leygardagur 14. mars 1998síða 18

Tórður Jóansson - Tú hevur ikki altíð búð í Bø, Hervør? - Nei, eg varð fødd í Mid- vågi undir krignum, men búði part av barnaårunum i Vestmanna. Adrenn skúla- aldur kom eg aftur til Mid- vågs, har eg gekk í skúla. 1S ára gomul fór eg til Havnar, fyrst í húspláss; men seinni arbeiddi eg á Bacalao. Gjørdist so lær- lingur á tryggingarfelagnum TRYGD, sum júst nú er latið upp aftur, og gekk á handilsskúla um kveldið. Giftist um hetta mundið og fekk fyrra sonin. Vit høvdu so matvøruhandilin Oman Stóragarð í Havn; men í 1976 fluttu vit til Bíggjar, tí maður mín var vorðin bóndi har. - Hvussu var at gerast bóndakona í Bø? - Tað dåmdi mær væl. Maður mín Jóan Hendrik festi Niðristovugarð 7. ok- tober 1975; og so bygdu vit garðin upp. Sethúsini vórðu umbygd, og vit fingu okk- um nýtt fjós; men í 1982 fór eg at arbeiða á Trygg- ingarsambandinum í Mið- vági og var har í 10 ár. Tók tryggingarútbúgving á Tryggingarháskúlanum i Danmerk, meðan eg ar- Tórður Jóansson Ein ávís andsøgn kann hómast í slíkari yvir- skrivt, tí í hugaheimi teirra flestu er yvirvaldið í einum samfelag tann fólkavaldi stovnur ella teir stovnar, sum stóri meirilutin av fólkinum velur við ávísum mill- umbilum — ella stovnar. ið settir eru av slíkum fólkavaldum umboðum Vit hugsa her um bygd- aráð og byråd, løgting g fólkating, ið øll eru beimleiðis vald, geðr- umegim'; men um stovnar undir býráðum og løg kjallaragreinin Fólkastýri og yvirvøld Nr. 50 - 14. MARS 1998 sigur Hervør Guttesen, id er béndakona, útbúgvin innan trygging, kommunalpolitikari og listakona í Bø beiddi, og tók tær ymisku prévtøkurnar har. - Hevur tú tikist við annað enn bóndaskap og trygg- ing? - Ja, mær hevur altíð dámt væl at bundið og seymað, og hesum havi eg gjørt nógv av, eins og eg havi teknað, alt tað, eg minnist. Og tá ið eg misti starvið í Trygging- arsambandinum, fór eg rættiliga í holt við hetta, heldur enn at falla í fátt. Var til dømis á skeiði hjá MBF í 1994 og á listaháskúla í Holbæk, har eg lærdi 6- metaliga nógv, tí lærararnir vóru so stak fyrikomandi og dugnaligir. - Tú hevur verið í komm- unalpolitiskum arbeiði fleiri ár? - I 1988 spurdi onkur, um eg ikki vildi stilla upp til bygdaráðsval í Bíggjar kommunu, sum fevnir um Bø og Gásadal; men eg segði nei. Tey grenjaðu, og tað endaði við, at eg varð stillað upp; tí tú kanst jú ikki nokta. Ég segði tó, at varð eg vald, so fingu tey meira skatt. Tó fekk eg um 50% av atkvødunum og havi sit- ið í byrgaráðnum síðani, stundum sum formaður. - Var hetta áhugavert kortini? - Spennandi. Og ein av- tingi, landsstyrid og stovn- ar tess, ið øll eru óbeinleiðis vald ella sett av óbeinleiðis valdum fólkum, hinumegin. Alt hetta er so tað, vit vanliga kalla yvirvøld ella myndugleikar. Men annað mál er, hvussu fólkaræðislig slík skipan er, tá ið saman- um kemur — ella tá ið á stendur. Tí mong dømi eru um, at óbeinleiðis valdir ella settir stovnar, í summum fórum eisini nevndir, gera beint tvørtur ímóti ti, sum meiriluti veljaranna vil ella ynskir. Treydugt so, at illa slepst undan slíkum avgerð- um í onkrum fórum, har 6- gjørligt hevur verið í skundi at lata fólki allar munadygg- ar, týðandi og kanska hálv- duldar upplýsingar, sum av- gerðir av hesum slag stund- um byggja á Men tað tykist, sum ov nógvar slíkar avgerðir verða trystar igjøgnum, sama ger, hvør fyri borgum rædur. Ringt er at beina fyri gaml- bjóðing, haldi eg. Serliga at vera formaður; men tá er nógv at gera, tí hjálparfólk er einki í so litlari komm- unu. Mest áhugavert hevur kanska verið at sitið sum limur í stýrinum fyri Føroya Kommunufelagi alla tíðina; og har siti eg enn. Fyrst vóru seks limir, so nýggju. - Umboðar tú Bíggjar kommunu har? - Ert tú býttur; nei. Eg siti har sum umboð fyri felags- kommunurnar í Vágum. - Hvat fevnir virki hjá hesum felagskommunum um? - Í hesum felagsskapi eru allar kommunurnar í Vág- um og Mykines; og virkið fevnir um stórmál, ið hevur við allar kommunurnar at gera. Eitt nú læknaviður- skifti, farleiðina um Vest- mannasund og tílíkt. Vit áttu at havt eina felags um- hvørvisnevnd; men hetta er ikki komið upp á pláss enn. - Hvi júst umhvørvis- neynd? - Tí tað hevði virkað betur undir einum, enn tá ið málið liggur hjá einstøku komm- ununum. Annars hava vit oljuráðgevara saman við sunnaru helvt av Suðuroy; og hetta er sjálvsagt í sam- bandi við komandi frá- landavinnuna. ari siðvenju; og serliga po- litikarar, stovnar og em- bætismenn teirra undirmeta ofta dugnaskap og evni „vanliga fólksins“ at meta um, hugsa og koma til skila- góðar niðurstøður. Stundum skilabetri enn tær, ið upp- blástir menn í yvirvøldini eru førir fyri at koma til. Kanska hetta er ein atvoldin til tað drepandi álvarsama álvarsemið, ið politikarar, sokallað vinnulívsfólk og onnur, ið ábyrgd skulu eitast at hava, hylja seg við. Mangan er líkt til, at slík fólk nýta hetta keðiliga álvarsemið sum verju fyri egnum dugna- og máttloysi. Ein ávísur vandi kann standast av at látast at hava tamarhald og skil á øllum, tá id veruleikin er hin mótsetti. — Men hví so ikki heldur siga sum er? Sjálvsagt skal hetta íkki fatast sum ein áheitan á ábyrgdarfólk um bara at lata standa til og sláa alt upp í - Hvussu metir tú Fóroya Kommunufelag í dag? - Tað byrjaði so væl við øllum kommununum í Før- oyum; men skjótt fór Havn- in burtur úr. Tað er tó ikki óvanligt í grannalondum heldur, at høvudsstadir og stórbýir ikki eru uppii slík- um felagsskapum. Kortini kann tað tykjast heldur løg- ið, at so nógvar stórri kommunur hava tikið seg burtur úr kommunufelag- num, tí vanliga eru tað júst tær, sum tala mest um soli- daritet. Tær tóku seg burtur úr av eini bagatell, og fe- lagið gjørdist munandi veikari; nú starvast til dømis einans hálvt skrivstovufólk; men fyrr var rættilig skriv- stova við skrivara og skriv- stovufólki. — Betri hevði verið at staðið saman ímóti landsstýrinum. - Hvat heldur tú um ætl- aðu kommunusamanlegg- ingina? - Sjålv havi eg altíð verið fyri slíkari samanlegging; til dømis kundu Vågarnar væl verið lagdar saman í eina kommunu. Men nú eri eg meira ivingarsom, tí tær stóru kommunurnar hava ikki megnað at umsitið nóg væl, skuldin er stór og so framvegis; men hinvegin høvdu sosialar lógir og onn- glens. Tvørtur ímóti; men tað er ikki sørt vandamikið at geva fólki ein varhuga av, at alt er í lagi og at rætt verður borið at, tá ið eingin vissa er fyri hesum. Ikki minst seinastu árini hava vit so dyggiliga fingið váttað, at hetta er júst veruleikin. Nevniliga, at tað í mongum fórum eru vantandi innlit og kunnleiki, skeivar avgerðir og avlagað mannagongd, ið hava elvt til búskaparligan og politiskan ruðuleika. Og at slíkt minkar um álitið á stýri, yvirvøld og myndug- leikar skerst ikki burtur. Urslitið kann so gerast, at virðing, tign og bærileiki fána burtur, tá ið um mynd- ugleikar og yvirvøld ræður; og fólk missa áhugan fyri samfelagsmálum, tí „einki gerst kortini“. Bati er eingin at vænta. Alt gongur alvegis sína skeivu gongd. — Ikki er nóg mikið at seta í verk sokallaðar bygnaðarbroyt- ingar, sum higar til ikki ur málsgki helst virkað bet- ur, vóru eindirnar stórri. Viðvíkjandi smærru komm- ununum haldi eg tó, at tað er skeivt at áleggja teimum hægri skatt samstundis, sum tær fáa minni ávirkan og minni burtur úr. Eisini beri eg ótta fyri, at staðbundna fólkastýrið ella nær- demokratiið verður skert. - Tú nevndi frítíðarítriv í áðni? - Ja, mær hevur altíð dámt væl pensil og havi ofta sitið og teknað og málað. So fyri mær er tað einki nýtt ella ókent. Eisini fekk eg kunn- leika til nakað av litlæru á einum seymiskeiði í 1969; havi leingi málað dúkar, gardinur og tílíkt. Tá ið eg so varð uppsøgd á trygg- ingini gjørdist eg kedd og ill og måtti hava okkurt ann- að at tríva í. Og hóast eg havi ommubørn, seyð, neyt og mangt annað um meg, so hevði eg hug til at gera meira við sovorðið, sum stundir ikki vóru til áður; nevniliga at tekna og mála. - Hvat tilfar nýtir tú? - Mest kol og akryl; ikki olju. Og eg tekni og máli mest á lørift, men eisini á annað tilfar. - Hevur tú havt framsýn- ingar? - I fjør hevði eg framsýning hava borið stórvegis åvøkst- ur. Meginparturin av mið- námsútbúgvingum landsins lá lamin fleiri vikur í januar; og so lá postverkið lamið. Bygnaðarbroytingar fremja ongar veruligar broytingar í sjálvum sær; men kunnu stundum gera støðuna uppaftur meira fløkta og høpisleysa og arbeiðsgongdina trekari. Tað, sum um ræður, er broyting í hugburði. Odda- fólk, vald ella sett, skuldu kanska roynt at verið meira lítillátin og eyðmjúk, minni stórlátað og dramblátað. Eitt sindur av speisemi, ikki minst sjålvspei, hevði gjørt góðan mun, eins og reiðilig- og opinleiki. Evnini til at vidganga brek — eisini hjå skipanini og sær sjålvum — hevdi óivað bøtt munandi um mæti yvirvaldsins millum manna So er tað álvarsemið. Eyðvitað eiga vit at meta álvarsliga um ålvarsmål: á Vestanstevnuni í Sørvågi; og í oktober var framsýning í Smiðjuni í Lítluvík í Havn. Eisini sýndi eg fram í spari- kassanum í Sørvågi, tå ið Føroya Sparikassi fylti runt herfyri. - Nakrar framtidarætlanir? - Eg ætli ikki at stilla upp aftur til bygdarådsval og fari sostatt år kommunu- felagnum og úr politikki. Tað er nóg leingi at hava verið uppi í slíkum í 12 ár; og eg var mestsum tveitt út í tað, eisini kommunufe- lagið. Tað er tungt og stræv- ið at koma inn í, og helst er neyðugt at fáa høvi til at seta seg inn í tað eina tíð. Men ikki sita í allar ævir ... - Hvat so? — Eg fari at hugna mær, mála og annað, eg havi hug til. Eg havi ongantíð kett meg. Havi altíð havt ov- mikið at taka mær til. Eisini dámar mær væl at lesa, ser- liga føroyskar bøkur, tá ið friður er. - Alt tað besta, Hervør, og takk fyri prátið. - Á sama hátt. men eitt vet av skemti kann væl gerast júst tað, ið vantar, skal knútur loysast. Einki og eingin eru so ålvarslig, at ikki eitthvørt láturligt loðar uppi við. Og tað kemur meira enn so fyri, at vit seinni flenna í kíki at viðurskiftum, sum fyri nøkrum árum síðani tóktust og vórðu mett álvarsom út um alf mark. Summi halda ói vað, at júst hesi viðurskifti tarna lítið framkomna fólkastýri okkara so mikið, at áhugin fyri at taka lut í politiskum orð- askifti er minkaður sein- astu árini. Gjógvin mill- um almenningin, sokall- aða vanliga fólkið, og yvirvøldina, politikarar, stýri og umsiting, er vorðin so djúp, at lítið veruligt samskifti fer fram.