leygardagur 7. mars 1998síða 17

- Tak til dømis filmin um Barbaru. Møtti tú einum sum ikki hevði lisið bókina, so hugdu fólk eitt sindur. Men var tað eitt krav? Jakob sigur tó, at at hetta ger, at forumið tú tosar í, verður eitt sindur breiðari. Hinvegin heldur hann at tað við hesum verður ein vandi fyri, at vit verða ov nalvaskoðandi. - Í Danmark var trupul- leikin nokk tann øvugti. Har kenna vit alt sum fór fram í 1800-talinum í Týsklandi og Onglandi, men kenna nóg illa okkum sjálvi. - Tað besta er nokk ein loysn sum liggur millum hesi bæði. Tá tú nú fert avstað aftur, ert tú tá ein ríkari maður? - Ja, tað eri eg. Nú havi eg tvey heim. Sjálvt um før- oyingar taka loysing, sum tey tosa so nógv um, so kunnu tit ikki taka tað frá mær, at eg føli meg heima her. Jakob sigur, at tað fyri hann eisini hevur stóran tydning, nú hann fór niður- aftur til bilosið í Keyp- mannahavn, at vita at tað er eitt land hann kann fara til, har luftin er rein og vatnið við. - Bara tað at fáa møgu- leikan at fara ein túr eftir gøtuni til Kirkjubøar, ella at fara ein túr at dyrgja, tað fløvar hjarta. Er so nakar møguleiki at tú kemur aftur til Fóroya at búgva? - Fyrst má eg síggja til, at gera útbúgvingina lidna, so fáa vit at síggja. Er nakar møguleiki fyri at fáa starv í Føroyum so er væl møgu- ligt, at eg komi aftur. - Mær dåmar so øgiliga væl føroyskan mat, skerpi- kjøt og annad, og tad er so øgiliga torført at fáa í Keyp- mannahavn, so tad kann væl verða. Jakob kemur aftur inná tað, at føroyingar tosa nógv saman. Hann nevnir síðani baðstovuna í svimjihøllini í Havn. - Har sita 14 -15 mans og bara tosa um alt møguligt. Har er baðstovan, konditt- aríið ella løgtingid. Man veit ikki, hvat hevur størst- an týdning. Loying ella ikki Bankakanningin hevur skapt trupulleikar í sam- starvinum millum Føroyar og Danmark. Hetta er Jakob greiður yvir. Men hann skil- ir ikki rættiliga at tað skal vera grundgeving fyri loys- ing - Eg haldi tað er merki- ligt. Tí er talan um eitt lóg- arbrot frá danskari síðu, so er møguleiki at stevna fyri hetta. Tá nýtist tykkum ikki at krevja loysing fyri tað. Í Føroyum er altíð gróðr- arbotnur fyri eini góðari søgu, og Jakob hevur hoyrt onkra badstovusøgu um, at tað er A.P. Møller, sum hev- ur roynt at spæla føroying- um eitt puss. Ti heldur hann, at loys- ingarkenslan 6ivad kemur sum ein reaktion uppá tað. - Men hvi broyta nakad, Nr. 45 — 7. MARS 1998 sum faktisk hevur virkad, fyri ein stóran part eftir vild, spyr hann. - Sjálvandi virði eg teirra sjónarmið, men eg haldi ikki at eg skilji tey rættiliga. Nyrup í Føroyum Teir seinastu dagarnar med- an Jakob var i Føroyum, var Nyrup å vitjan. Hann var eisini í Nóatúni og heilsaði uppá. Henda vitjan endaði við, at Jakob Seerup fekk inn- bjóðing til døgverdan á Hot- el Føroyum seinni tað kvøldið, og eg haldi tað var áhugavert at fáa loyvi til at tosa við tey, sum vóru við í ferðalagnum hjá Nyrup. Hann fer at flenna aftur, kemur at hugsa um eitt- hvort. - Beiggi mín er sakførari í Danmark. Hann ætlar sær at verða dómari. Hann ringdi til mín morgunin eft- ir og spurdi hvussu gekk. - Eg greiddi honum m. a. frá, at eg hevði tosað við skrivstovustjóran í Stats- ministeriinum, og tá hoyrdi eg gjøgnum telefonina, at hann gjørdist grønur í høvd- inum av øvund. - Hugsa tær, at Mogen- sen er allarovasti embætis- maður í Danmark, og hann hevði eg tosað við. - Tað misunti hann mær, Bankakanningin Nú bankakanningin er av, heldur Jakob, at tað er gott, at úrslitið varð sum tað varð. — Eg eri eitt sindur keddur av, at føroyingar eru eitt sindur bláoygdir. — Gongur ikki alt eftir vild, so hava føroyingar ofta ov lætt vid at geva ødrum skyldina. Tað kann eg ikki góðtaka. — Men fyri tað at bankin bjóðar figgingarmøguleikar so er tað tú sum hevur av- gerðarrættin um tú vilt hava lánið. Tí hava føroyingar sjálvir skylduna av teimum nógvu lánunum og íkki danskarar. Jakob sigur tó, at tað eftir bankakanningini at dóma sær út til, at Den Danske Bank hevur hugsað ov nógv um egin áhugamál og tí er eitt sindur kroystur aftaná almannakunngerðingina. — Eg haldi ikki at talan hevur verið um samansvørj- ingar, men við stødi í habili- tetsspurninginum hjá Rekl- ing, so vísir tað í hvussu lítlum álvara danir hava tik- ið málið. — Eg haldi at føroyingar í | framtíðini eiga at arbeiða meira fyri at gera Føroyar kendar í Danmark. Gera eitt stórri lobbyarbeiði. Eins og grønlendingar gera. — Teir hava í hvussu er | $ fingið meira burtur úr í so máta. At tað sosiala virkar betri í Føroyum enn í Grøn- landi er kanska symptom- atiskt. — Utgangsstødi heyði ver- ið betri, um Føroyar fyri út- lendingum var annað enn føroyskur dansur og grind. Um Nólsoyar Páll Allir føroyingar hava ein ávísan kunnleika til søguna um Nólsoyar Páll. Men sambært søgugranskarum er ivasamt, hvørjar av søgunum um mikla sjófarar- an og tjóðskaparhetju okkara eru sannar, skrivar Edvard Joensen í greinini um skipangvn í dag Edvard Joensen Tað tykist vera eitt sindur ymiskt, sum menn halda, at vit vita um Nólsoyar Páll. Vit vita, at Poul Poulsen, sum hann er skrivaður, er doyptur í árinum 1766 og er helst føddur eitt sindur ådrenn, hann er doyptur. So vanliga verður gingið út frå, at hann er føddur í árinum 1766. Ikki var hann eydnumað- ur, Nolsoyar Páll. Sat ikki serliga væl um sátt við myndugleikarnar, og tað var í teimum døgum ivaleyst ikki nakar fyrimunur. Og søgurnar siga, at motstødu- menn hansara at enda fingu gjørt skil á honum. Hvussu nógv er í hesum søgum, vita vit ikki rætti- liga. Ymiskt er, hvussu sagt verður frá. Alt eftir, hvør, ið sigur frá. Tað er tey, sum halda, at livssøga Nólsoyar Páls, sum skrivað er av Jakob Jakob- sen, doktara, er umbiðið verk, sum hevði til enda- máls at blása dustið av Nólsoyar Pálli og pussa hann av, soleiðis at hann kundi brúkast sum tjóð- skaparhetja hjá spírandi tj6dskaparrørsluni. Grundin skal verða, sam- bært teimum, sum føra hetta fram, at tjóðskaparrgrslan hevði brúk fyri eini hetju, sum metast kundi við Olgar Danska, tann týska Her- mann, ella schweitsiska Willem Tell. Og Nólsoyar Nólsoyar Páll svínabundin við bryggju á Skála. Tjóðarhetja okkara og mæti sjófararni Nóloyar Páll hevði Páll hevdi tann fyrimun, at hann var so stutt afturi í søguni, at helst vóru fólk, sum mintust hann, framveg- is á lívi. Sjálvandi eru so tey, sum halda, at hetta er møsn, sum bert verður ført fram av reinari øvundsjuku. Men ein sannroynd er, at vit vita ikki so øgiliga nógv um Nólsoyar Páll. Tað eru rættiliga nógvar sýgur, so treyðugt so, at onkur er eftirfarandi. Men líka lítil ivi man vera um, at nógvar av teimum munnu vera smíðarar. Summir granskarar halda tað vera lítið sannlíkt, at alt tað, lagt verður Nólsoyar Pálli til, kann vera eftirfar- andi. Allir teir batar, hann hevur gjørt á bæði bátar, segl, rokkar og so framveg- is, fara hjá tí kritiska lesaranum at verða í so nógv av tí góða. Og ikki so fáar frásagnir eru um kommodur, chatol, borð og stólar, sum Nóls- oyar Páll skal hava átt. Satt at siga so nógv, at ivasamt er, um pláss hevur verið fyri so nógvum gðrum umborð á Royndini Fríðu, um alt hetta veruliga skal vera ført heim til Føroyar við henni. Eisini søgurnar um Brillumannin eru ivasamar, halda fleiri søgumenn. Mill- um annad søgan um, tå Nólsoyar Páll tekur korduna og setir fyri bringuna á hon- um og sigur honum, at um hann rørir seg, er hann deyður. Sannlíkari er, at øll hand- an søgan stavar frá sjónleik- inum, sum skrivadur er seinni um hesa hendingina, tå von Hompesch var å Havnini. Um orsøkina til, at Nóls- oyar Páll kom aftur til Før- oyar um aldarskiftid, eru eisini ymiskar hugsanir. Tær tradiotionellu søgur- nar um Nólsoyar Páll siga ikki nakað um, at hann í grundini búði í København. Vanliga fatanin er, at hann fór ungur út at sigla og kom so aftur sum >fullbefarin verðinsmaður< og setti skikk upp á tingini. Nærri sannleikanum er helst kortini, at Nólsoyar Páll búði í København. Vågsbotnshandilin var nidurlagdur um tað mundið, men talan var um, at kanska fór fríhandilin at verða inn- førdur í Føroyum. Menn vilja halda, at hesir handils- menn, sum nú búðu í Køb- enhavn, høvdu boð eftir Pálli at fara til Føroyar at kanna líkindini fyri at seta á stovn handil í Tórshavn, tá hesin gjørdist fríur. Søgan sigur okkum, at tað hendi so ikki tá, men ikki fyrr enn umleið eina hálva øld seinni. I 1856. Soleidis, halda summir søgumenn, kom Nólsoyar Påll aftur til Føroya. Ikki av tjóðskaparkenslu, men sum umboðsmaður fyri eina danska handilsfyritøku. Nólsoyar Páll misti kon- annað uppiborið, enn at fáa slíkan rustbunka uppkallaðan eftir sær. una og giftist aftur í Føroy- um, og búsettist tá her Eitt annað, sum kritiskir søgumenn hefta seg við, eru søgurnar um, at Nólsoyar Páll skuldi vera í Fraklandi undir fronsku kollveltingini. Onkur er farin so langt sum at halda, at Nólsovar Páll og Napoleon Bonaparte skuldu vera persónligir vin- menn. Tað er ivaleyst ein romantisk søga, sum før- oyingar fegnir vilja sleppa at siga frå. Franska kollveltingin var í 1789, men Jakob Jakobsen sigur, at hann er helst ikki farin úr Føroyum í 1792. Men sjálvandi vóru 6- fridaligar tíðir í Fraklandi longri enn so. So tað kann tó henda, at hann hevur ver- ið onkustaðni har niðri, meðan eitthvert ófriðaligt er farið fram. Men próvfast er kortini, at Nólsoyar Páll sigldi um høvini við egnum skipi Onkur er tó so óreinur at vilja halda, at tá stýrimaður hansara, Johannes Poulsen - Jóannes hin vísi - úr Funn- ingi fór í land, gingu teir burtur, og eingin kom aftur- íaftur. Hvussu vit so enn síggja Nólsoyar Páll, verður hann at standa sum ein myta í før- oyskari søgu. Og føroyingar hava kallað skip upp eftir honum. Men eins og mað- urin sjálvur ikki var eydnu- maður, hava hesi skip held- ur ikki verið eydnuskip.