leygardagur 15. november 2003síða 8

Nr. 218 - 15. november 2003 15 VIÐMERKINGAR Helgi Abrahamsen Hvørja ferð tá veljara- kanningar eru gjørdar, fara politikarar, tíðinda- fólk og serfrøðingar av ymiskum slag at tulka úrslitið, men ikki kann sigast, at hesar tulkingar altíð eru so væl eydnaðar. Seinasta dømið upp- livdu vit mánakvøldið 10. november, tá nýggj- asta veljarakanningin varð almannakunngjørd. Í Degi og Viku varð sagt, at kanningin vísti, at ann- arhvør føroyingur vildi av við blokkstuðulin, meðan færri enn tíggj- undi-hvør vildi hava blokkstuðulin at hækka aftur. Hetta kundi sam- bært Degi og Viku tulk- ast sum, at føroyingar sum heild nú taka undir við, at samgongan hevur minkað blokkin við ein- um triðingi. Á tingfundinum tann 11. november fegnaðist Karsten Hansen eisini um, at veljarakanningin vísti, at fjøldin av føroy- ingum vildu gjalda sjálvi, fyri at ráða í egn- um landi. Og aftur í Degi og Viku hóskvøldið 13. november segði Høgni Hoydal, at tað sum fólk eru bangin fyri áðrenn tað hendir, tað taka tey undir við aftaná, og so vísti eisini hann á, at bert fá prosent av føroying- um, sambært veljara- kanningini, vildu hava blokkin at vaksa aftur. Skeiv tulking Um eg varð spurdur í eini veljarakanning, um eg vildi havt blokkstuðulin burtur, so hevði eg sagt nei, og um eg varð spurd- ur, um eg vildi havt blokkin at vaksa aftur, so hevði eg eisini svara nei. At halda fram við at lækka blokkstuðulin, er ein uppaftur størri ør- skapur enn hann, sum vit longu hava sæð. Men vit kunnu heldur ikki hækka blokkin aftur, tí vit hava jú yvirtikið nøkur máls- øki, og tey mugu vit gjalda fyri. Vit kunnu ikki fara til Danmarkar við biddara- posanum nú (sjálvt um fólk byrja at fáa eyguni upp fyri, at pengarnir fara at mangla í Føroy- um). Sostatt hevði eg (um eg luttók í kanningini) verið ein av teimum, sum sam- bært Degi og Viku, Karsteni Hansen og Høgna Hoydal taka undir við, at samgongan hevur minkað blokkstuðulin. – Men tað er so langt ífrá, at eg geri tað! Skaðin er longu hendur Arbeitt verður í løtuni við at gera eina fíggjar- lóg fyri 2004, og sera trupult er at fáa kabalina at ganga upp. Men føroy- ingar (og serliga full- veldisføroyingar) skulu vita, at tá vit um eitt gott ár halda nýggjár, tá hevur niðurskurðurin og fast- frystingin av blokkstuðl- inum kostað landskass- anum tilsamans umleið 1.200 mió. krónur. Hetta eru pengar, sum ikki fáast inn aftur við at leggja avgjald á beripos- ar, vaflur og søtar keks. Skaðin er longu hend- ur, og tað einasta sum vit nú kunnu gera, er at vóna, at sitandi lands- stýri leggur frá sær, áðrenn skaðin verður uppaftur størri. – Tað vil siga, áðrenn fleiri kostn- aðarmiklar yvirtøkur verða gjørdar. - Og tað hevði so í øll- um førðum samsvara væl við úrslitið í nýggjastu veljarakanningini! Skeiv tulking av veljarakanning Bill Justinussen fór út um mark, tá ið hann royndi at forða fyri, at løgtingsmaður slapp at seta spurning fram í Løgtinginum, sigur Edmund Joen- sen, Løgtingsfor maður UPPÍLEGGING Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Løgmaður eigur at geva Bill Justinussen, lands- stýrismanni, eina átalu. Tað heldur Edmund Joensen, løgtingsformaður. Hann heldur, at Bill Justinussen fór út um mark, tá ið hann mikudagin royndu at forða løgtings- manninum, Heðini Morten- sen, at seta ein fyrispurning fram í tinginum. Løgtingsformaðurin sig- ur, at hetta er fyrstu ferð hesi sjey- átta árini, hendan skipanin hevur verið í gildi, at landsstýrislimir hava roynt at snúð sær undan einum fyrispurningi. Tað er eisini fyrstu ferð, at ein løgtingslimur atkvøðir ímóti, at ein fyrispurningur verður settur fram. – Eg helt, eg hoyrdi yvir meg, tá ið Óli Breckmann bað um at tingið atkvøddi um, antin Heðin Mortensen skuldi sleppa at seta spurn- ingin fram, so eg mátti spyrja uppaftur, sigur Ed- mund Joensen. Hann sigur, at tað brýtur heilt frá vanligari siðvenju, at tingið atkvøðir um ein fyrispurning. – Men landsstýrisfólk hava ikki atkvøðurætt í tinginum og tey hava so onki við eina atkvøðu- greiðslu at gera. Tað eru bara tinglimir, sum hava við tað at gera. Edmund Joensen sigur, at hetta snýr seg um javn- vágina ímillum Løgting og Landsstýrið, tí tað er ein uppgáva hjá tinginum at hava eyguni eftir landsstýr- inum. Og tað er eisini hetta, sum er endamálið við flestu fyrispurningunum. – Tað er heilt skeivt, at ein landsstýrismaður roynir at forða fyri, at ein løg- tingsmaður setir ein fyri- spurning fram, tí tað hevur hann onki við at gera. Sostatt er løgtingsfor- maðurin samdur við Heðin Mortensen í, at hetta er óhóskandi uppílegging í tingsins arbeiði. – Fyrr hevði landsstýrið í felag ábyrgdina av teimum einstøku málsøkjunum, men nú hava landsstýris- menn hvør sær, ábyrgdin av sínum øki og tí er tað meiri neyðugt nú enn nakrantíð, at tingmenn seta nógvar fyrispurningar fram fyri at kunna fylgja við í tí, sum landsstýrið fæst við. – Og landsstýrið er upp- sitari hjá løgtinginum, onki annað, sigur løgtingsfor- maðurin. Og hann leggur afturat. at tað viðkemur ikki landsstýrisfólkum at gera av, antin ein spurn- ingur er ov lítisverdur at verða settur. – Tí haldi eg, at tað, sum Bill Justinussen gjørdi í tinginum mikudagin, var so stór uppílegging í tingsins arbeiði, at tað hevði verið hóskandi við eini átalu frá Løgmanni. Politisk profilering Sjálvur tekur Bill Justinus- sen tað róligt. Hann sigur, at skal landsstýrismaðurin altíð svara einum spurn- ingi, er ongin orsøk hjá tinginum at atkvøða. Og tí spurdi hann Óla Breckmann, um tað bar til at fáa tingsins meting av einum slíkum fyrispurn- ingi, sum tann, ið Heðin Mortensen setti fram. Hann heldur nevniliga ikki, at tað er av umsorgan fyri føðideildini, at Heðin Mortensen setir hendan fyrispurningin fram. – Eg ivist ikki í, at enda- málið er bara at gera vart við seg politiskt, sigur Bill Justinussen. Hann sigur, at tá ið at- kvøtt var um fyrispurn- ingin, hevði hann ikki sæð hann og hann helt, at hann snúði seg bara um brævið frá starvsfólkunum á føði- deildini til nakrar fyritøkur um fíggjarligan stuðul. Nú skilir hann, at spurn- ingurin er eitt sindur meiri umfatandi. – Og eg meini framvegis, at eg havi mál, sum eru nógv størri og nógv meiri átrokandi at arbeiða við enn hetta. Bill Justinussen leggur afturat, at hann hevur fingið at vita, at tað var bara í góðari meining, at starvsfólki á føðideildini sendu brøvini út, men at tær eru harmar um tað nú. Tí heldur hann, at fyri tær er tað óheppið at blíva við at draga málið fram. Fær hann eina átalu frá løgmanni, tekur hann hana sjálvandi til eftirtektar, sigur hann. Løgmaður eigur at geva Bill Justinussen eina átalu Edmund Joensen heldur, at Bill Justinussen fór út um mark í tinginum, mikudagin – Fái eg eina átalu fyri hetta, takið eg hana sjálvsagt til eftirtektar, sigur Bill Justinussen, landsstýrismaður í heilsumálum 15 14 Nr. 218 - 15. november 2003 Amerikanskir hery- virmenn siga, at mótstøðan og óskilið í Irak eru so væl skipað, at tað má vera Saddam Hussein, sum skipar fyri IRAK Árni Joensen: fartekst@mail.dk -Eg haldi, at Saddam Hussein var greiður yvir, at vit fóru at vinna kríggið, og at hann longu tá fyrireikaði seg til at skipa fyri mót- støðu ímóti okkum aftan á kríggið, sigur amerikanski generalurin Charles H. Swannack í samrøðu við Washington Post. Generalurin stendur á odda fyri amerikonsku her- deildunum í tí sonevnda Sunni-trýhyrninginum á Bagdad-leiðini. Hann ivast ikki í, at Saddam Hussein og generalar hansara fjaldu ein hóp av vápnum undan og undir krígnum fyri at fyrireika seg til tíðina aftan á sjálvt kríggið. - Tað er tí vit finna so nógvar vápnagoymslur víða um landið. Teir fyri- reikaðu ein uppreistur, sig- ur Swannack. Ein annar amerikanskur heryvirmaður, obersturin Oscar Mirabile, hevur somu áskoðan sum gener- alurin. Hann heldur, at Saddam Hussein visti, hvat hann gjørdi, tá hann slepti øllum brotsmonnum leys- um úr fongslunum beint fyri kríggið. Endamálið var at elva til ræðslu og ruðu- leika og at fyrireika tað, sum vit nú síggja, sigur Oscar Mirabile. Aðrir amerikanskir her- yvirmenn eru ikki so vísir í, at tað er Saddam Hussein, sum stendur aftan fyri álop- ini, men teir viðganga, at álopini eru betur skipað nú enn ta fyrstu tíðina eftir kríggið. Gomlu leiðirnar eru drúgvar Á Ekofisk-leiðini hava norðmenn fingið meiri olju, at teir høvdu roknað við, og nú vísir tað seg eisini, at meiri olja er í Valhall-økinum enn upprunaliga hildið. British Petroleum, sum er virkið á báðum leiðun- um, hevur higartil gjørt íløgur fyri einar 20 milliardir krónur á Valhall-leiðini, sum er beint sunnan fyri Ekofisk. Men trupulleikin á báðum leiðunum er, at botnurin søkkur, og tí verður neyðugt at skifta pall- arnar, sum vórðu tiknir í nýtslu har í 1982. Ein nýggj- ur pallur fer at kosta millum fýra og seks milliardir krónur, og roknað verður við, at BP fer at nýta einar 17 milliardir krónur til Valhall-leiðina í komandi árum. Orsøkin er, at tað er meiri olja har enn hildið, sam- stundis sum nýggj tøkni ger tað møguligt at fáa meiri olju upp úr keldunum. Upprunaliga helt BP, at tað fór at bera til at útvinna 247 milliónir tunnur í Valhall- leiðini, men nú er nøgdin mett til 1,2 milliard tunnur. Tí væntar felagið at útvinna olju har líka til 2040, skrivar Aftenposten. Jødarnir rótin til alt ilt Heimskendi grikski tónasmiðurin Mikis Theodorakis hevur komið sær sjálvum í óføri, tí hann hevur lagt jødarnar at vera rótin til alt ilt. Tað var í einari kunngerð, at Mikis Theodorakis samanbar jødar við grikkar. Hann segði, at hvørki jødar ella grikkar hava nakra ætt, men at jødarnir eru teir víðgongdu og fáa alt at vera, soleiðis sum teir vilja. Síðani legði hann afturat, at í dag eru jødarnir rótin til alt tað illa, ikki tað góða. Grikska stjórnin vísir orðunum hjá tí kenda tónasmiðinum frá sær, og jødiska ráðið í Grikkalandi leggur hann undir at nýta nazistisk slagorð. Sjálvur verjir Mikis Theodorakis seg við, at hann hugsaði ikki um allar jødar, men bara teir, sum styðja Ariel Sharon, forsætisráðharra. Hann sigur, at tá ísra- elska fólkið hevði stuðul fyri neyðini, styðjaði hann tað. Men teir jødarnir, sum styðja politikkin hjá Sha- ron, og teir amerikonsku jødarnir, sum eru við til at leggja tann ágangandi politikkin hjá Bush-stjórnini til rættis, mynda eina hugmynd, sum í dag er rótin til alt ilt, sigur hann. Vandi í luftini Loftferðslumyndugleikarnir í Noregi kæra seg nú um, at feløg, sum hava ábyrgdina av elkaðalum í luft- ini, vísa ábyrgdarloysi, tí tey lata vera við at boða myndugleikunum frá kaðalunum. Í 1996 rendi ein sjúkratyrla á ein luftkaðal í Førde- fjørðinum. Tyrlan datt niður, og øll tey fýra, sum vóru í henni, doyðu. Síðani vanlukkuna hava loftferðslu- myndugleikarnir kravt, at teir skulu fáa boð um allar luftkaðalar, sum eru meiri enn fimtan metrar høgir, men tað vísir seg, at elfeløgini hava ilt við at halda fráboðanarskylduna. Loftferðslumyndugleikarnir siga tað vera serliga hugstoytandi, at tað størsta elfelagið, Statnett, stendur ovast á svarta listanum. Leiðslan í Statnett viðgongur, at felagið hevur ikki hildið skyldur sínar, men sigur, at um trý ár verða øll viðurskiftini fingin upp á pláss. Danskir handlar fáa kapping Risastóra týska handilsketan Lidl fer tey næstu árini at geva teimum donsku handilsketunum harða kapp- ing. Týska handilsketan hevur keypt eitt stórt grundøki í Ringsted á Sælandi, samstundis sum hon fyrireikar seg til at byggja handlar í meiri enn tíggju øðrum donskum býum. Danski umboðsmaðurin hjá Lidl, Finn Tang, sigur við Berlingske Tidende, at næsta heyst hevur fyritøkan millum tíggju og fimtan handl- ar í Danmark. Ætlanin er síðani at fáa einar 40 - 50 handlar afturat um árið tey næstu árini, til talið kemur upp á umleið 150 um alt landið. John Wagner, sum er formaður í danska handilsfel- agnum, ivast ikki í, at handlarnir hjá Lidl fara at elva til eitt satt prískríggj í Danmark. Hann vísir á, at tað sama hendi, tá Lidl fór undir at fáa sær handlar í Finnlandi, og at tað sama helst fer at henda í Svøríki eisini, har Lidl júst hevur latið tann fyrsta handilin upp. Formaðurin í litavska tjóðartinginum leggur russar undir at hava elvt til politiska kreppu í landinum. Onnur halda, at CIA hevur verið uppií LITAVA Árni Joensen: fartekst@mail.dk Arthuras Paulauskas, ting- formaður, vil vera við, at russar vilja hava eina aðra leiðslu til valdið í Litava, og at russiski ríkmaðurin Jurij Borisov stendur aftan fyri tiltakið. Borisov fíggjaði ein stór- an part av valstríðnum hjá Rolandas Paksas, sum vann forsetavalið í Litava í janu- ar. Fyri nøkrum vikum síð- ani kom fram, at Borisov hevur tætt samband við russisku mafiuna, og at hann er við í ólógligum vápnahandli. Samstundis er komið fram, at hann fekk litavskan ríkisborgararætt uttan um ta vanligu manna- gongdina, og nú verður kannað, um hetta var eitt slag av einari samsýning frá forsetanum. Skjøl, sum eru komin undan kavi, sigast vísa, at Borisov og forsetin ætlaðu at órógva ta politisku støð- una, soleiðis at teir ráðandi sosialdemokratarnir skuldu tapa næsta val. Ístaðin fyri skuldi høgraflokkurin hjá forsetanum, sum Borisov er limur í, sleppa framat. Onnur halda, at CIA man eiga sín lut í spælinum. Tey vísa á, at Valdas Adamkus, sum tapti forsetavalið í januar, var meginpartin av lívi sínum amerikanskur ríkisborgari, og at CIA nú roynir at avdúka, at eftir- maðurin hevur ikki so reint mjøl í posanum, sum hann letst hava. Saddam stendur aftanfyri UTTAN ÚR HEIMI Russar ella CIA elvt til politiska kreppu í Litava Seinastu dagarnar hava amerikonsku hermenninir leitað eftir álopshugaðum irakum og vápnum teirra C M Y K 14