit fingið eitt ar- beiðsumhvørvið, sum kundi fingið fólk suður til okkara vøkru oyggj, at arbeitt. Politikararnir Vit politikarar mugu tora at broyta meining og hugsa nýtt. Hetta, at tað ikki letur seg gera, er tann sama grund- gevingin, sum embætisfólk í Tórshavn hava tá ið okkurt skal leggjast uttanfyri Tórs- havn og tí grundgevingini havi eg so ongantíð tikið undir við. Eyðgunn Samuelsen formaður í sosialu nevnd Klaksvíkar Býráð Í vikuni hevur Rúna Sivert- sen skotið upp, at løgtingi skal samtykkja eina lóg ið bannar børnum og ungum at ganga úti um kvøldið, undantikið tá ið tey fylgjast við vaksnum fólki. Hví er hetta ikki eitt gott hugskot Hetta uppskot reisir ein rættuliga grundleggjandi spurning, hvør skal hava ábyrgdina av børnunum: myndugleikarnar ella for- eldrini. Í minum hugaheimi er ongin ivi, foreldrini hava og mugu framhaldandi átaka sær ábyrgdina av børnunum. Gongdin seinnu árini hevur verið, at alt ov nógv av ábyrgdini verður løgd til ymsar stovnar, eitt nú fáa starvsfólk á dag- stovnum meira og meira ábyrgd í samband við at uppdraga børnini og skúl- arnir fáa eisini meir og meir tann sama leiklutin. Henda gongdin er skeiv og má vendast. Hetta skal ikki skiljast so, at eg haldi kvinnurnar skulu heimaftur at taka sær av børnunum, tvørturímóti ábyrgdin av børnunum má gerast meira felags fyri bæði foreldrini, enn hon er í dag. Hvat er trupulleikin Rúna Sivertsen sigur, at tað at børn ganga seint úti lættari elvir til at tey koma út í kriminalitet. Hetta er bert partvíst rætt, tí vit kunnu eisini spyrja, hví ganga summi børn seint úti um kvøldið ? Orsøkin kann vera, at tey ikki hava tað so gott heima, at onkrir trupul- leikar eru heima. Trupul- leikarnir heima og tann vantandi barlastin ið hesi børn fáa við sær út í lívið, kann viðvirka til at tey hava ilt við at skilja, hvat er rætt og skeivt og tí kanska gera okkurt kriminelt. Hesin trupulleiki verður ikki loystur við at ein løgreglu- maður leiðir børnini til hús. Hetta er ikki at taka fatur um veruliga trupulleikan (heima við hús) men roynd at steðga avleiðingunum av trupuleikunum (at børn ganga úti) og tað hjálpir so onki uppá verðuliga trupul- leikan. Verja børn ímóti foreldrum Tað er ikki neyðugt at sam- tykkja eina lóg aftrat fyri at verja børn ímóti foreldr- unum. Vit hava longu eina lóg til hetta endamál nevni- liga "lov um børneforsorg". Bert syrgiligt at samgongan hjá Rúni nú í 3 ár ikki hevur megnað at fingið samtykt alneyðugar ábøtur á hesa lógina, so børnini vera betur vard enn í dag. Hevði barnaverndin, lær- arar og námsfrøðingar og onnur ið hava fráboðanar- skyldu fingið betur karmar at arbeitt undir so vóru vit komin langt. Í dag hevur barnaverndin alt ov vána- ligar karmar til at gera eitt uppsøkjandi og fyribyrgj- andi arbeiði fyri at verja børnini. Tey fakfólk, ið hava fráboðannarskyldu, áttu at fingið meira vitan- útbúgving so tey kundu fanga trupuleikar skjótari. Eisini mugu øll vit onnur broyta hugburð og tora at siga frá á rætta stað um vit síggja at eitt barn ikki hev- ur tað gott. Ongar lættar loysnir Hetta er ein verðuligur trupuleiki, ið Rúna Sivert- sen her tekur fram, men tíverri eru ongar lættar loysnir, ið muna. Um tingið ger eina lóg, so kunnu politikarnir siga, at teir hava so gjørt okkurt og síðan sleppa trupuleikarnir at liva víðari og teir hava onga ábyrgd meira. Tað er eisini trupult og tungt hjá fleiri foreldrum at hava ein aktivan leiklut í samband við teirra børn, her kundi avvarðandi landsstýrismað- ur farið inn, og roynt at komi við nøkrum familju- politiskum átøkum, ið bøtti um henda trupuleika. Lóg um útgongubann loysir so ongan trupuleika, men skavar kanska heldur útyvir hann. »hvar er lóg og rættur?« »nær fer sólin ni?ur?« skal hon síggjast aftur meiningin tú tigur brennur ljósins viti høgt er millum fjalla hav tú halga ritið síðstu dagar halla enniblonk fer aldan sleingist millum kletta seggur átti baldan virðið varð hins metta runar lívsins kvæði inni móti landi vaknar annað lagið brennimerkt av gandi soleiðis ber tíðin brá av tí sum kemur tú sum vart so íðin fylti mál á tremur og tú hugsar um hon meinti tað hon segði áðrenn fyri summum grundin lá á vegi ˆ sleingir ljósins viti ljós til allar bátar her sum eg nú siti kinnar eru vátar stjørnuherur allur leggur at tær minnir ein so høvurhallur sleiskast minnum kvinnur friðurin ið dvølir seinir koma tankar alt ið grundin bølir hoyr at hjartað bankar inni millum húsa ljómar nú ein songur meðan vindar súsa út á hav og longur brotið uppúr nýggjum lagið mentist meira sólin yvir skýggjum mannabørn man hoyra ljótar lívsins lygnir lova loyndum linna speiskar eru tignir vinaskaran tynna skøkjan rend á bálið hon jú hevði syndað mist hon hevði málið tí hon læt sær lynda bati allur bøtir roykilsi upp stígur allar tínar løtur kenna tað ið líður kenn mær lívsins leikir talvið skal eg leika tó vit eru veikir valdi guð tað veika inniligir tankar koma ljósir higar hjartað enn tó bankar drottin tankar vigar ljósið kom ei aftur myrkrið eigur hjartað og so nakkafattur dvølji eg tað svarta hinumegin leiðir síggjast kanska aftur tit sum eru breiðir vinaskarin tættur VIÐMERKINGAR Løgtingið samtykkja útigongubann fyri børn og ung ? Suðuroy, ikki Suðuroyar norðara og sunnara helvt tankadrasl ið mettar seg av tigandi spurningum Christyan Fróði Djurhuus øðrumegin 13.11.03. Til Eiðis bygdaráð C M Y K 11 10