leygardagur 7. mars 1998síða 19

me | Nr. 45 - 7. MARS 1998 i 19 MÅLTEIGURIN Tann søta oljan Tað gongur skjótt fyri seg í løgtinginum. Nýggjar lógir koma bóltandi við næstan somu ferð, sum nýggir stjórar og fulltrúar og yviratstødingar verða settir. >Kolvetni< var á hvgrjari tingmanstungu herfyri. Vit fingu at vita, at nú skuldi øll oljuútgerð um føroyskan kaikant, t.e. »bryggju-hyrning«, eftirsum kantur nú skal eita hyrningur. Ein merkilig málslig einrøktan merkist í tinginum. Tá ið ein fer at siga kolvetni, so siga allir kolvetni. Men eingin spyr, hvat hetta man vera. Tað skilst av samanhanginum, at >kolvetnislógin< handlar um olju. Men sambært fleiri orðabókum er kolvetni eitt gott føroyskt (t.e. íslendskt) orð fyri »kol- hydrat<, sum stórt sæð er tað sama sum — sukur! Onkur er helst vilstur í tí íslendsku orðabókini. Har er >kulhydrat< umsett til »kolvetni«; men »kulbrinte« er umsett til »kolvatnsefni« (Dønsk-íslensk orðabók, 1992). f eykabindinum hjá tí føroysku-donsku orða- bókini ( 1974) verða bæði »kolvetni« og »kolvætuevni« umsett til »kulhydrat«. Á mjólkarpakkanum eitur kol- hydrat >kolvæta<. Bara tann nýggja danska-føroyska frá fróðskaparfelagnum roynir ngkulunda at halda : skil á. Hon kallar >kulbrinte< fyri >kolbrintu, kolvetni<, og >kulhydrat< verður til »kolhydrat, kolvæta<. Tað danska orðið >kulbrinte< verður av teimum lærdu brúkt sum felagsheiti fyri kol, olju og gass í undir- grundini. H. C. Ørsted gjørdi í 1814 orðið >brint< fyri hydrogen, sum á grikskum merkir >tað, sum ger vatn<. Hví ikki bara siga olja og gass? Ella bara: olja? Allir almindiligir føroyingar tosa um oljuvinnu, oljuboring, oljupengar og oljudálking. Hví kunnu tingmenn so ikki eisini samtykkja eina oljulóg? Tað er eitt orð, sum gll forstanda. Tingið skal tala við tign, og tey kunstigu spæliorðini klæða ikki tinginum; virðingin minkar, og skattaborgarin verður sorgarbundin. Eitt annað heimabundið oljuorð er eyðflyting fyri evakuering. Hevdi tað so verið >neyðflyting<, so kundi lesarin sæð ta meining, at hetta var at flyta fólk, sum vóru í neyð. Eitt annað orðaskepilsi kundi verið >eyð- tøka« fyri at taka fólk burtur, sum eru í neyð, men tað minnir for nógv um neydtøku, so tað ber ikki til. Evakuering bleiv brúkt undir krígnum saman við orðum sum konvoy, signal, sirena, alarmur, barakk og messa. Hetta eru alt samalt militer fakorð, sum vit tíbetur sjáldan hava brúk fyri. Og nettupp tí er tað óneyðugt at pilka við tey. Tey hava eitt neyvt og týðiligt innihald til sítt avmarkaða brúk. Og skuldi tað ólukkuliga hent, at tað eina ferð í framtidini gjørdist neyðugt at flyt fólk burtur av einum føroyskum boripalli, tí til dømis eldur var í, so var tað ein avgerandi fyrimunur, um eisini teir útlendsku arbeiðsfelagarnir forstóðu, hvat var á vási. At biðja til dømis bretar »hurry upi, tí nú er eyðflyting, fer ikki at spara nógv sekund. Tað er krevjandi og farligt at arbeiða á boripallinum. Gera hesir menn ein tekniskan feil, so kunnu teir verða um ein háls. Ólíka fittligari og fridaligari er arbeiðið hjá tingmonnum á rødarapallinum. Tað hendir so eingin mansskaði, um tingmenn durva eina løtu, men tað má tó undra, at teir av misgåum hava gjørt eina oljulóg um sukur, siropp og aðrar søtar verur. D VALUTAKURSIR Ultimo 06.03.98 síðsta mán. Dollarar 698,9000 690,1000 Pund 1142,2300 1136,4000 Markur 381,4400 381,5100 Króna 86,7300 86,2900 Króna 91,8700 91,4900 Frankur 113,8500 113,8600 Frankur 18,5030 18,5000 Frankur 468,6800 470,7600 Gyllin 338,4200 338,4800 0,3888 0,3877 Markur 125,8700 125,8900 Króna 9,7500 9,7900 Skillingur 54,2550 54,2620 Pesetas 4,5090 4,5090 Escudos 3,7360 3,7330 Kanada Dollari 492,4200 485,6500 Grikkaland Drakmur 2,4410 2,4360 Japan Yen 5,4946 5,4809 Írland Pund 949,4400 945,2200 XEU 755,1500 754,3300 USA Bretland Týskland Sveríki Noreg Frakland Belgía Sveits Holland Italia Liri Finnland Ísland Eysturríki Spania Portugal Sostaludin 21 ELL. WALL den. mt 1 EH ie 1111 #8 TE ra TÆT | HAS | FRúM- KYN LÆIÐDI p] 4 SI sæt er Yee pr] 11 ME [1] ] | FF em Fa 1 EIR An = === i So 78 = EIGuR æsi is = | KROSSORÐAGÁTA Loysnin frá seinastu viku Loysunarorðið: HISSINISØRINDI Hvønn le ang er krossorðagáta í bladnum. Drigið verður millum røttu inn- sendu loysnirnar. Vinningurin er ein bók frá Bókadeild Føroya Lærarafelags ella Føroya Skúlabókagrunni. (Krossa av á listanum høgrumegin, hvørja tú best kundi hugsað tær). Fyri at verða við í dráttinum um vinningin, má loysunar- orðið vera okkum í hendi í seinasta lagi hósdagin. Vinnarin verður saman við loystu gátuni kunngjørdur í blaðnum næsta leygardagin. Sendið loysunarorðið til: Sosialurin, Box 76, 110 Tórs- havn — og viðmerkið >Krossorðagáta nr. ...< á bjálvan. Sun 1932 Vinnari: Helgi og Hans Pauli Hansen Ulvevej 44'* DK 6715 Esbjerg Loysunar- ÓU et er Navn: ieeerereerenre nerne en DER i Bustadur: Bygd/by sås: LL Lesið Søroyskt - hugsid føroyskt. Frå O BOKADEILD FØROYA LÆRARAFELAGS: Q Ljósini slókna Q Søgur úr Port Janua Q Bíblian í orðum og myndum Q Indiånararnir. Søgan um upprunafólkið i Norduramerika "45 Q Mangt er millum himmal og jerð (0 Frá FOROYA SKÚLABÓKAGRUNNI: Ú Samfelagsfrødi 1. Tú og samfelagið Q Heimssøga Í Q Søgan um hini Q Liv og gróður Ú Orðaskyn. Mín fyrsta orðabók Bøkur og annað tilfar — bæði innan og uttan skúlagátt.