mikudagur 19. november 2003síða 3

4 Nr. 220 - 19. november 2003 Nr. 220 - 19. november 2003 5 Birting 2003 er komið í bókabúð- irnar og kostar kr. 80,- TÍÐINDASKRIV Hetta er 15. árgangur av blaðnum og innihaldið í ár er fjølbroytt. Stuttsøgur er eftir Steinbjørn B. Jac- obsen, Lydiu Didriksen, Frits Johannesen og Sól- vør Patursson Niclasen. Yrkingar eftir Jóngerð Poulsen, Sólrun Michel- sen og Høgna Egholm Magnussen. Freydis Poulsen skrivar brot úr Oyra søgu, Jo- hannes Andr. Næs áhuga- verda frásøgn um Gøtuna á Fjalli, og Sjúrður Poul- sen skrivar um tríggjar minnisverdar hendingar í Skúgvi. Myndprýtt hava Gyðja Didriksen, Gunnvør Joensen, Frits Johannesen og Maria Smith. Forsíðu- myndina hevur Sámal Jákup Joensen tikið eina summarnátt á Fjallavatni. Lagt til rættis Birting hevur Niels Nattestad. Birting komið Norröna til Íslands alt árið 10. januar komandi ár broytir Smyril Line vetrarferðaætlanina hjá Norrönu, so Ís- land eisini verður partur av vetrar- skránni. Í nýggju vetrarferðaætlanini verður harumframt beinleiðis samband millum Hanstholm og Bergen TÍÐINDASKRIV FRÁ SMYRIL LINE Beint eftir nýggjár — 10. januar 2004 — tekur Smyr- il Line Ísland upp í vetrar- ferðaætlanina hjá Norrönu, og harvið eru øll londini á summarrutuni hjá Smyril Line við í vetrarferðaætlan- ini. Broytingin hevur eisini við sær, at beinleiðis sam- band verður millum Hanst- holm og Bergen. Sostatt verður í vetrarhálvuni hvørja viku siglt: Hanst- holm-Bergen-Lerwick- Tórshavn-Seyðisfjørður- Tórshavn-Lerwick-Bergen- Hanstholm. – Hetta beinleiðis sam- bandið úr Hanstholm um Bergen, Lerwick og Tórs- havn allan vegin upp til Íslands í vetrarmánaðunum er ein liður í áhaldandi menningini av siglingini í Norðuratlantshavi við okkara nýggja skipi. Nýggja vetrarferðaætlanin gevur ferðafólkum úr Evropa møguleikan at vitja Ísland við bili alt árið, og harumframt verður okkara farmaleið til Íslands meira støðug, sigur Óli Hammar, stjóri í Smyril Line. Tveir dagar í Íslandi Tá nýggja vetrarferðaætl- anin hjá Norrönu verður sett í gildi, ber til at steðga tveir dagar í Íslandi, um tað ikki liggur fyri at vera har eina heila viku. Norröna verður á Seyðisfirði kl. 09.00 týsmorgun og fer av- stað aftur mikudag kl. 18.00. – So hóast fólk velja tann stutta Íslandstúrin, fáa tey stundir at vitja Mývatn og onnur áhugaverd støð á Eysturlandinum, og góðar stundir verða at heinta og útflýggja farm um alt Ísland, vísir Óli Hammer á. Ferðafólk á rundferð við Norrönu í vetrarhálvuni kunnu frá 10. januar næsta ár steðga í Føroyum mána- dag og seinnapart hósdag. Norröna kemur á Havnina kl. 06.00 mánamorgun og fer til Seyðisfjarðar mána- dag kl. 17.00. Hon kemur aftur til Føroya úr Íslandi hósdag kl. 13.00 og siglir síðani til Lerwick, Bergens og Hanstholm hóskvøld kl. 20.30. Norðmenn fáa eitt serligt ferðatilboð í nýggju vetrar- ferðaætlanini hjá Smyril Line, tí nú verður møguligt at fara stuttar vikuskiftis- túrar úr Bergen til Hanst- holm. Farið verður úr Berg- en fríggjakvøld klokkan 21.30, og komið verður til Hanstholm leygardag kl. 11.00. Norröna siglir úr Hanstholm aftur leygardag kl. 16.00 við kós ímóti Bergen, Lerwick, Tórshavn og Seyðisfirði. Landsstýrið gevur nú nýggj lánsbrøv út. Samlaða upphæddin á hesum er hálvonnur milliard LÁNSBRØV Tíðindaskriv frá Landsbankanum 24. november 2003 gevur Føroya Landsstýri út nýggj lánsbrøv. Lánsbrøvini verða í trimum ymiskum røðum, við ymiskari lánstíð og rentu. Upphæddin er tilsamans 1.500 mió kr: 1.2003/2004: 750 mió kr 1 ára lánsbræv, áljóðandi renta 2% 2.2003/2006: 375 mió kr 3 ára lánsbræv, áljóðandi renta 3,5% 3.2003/2008: 375 mió kr 5 ára lánsbræv, áljóðandi renta 4,25% Útgivnu lánsbrøvini skulu partvís nýtast til at endur- fíggja verandi lánsbrøv, 300 mió kr, sum falla til gjaldingar 11. desember 2003, og restin, 1.200 mió kr, til framskundaða aftur- gjalding av láni frá danska statinum. Umframt nevndu 1.200 mió kr, verða 500 mió kr somuleiðis aftur- rindaðar statinum av tøka gjaldførinum, soleiðis at afturgjaldingin verður 1.700 mió kr. Lánsbrøvini verða noterað á Kauphøll Íslands hf og útgivin á virðisbræva- miðstøðini VP í Danmark. Landsbanki Føroya og Nordea Bank fyriskipa lánsbrævaútgávuna, og Føroya Sparikassi og Kaupthing Føroyar eru með-fyriskiparar. Lánsbrøvini verða seld í Føroyum og uttanlands, og endaligi kursurin verður ásettur mikudagin 19. november. Prospekt um lánsbræva- útgávuna er tøkt á heima- síðuni hjá Landsbanka Føroya: www.landsbank.fo. Skuld landskassans Aftaná framskundaðu aft- urgjaldingina verður skuld landskassans munandi broytt, og niðanfyri sæst samansetingin áðrenn og aftaná umfíggingina: Nýggj lánsbrøv Mió kr Áðrenn Aftaná umfígging umfígging Danski Staturin (1998-2018) 3.351 1.651 Danski Staturin (2018) *) 500 500 Lánsbrøv 300 1.500 Onnur skuld 102 102 Tilsamans 4.253 3.753 *) Kr. 500 mió er lán, sum er partur av avtaluni við donsku stjórnina frá 1998. Lánið er rentu- og avdráttarfrítt til 2018, tá tað fellur til gjaldingar ella fellur burtur, alt eftir um kolvetnisframleiðsla til ta tíð fer fram í føroysku undir- grundini tosa og snýta ráðgevaran, soleiðis at torført er at raka tey. Tey vilja vita, um ráð- gevin er eins og "hini" tvs. foreldur, vinir og onnur tætt knýtt at teimum, helt Jesper Grubach áfram við. Eingin byrjar uppá eina misnýtslu uttan, at viðkom- andi fær okkurt burturúr. Oftani fáa tey eina falska kensla av, at tey fáa okkurt burturúr. Av teirri orsøk er tað ikki bert eitt mál at fáa tey burtur úr misbrúkinum, men áhaldandi at vegleiða misnýtararnar og geva teim- um betri tilboð enn tað, ið misnýtslan gav teimum. Tað handlar um at fáa eyguni upp fyri røttum lívsvirðum, segði Jesper Grubach. Vertshúsið sum heimstaður Ein rúsdrekkamisnýtari kennir seg heima í einum føstum vertshúsi. Tvs. tað vertshúsið, ið misnýtarin altíð gongur á. Barrvørurin veit sum oftast, hvør mis- nýtarin er, tosar virðiliga og vinarliga við misnýtaran. Hetta gevur misnýtaranum eina kenslu av heimi og tryggleika. Tískil er tað góð samvera og virðing, sum misnýtarin ofta søkir. Hevði tað ikki verið fyri rúsdrekka, so hevði hann ikki kunnað fylt hetta nógv saknaða tómrúm út. Tískil leggur Jesper Grubach enn einaferð dent á, er tað sera torført sum ráðgevari at vísa misnýtaranum á onnur betri tilboð, sum tað rúsfría lívið borgar fyri. Eins og fótbólts- deildirnar Jesper Grubach samanbar misnýtarar við eina deild í fótbólti. Ein misnýtari vil heldur vera best í tí ringastu deildini enn at liggja niðast í tí bestu. At liggja ovast í verstu deildini er t.d. at berjast mest, at drekka mest, at rópa harðast v.m. Politikarnir eru sera torførir at fáast við, tá ið umræður upplýsing og onnur kunn- andi tiltøk. Tað skal altíð greinast og viðgerast út í æsir. Uttan avhaldsfeløg hevði eingin kunning verið, segði Jesper Grubach. Hvat við pengum til upplðsing? Tað er sera speisemiligt at hugsa sær, at í Danmark verða 25 % av játtanini til heilsuverkið nýtt til við- gerðir av misnýtarum av ymsum slag. Meðan loyvini at selja rúsdrekka og økja um útboðið støðugt skulu økjast, soleiðis at peningur kann fáast til vega at fíggja viðgerðirnar. Tískil vísir hann á tað sama, sum Mart- in Kúrberg vísti á, at pengar til upplýsing er tað, ið vit sum íbúgvar í einum sam- felag av álvara hava tørv á. Smábørn við brenni- vínssodavatn Flestu handlarnir í Dan- mark eru givnir at selja sodavatnlíknandi brenni- vín, men enn eru tað tey stóru sølustøðini, sum selja tað. Hjá teimum handlar tað bert um útboð og eftir- spurning. Er eftirspurning- urin har, ja, so verður tað selt, segði Jesper Grubach. Trupulleikin er tann, at hetta slag av brenninvíni verður sett við síðunar av vanligum sodavatni. Tað kemur meiri enn so fyri, at smábørn ganga og fylla seg við hesum innihaldi, tí tey halda tað vera sodavatn. Niðurstøða Jesper Grubach endaði við at siga, at tað er av sera stórum týdningi, at av- haldsfeløgini eru virkin. At tey virka kunnandi, veg- leiðandi og duga at vísa á sonn lívsvirði. Ein alkohol- ikari við útbúgving innan evnið er helst tann besti ráðgevin, tí hann hevur bestu innlivingarevnini. Framhald á síðu 4 Birgir fær dreymastarv Komandi ár verður ein føroyingur rektari á Nordisk Journalist- center, NJC. Birgir Kruse skiftir starvið sum kunningarstjóri í Norðurlandahúsinum út við eitt dreyma- starv í einum tí elsta norðurlendska stovn- inum, sum heldur til í Århus STARV Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Í húsinum hjá føroyingafel- agnum í Århus hongur eitt uppslag. Birgir Kruse, best kendur fyri sína djúpu og mentaðu útvarpsrødd, sóknast eftir einari íbúð frá komandi ári. Orsøkin er, at hann eftir øllum at døma verður rekt- ari á Nordisk Journalist- center, sum hevur skriv- stovu í Århus. Starvið verð- ur ikki sett endaliga fyrr enn 4. desember, men Birg- ir Kruse er einmælt innstill- aður av stýrinum fyri NJC. 14 umsøkjarar vóru til starvið, men alt bendir so- statt á, at 46 ára gamli før- oyingurin fær tað. – Eg kann vátta, at stýrið fyri NJC einmælt hevur víst á meg, men eg noyðist samstundis at leggja dent á, at tað er mentanarnevndin undir norðurlendska ráð- harraráðnum, sum tekur endaligu avgerðina, sigur Birgir Kruse. Hann viðgongur kortini, at hann er farin at gleða seg, og uppslagið í Áarstovu vitnar um, at hann eisini er farin at fyrireika seg. – Hetta er eitt dreyma- starv og ein stór uppgáva, sum eg gleði meg til. Eg havi alt mítt lív fingist við undirvísing og journalist- ikk. Havi eisini altíð havt serligan áhuga fyri tí norð- urlendska, so tað verður ikki nógv betri, sigur Birgir Kruse, sum í løtuni starvast sum kunningarleiðari hjá Norðurlandahúsinum í Havn. Birgir Kruse er útbúgvin lærarari og hevur harafturat tikið PD á Pedagogiska Universitetinum í Keyp- mannahavn um samskifti og miðlar. Norðurlendskur kjarni Nordisk Journalistcenter er millum teir elstu av 30 stovnum undir Norður- landaráðnum. Í roynd og veru er stovnurin javngam- al við Birgir Kruse, sum er føddur í 1957. – Grundsjónarmiðið er, at journalistar í Norður- londum eru tann størsti einsháttaði bólkurin av mentanararbeiðarum. Upp- gávan hjá NJC er tí at tryggja, at tað altíð eru journalistar, sum eru ser- kønir í norðurlendskum viðurskiftum. At tað altíð er ein kjarni, sum viðger tað, sum er frammi í Norður- lendskum høpi, sigur Birgir Kruse. Virksemið savnast um 11 skeiðsvikur, har átta teirra eru samanhangandi. Talan er um eina eftirútbúgving, sum best kann lýsast sum eitt grundskeið í dagførd- um norðurlendskum viður- skiftum. Føroyingar hava luttikið sum fyrilestrarhald- arar, og seinast røddi Jó- annes Eidesgaard um før- oysk viðurskifti. Harafturat eru skeið í einstøkum norð- urlendskum evnum yvir eina og tvær vikur. Birgir Kruse hevði óivað ein fyrimun fram um aðrar umsøkjarar. Hann hevur sjálvur fingið norður- lendsku journalistvirðisløn- ina, sum verður latin av Nordbok. Virðislønina fekk hann fyri eina røð av út- varpssendingum, har hann yvir trý ár viðgjørdi norður- lendskar bókmentir, og tí er hann sjálvur eitt dømi um mentanarberan, sum sam- ansjóvar Norðurlond. Nógvar visjónir Sjálvur hevur Birgir ongan- tíð verið á adressuni hjá NJC í Århus, men hann hevur longu gjørt sær onkrar tankar um, hvat hann ætlar sær. Eitt mál er at geva føroyingum og grønlendingum betri at- gongd til stovnin. – Á staðnum er bæði út- búgving og studentagarður, og skeiðið kostar 18.000 krónur við øllum. Tey stóru londini fáa alt rindað, og ein uppgáva verður at ávirka viðkomandi mynd- ugleikar soleiðis, at Føroy- ar og Grønland fáa somu rættindi. Eg vil gera tað møguligt hjá føroyingum at koma á skeiðini, tí áhugin er stórur. Tað vísir seg, at tess minni eitt land er, tess størri er norðurlendski áhugin, sigur Birgir Kruse. Grønlendingar hava eina journalistiska útbúgving, men í Føroyum er einki. NJC hevur áður skipað fyri skeiðum í Føroyum, og tað er eisini ætlanin frameftir. Við at geva føroyingum møguleika at taka lut í journalistisku eftirútbúgv- ingini vónar Birgir Kruse, at okkurt verður sett í gongd. – Journalistisk útbúgving er ikki til í Føroyum, og tað er eitt øgiliga stórt trot á eftirútbúgving. Kanska fær NJC hjálpt til at skumpa undir at fáa eina rættiliga føroyska journalistútbúgv- ing, tí tørvurin er stórur, sigur Birgir Kruse. Í aðrar mátar fer NJC eis- ini at vera merkt av, at ein føroyingur kemur at standa við stýrisvølin. – Í sambandi við tað næsta Prix Føroyar kundi eg hugsað mær at fokusera serliga upp á tónleik og journalistikk við støði í føroyskum tónleiki, sigur Birgir Kruse, sum eisini vísir á, at áhugin fyri viður- skiftum í útnorði er stórur. Útnorður og freelance Annars umboðar hann øll Norðurlond, og tí ræður um at fylgja við í, hvat rørir seg í norðurlendska samstarv- inum og at skipa fyri skeið- um, sum upplýsa journal- istar í teimum viðurskiftun- um. Síðstu árini hevur út- norður havt stóran áhuga, og tað sampakkar eisini væl við eina visjón hjá Birgir Kruse. Hann hevur skotið upp at seta á stovn eina norðuratlantiska tíðinda- stovu, tí mangan eru upp- lýsingarnar bæði tilvildar- ligar og skeivar, sum koma úr økinum, tí journalistar- nir kenna ikki umstøðurnar. Sjálvur hevur Birgir Kruse arbeitt sum free- lance journalistur í 25 ár, og tað fer helst eisini at síggjast aftur í virksemin- um. – Eg kundi hugsað mær at skipa fyri einari free- lance stevnu. Rættindini hjá free-lancarum eru ikki serliga væl umsitin. Teir hava einki fakfelag og eitt nú upphavsrættindini hjá free-lancarum eru ógvuliga tilvildarliga viðfarin, sigur Birgir Kruse. Birgir Kruse loysir Stein- Ove Grønsund av sum rekt- ara fyri Nordisk journalist- center tann 1. februar 2004. Um ráðharraráðið vil. Fiskur fær frítt at fara Nýggjar reglur eru ásettar fyri, hvat tú kanst innflyta av mati til Danmark- ar og onnur ES- lond til privata nýtslu. Verða regl- urnar ikki hildnar, fer vøran retur MATVØRA Ingi Rasmussen Reglurnar fyri innflutn- ingi av mati til Dan- markar og restina av ES eru herdar. Sum skilst eru nøgdirnar, tú kanst taka við tær, tær somu, men eftirlitið er hert. Tú kanst taka óavmark- að av fiski og fiskavøru við tær. Í hesum er íroknað turrur og ræstur fiskur. Við kjøtinum, grind og fugli er øðrvísi. Innflytir tú seyða- og neytakjøt skal hægst eitt kilo vera í hvørjum pakka. Kjøtið kann vera saman við aðrari mat- vøru, men mongdin kann í mesta lagi viga fimm kilo. Tú kanst í mesta lagi hava fimm kilo av flog- fenaði, fugli og haru, grind, eggum til matna og pasteuriseraðari mjólk og mjólkaúrdrátti, stendur at lesa á heima- síðuni hjá Fødevare- direktoratet, fdir.dk, har eitt samlað yvirlit fæst. – Verða reglurnar ikki hildnar, sleppur vøran ikki inn í Danmark og verður send aftur til Føroya. Um matvøra skal takast til annað ES- land enn Danmark, er skilagott at spyrja heilsufrøðiligu myndug- leikarnar í landinum um reglurnar fyri innflutn- inginum, áðrenn sent verður úr Føroyum, sig- ur Ingibjørg Egholm av matvørudeildini hjá Heilsufrøðiligu starvs- stovu. Reglurnar eru ásettar fyri at forða fyri inn- flutningi av smittu, sum kann gera donsk dýr sjúk. Reglurnar skifta javnan, tí hugt verður eftir heilsustøðuni hjá dýrum í einstøku lond- unum. Reglurnar eru bara galdandi fyri priv- atan innflutning. KLIPP. Norðurlendskur filmur hevur stóra áhugan hjá Birgiri Kruse. 1. februar setir hann ein nýggja spola á, tá hann verður rektari hjá Nordisk journalistcenter í Århus Mynd: Álvur Haraldsen Navn: Birgir Kruse Aldur: 46 ár Útbúgving: Lærari og pedagogiskt diplom Størv: Free-lance journalist, lærari, kunningar- leiðari o.m.a. Annað: Fekk Nordisk Journalistpris frá Nordbok í 1998 Fakta C M Y K 5 4