mikudagur 25. mars 1998síða 6

6 tíðindablaðið Nr. 57 — 25. MARS 1998 Lógfróðingar um arbeiðsrætt: Arbeiðsgevarar vænta helst at fáa nyttu av honum: Kann føra við sær at arbeiðsgevarar nógv oftari fara at Ein arbeiðsrættur kann áleggja einum parti á arbeiðsmarknaðinum bót, uttan at hin parturin er noyddur at føra prógv leggja sak TTT.á fyri, at hann hevur mist pengar. Fakfeløgini vilja heldur hava ein víðkaðan gerðarrætt, sum ikki kann åleggja nøkrum bót. A aðalfundinum hjá FA um vikuskiftid, fekk fundarfólkið løgfrødiliga frågreiding um arbeiðsrætt — Vit skulu hava í huga, at arbeiðs- gevararnir eru sera hugaðir fyri at fáa arbeiðs- rætt. Tad er neyv- an av tilvild. Teir vænta helst, at teir fáa nyttu av hesum arbeiðs- rætti, siga sakfór- ararnir hjá Før- oya Arbeiðara- felag í eini frá- greiðing um rætt- arskipanina á ar- beiðsmarknað- inum Akl BERTHOLDSEN — Um arbeiðsrætturin kem- ur, skulu vit hava í huga, at arbeiðsgevarin kann krevja at fakfelagið skal betala bót hóast hann ikki kann prógv- a, at hann hevur mist pen ing. Hetta er ein av nidurstød um hjå sakføraranum hjå Føroya Arbeidarafelag Til adalfundin hjå FA hevdiu sakførarin hjá fel agnum, Påll Nielsen gjørt eina frågreiding um rættar skipanina á arbeiðsmarkn aðinum Í frágreiðingini greiðir rr hann fyrst frå rættarskip- anini, sum hon er nú. Hann greidir sidani frå muninum á arbeiðsrætti og vanligu dómstólunum. Hann greid- ir frá, hvat arbeiðsrættur er, fyrimunum og vansum við honum og, hverja ávirkan ein føroyskur arbeiðsrættur fer at fåa Tekur sær bara av tulkingum Eftir skipanini, sum nú er, tekur gerðarrætturin sær bara av ósemjum um, hvussu sáttmálin skal tulk- ast Sakførarin sigur, at hetta merkir, at gerðarrætturin ongantíð kann gera úrskurð um, at ein sáttmáli er brotin, og hann kann hvorki áleggj- a arbeiðsgevarum, ella fak- feløgum endurgjald Úrskurðurin í einum gerðarrætti er endaligur og kann tí ikki kærast nakra- staðni — Hinvegin taka dómstól- arnir sær av øllum ødrum trætumálum, sum kunnu stinga seg upp ímillum fak- feløg og arbeiðsgevarar og ímillum løntakara og ar- beiðsgevara — Talan kann t.d. vera mål um brot á sáttmálan og spurningar um, antin annar parturin skal veita hinum endurgjald. Eisini eru tað vanligu dómstólarnir, sum viðgera mál, har ið løntakari krevur inn lønaråg6da frå arbeiðsgevarunum - I Føroyum byrja øll mál i Føroya Rætti. Avgerðin í Føroya Rætti kann altíð kærast fyri landsrættin. Er talan um stórt mál, kann av- gerðin í landsrættinum eis- ini kærast fyri Hægstarætt. — Er talan um minni mál, kann tað bara kærast fyri landsrættin eftir serligt loyvi — Tvs, at øll hava ta trygd- ina at tey kunnu royna mål- ið í tveimum rættum, við- hvort trimum. Borðið fangar Sakførarin hjá Føroya Ar- beiðarafelag sigur hinveg- in, at ein arbeiðsrættur er ein serdómstólur, sum bara dømir í heilt ávísum málum. — Harafturat er hann utt- anfyri vanligu rættarskip- anina. — At hann er uttanfyri vanligu rættarskipanina ber m.a. í sær, at avgerðirnar í arbeiðsrættinum eru enda- ligar, og kunnu tí ikki kær- ast fyri hægri rætt. — Somuleiðis merkir tað, at dómararnir í arbeiðsrætt- inum sita bara eitt ávíst ára- mál. Hinvegin kunnu dóm- arar við vanliga dómstólin bara koyrast frá við dómi. — Og harafturat hevur al- menningurin bara avmark- aða atgongd at fylgja við, táið mál verða vidgjørd í arbeiðsrættinum. --Vanliga verður sagt, at tað hevur stóran týdning fyri rættartrygdina,at ein av- gerð kann roynast í fleiri rættum, sigur sakførarin hjá Føroya Arbeiðarafelag. — Eisini verður sagt, at fyri rættartrygdina hevur tað týdning, at dómarar ikki tilvildarliga kunnu sigast úr starvi. Tí so er vandi fyri at teir ikki fara at kenna seg heilt óheftar av tí myndug- leika, sum setir teir í starv - og sum eisini hevur heimild at koyra teir frá. — Tí er tað ásett í sjálvari grundlógini, at dómararnir við vanligu dómstólarnar bara kunnu sigast úr starvi við dómi. — Tað verður eisini hildið at hava stóran týdning fyri rættarstrydina, at rættar- fundirnir eru almennir so at almenningurin, og ikki minst fjølmidarnir, kunnu fáa innlit í, hvussu rætturin arbeiðir, og, hvussu málið hjá tí einstaka verður við- gjørt. Kunnu fáa bót Sakførarin hjá Føroya Ar- beidarafelag sigur, at for- språkarar fyri arbeidsrætti siga, at ein arbeidsrættur ar- beiðir skjótt. Og samfelags- liga er tað ein fyrimunur, sum vigar upp ímóti tí vansa, at avgerðirnar kunnu ikki kærast fyri hægri rætt. — Afturímóti hava fakfel- øgini víst á, at tey halda at tað er ein vansi, at dóm- ararir í arbeiðsrættinum sita bara í trý ár. — Somuleiðis halda tey tað vera ein vansa, at rætt- arformaðurin - sorinskriv- arin, ella ein l6gfrødingur, sum hann tilnevnir- tekur avgerð um, hverjir fýra av vanligu dómarunum skulu dóma í tí einsataka málin- um. - Tey halda eisini, at tað er ein vansi, at ósemjur um, hvussu sáttmálin skal tulk- ast, eisini skulu avgerðast í arbeiðsrættinum, har í sátt- málin onki sigur um gerðar- rætt. — Fakfeløgini halda som- uleiðis, at tað er ein vansi, at dómararnir í arbeiðsrætt- inum eru endaligir, og tí ikki kunnu kærast fyri hægri rætt. — Og tey halda eisini, at tað er ein vansi, at arbeiðs- rætturin kann leggja bót á tey, sum hava verið við í sáttmálabroti Sakførarin skoytir uppí, at ofta verður skotið aftur- ímóti og sagt, at avgerðirnar í gerðarrættinum eru eisini endaligir, og kunnu heldur ikki kærast fyri hægri rætt. — Men her skulu vit hava í huga, at gerðarrætturin bara kann viðgera ósemjur um, hvussu sáttmálin skal tulkast. Og er t.d. eitt fak- feløag 6nøgt við avgerðina, kann tað siga sáttmálan upp, tá ið samráðingar skulu vera, og at samráðast um at fáa orðingina burtur, sum tað er ónggt við. Munur á bót og endur- A turnir vísa á, at tað er munur á endurgjaldi og bót. — Reglurnar fyri endur- gjaldi eru, at bert tann kann krevja endurgjald, sum hev- ur mist pengar orsaka av atburðinum hjá einum gðr- um. — Hetta merkir, at tann, sum krevur endurgjald, skal prógva, at hann hevur havt fíggjarligt tap, og at hetta tap stavar frá einum ella ødrum, sum onkur annar hevur gjørt. — Kann hann ikki føra prógv fyri báðum, fær hann heldur onki endurgjald. Hinvegin er ein bót ein revsing fyri at hava gjørt okkurt ólógligt. — Td. kunnu fólk, sum bróta inn og stjala, fáa bót. Sakførarin hjá FA sigur, at í uppskotinum, sum hev- ur verið frammi um før- oyskan arbeiðsrætt, stendur, at arbeiðsrætturin kann dóma tann at gjalda bót, sum hevur verið við í sátt- málabroti. — Vandin fyri slíkari bót er, at arbeiðsrætturin kann áleggja einum felag bót, hó- ast arbeiðsgevarin ikki kann prógva, at hann hevur mist pengar. — Somuleiðis skulu vit hava í huga, at avgerðirnar hjá arbeiðsrættinum eru endaligar. — Tí kann tann, sum fær bót, ikki kæra avgerðina fyri hægri rætti, hvussu mis- nøgdur hann so enn er við avgerðina. Óneyðugt at føra prógv Spurningurin er so, hvørja åvirkan ein føroyskur ar- imoti feløgunum Aðalfundur '98 beidsrættur fær Sakførararnir hjå FA siga, at havast må í huga, at ar- beiðsgevararnir eru sera hugaðir fyri at fáa arbeiðs- rætt — Tað er neyvan av tilvild, tí helst vænta teir sær at fáa nyttu burturúr arbeiðs- rættinum. — Vit skulu eisini hava í huga, at hóast fakfeløg hava lagt arbeiðið niður ímeðan sáttmálin hevur verið í gildi, hava arbeiðsgevararnir, so vítt kunnugt, ongantíð sett fram krav um endurgjald. — Ein grund kann vera, at arbeiðsgevararnir hava havt ilt vid at ført neyvt prógv fyri, at teir hava mist pen- ing. — Men eisini kunnu útlit- ini til, at føra eina rættarsak, sum kanska varir í vey, trý ár, gera sítt til, at arbeiðs- gevarar aftra seg við at leggja sak. — Men verður arbeiðs- rættur settur á stovn, skulu vit hava í huga, at arbeiðs- gevarin kann krevja, at fak- felagið skal betala bót, hóast hann ikki kann prógva, at hann hevur havt peninga- ligan miss. Somuleiðis fer málsvið- gerðin at taka nógv styttri tíð. — Hetta kann føra við sær, at arbeiðsgevarar nógv oft- ari fara at leggja sak. — Og tá ið teir ikki skulu føra prógv fyri hvørjari krónu, teir hava mist peng- ar, kann hugsast, at teir nógv oftari eisini fara at royna at fáa pengar burturúr sakunum. Víðkaðan gerðarrætt Afturímóti = arbeiðsrætti, hava fakfeløgini í fleiri år heldur mælt arbeiðsgevar- unum til at taka upp sam- ráðingar um ein víðkaðan gerðarrætt. — Ætlanin við hesum er, at tann víðkaði gerðarrætt- urin skal hava nakrar av heimildunum, sum arbeiðs- rætturin í grannalondum okkara hevur. Hjá okkum liggja hesar heimildir sum nevnt hjá vanligu dómstólunum. — Tó ætla fakfeløgini ikki, at gerðarrætturin skal kunna áleggja ngkrum bót. — Fakfelggini halda ikki, at ein skipan, sum verður smoygd niðuryvir partarnar á arbeiðsmarknaðin, fer at virka.