hósdagur 20. november 2003síða 3

4 Nr. 221 - 20. november 2003 Nr. 221 - 20. november 2003 5 Bygdarráðið í Porkeri hevur umrøtt møgu- leikan at fáa seyðin úr bygdum øki um veturin, men onki verður gjørt, fyrrenn bygdarfólkið hevur sagt sína hugsan FRIÐUR FYRI SEYÐI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Porkeri: Tað eu nógv, sum illneitast inn á allan seyðin, sum gongur og melur um geilar og tún allan veturin. Hinvegin hevur seyðurin rætt til vetrarbit oman í mølina og tey eru eisini mong, sum tvíhalda um rættin til hetta vetrarbitið. Í Porkeri skal hesin spurningurin nú standa sína roynd. Á bygdaráðsfundi í Por- keri mánakvøldið, umrøddi bygdaráðið møguleikan f yri at friða bygdina, heilt ella partvís, fyri seyði um veturin. Men ásannandi, at hetta er eitt sera eymt mál, sum nógv ganga høgt uppí, gjørdi bygdaráðið eisini av, at onki verður gjørt, fyrr- enn bygdarfólkið hevði fingið høvi til at siga sína hugsan. Tí skulu allir porkern- ingar, sum eru yvir 18 ár og sostatt hava vælrætt, vænta sær bræv frá kommununi fyrsta dagin. Í brævinum er eitt spurn- arblað, har teir verða spurd- ur, um teir taka undir við, at bygt øki í Porkeri verður friða fyri seyð um veturin, ella um teir eru ímóti tí. Atkvøðugreiðslan er loynilig og atkvøðuseðlar- nir skulu verða bygdaráð- num aftur í hendi í seinasta lagi á nýggjárinum, 31. de- sember. Nógvir møguleikar Í Porkeri verður ógvuliga nógv gjørt burturúr seyða- haldi og tí ásannaði bygda- ráðið eisini, at hetta verður ein trupul spurningur at greiða. Tí staðfesti bygdaráðið, at talan er bara um eina vegleiðandi kanning, sum bygdaráðið kann hella seg til í eini víðari viðgerð. Somuleiðis gjørdi bygda- ráðið sær eisini greitt, at vísir kanningin, at porkern- ingar ikki taka undir við at friða bygt øki fyri seyð um veturin, verður heldur onki gjørt. Her hinvegin meiriluti fyri tí, skal málið takast upp aftur á borgarafundi, har tosast skal um, hvussu málið kann loysast og um, hvussu umfatandi friðingin skal vera. Møguleikin er at frið- ingin skal umfata allan bøin. Ein annar møguleiki er, at tað bara verður friðað rundanum húsini, so at seyðurin bara verður beind- ur burtur av vegnum og burturúr úr túnum og urtagørðum. Ella kann talan verða um eina loysn mitt ímillum. Á bygdaráðsfundinum var nógv tosað um, hvørjar avleiðingar, ein friðing, sum er ov víttfevnd, kann fáa. Víst varð á, at summi hava seyð- og hoyggjhús við húsini og tey máttu ikki verða forðað í at brúka tey. Eisini varð víst á, at verður friðingin ov víttfevnt, merkir tað eisini, at fólk kunnu ikki brúka sín egna bø til seyð um veturin. Hinvegin varð eisini víst á, at tað var ikki serliga heppið, at so nógvur seyður gongur og melur á vegnum allan veturin. – Og tá ið Norðoya- tunnilin er komin, heldur Hergeir Niel- sen, at tað er sjálv- sagt, at restin av um- sitingini hjá Strand- ferðsluni, fylgir við ALMENN UMSITING Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Suðuroy: Hergeir Nielsen, løgtingsmaðir, vil nú hava landsstýrið at kanna, um nakrir fyrimunir høvdu verið við at flutt umsiting- ina av Smyrli av Strand- ferðsluni í Havn, til Suður- oyar. Ì løgtinginum fer hann nú at spyrja Bjarna Djurholm. landsstýrismann í sam- ferðslumálum, um hann sær nakrar verkligar og fíggjarligar fyrimunir í at flyta umsitingina av Smyrli nærri brúkarunum í Suður- oynni? Hann spyr eisini lands- stýrismannin, hvussu nógv starvsfólk eru knýtt at Smyrli, bæði á sjógvi og á landi og hann vil eisini hava at vita, hvussu stórur partur av samlaðu lønarút- reiðslunum hjá Strand- ferðsluni, fara til at umsita Smyril, bæði á sjógvi og á landi. Hann vísir á, at umframt at verða størsta ferða- mannaskipið hjá Strand- ferðsluni, er hann eisini lívæðrin hjá suðuroyingum á samferðsluøkinum. Hann minnir eisini á, at í 1996 varð annað suður- oyarskipið, Teistin, selt, uttan orð ella tal, sum hann tekur til. – Eftir tað lá suðuroyar- leiðin í svartasta vónloysi til farið varð undir at dag- føra hana, so skjótt sum samgongan tók við í 1998. Hann sigur, at fleiri ábøtur eru framdar, eitt nú við at túratalið er hækkað upp í tvær ferðir um dagin hvønn dag í vikuni. Og tá ið nýggi Smyril kemur, verður tað enn eitt stórt framstig. Er vaksið 44% upp á fimm ár Hergeir Nielsen sigur, at Roknskapurin hjá Strand- ferðsluni vísir, at lønarú- treiðslurnar eru vaksnar heili 44% tey fimm árini, Bjarni Djurholm hevur um- sitið stovnin. Hesi seinastu árini hava lønarútreiðslurnar hjá Strandferðsluni verið hesar: 1998: 50 mió.kr. 1999: 54 mió.kr. 2000: 62 mió.kr. 2001: 69 mió.kr. 2002: 72 mió.kr. Løgtingsmaðurin sigur, at eftir fíggjarlógini at døma, eru 180 fulltíðarstørv á Strandferðsluni. Og tá ið tey forvinna tilsamans 72 milliónir um árið, er tað sostatt talan um eina løn upp á 400.000 krónur í meðal fyri hvørt fulltíðar- starv. Hann sigur, at harafturat vísir roknskapurin, at sjálv- ur Smyril kostar 16,1 milli- ónir krónur í lønum um árið – Hetta svarar til áleið 40 starvsfólk við eini ársløn upp á 400.000 krónur í meðal, ella til 50 starvsfólk við eini ársløn upp á 320.000 kr. í meðal. Hinvegin kostar felags fyrisitingin á landi, sum eisini umsitur Smyril, 24,3 milliónir krónur. Av teim- um fara 13 milliónir til lønir. Hergeir Nielsen minnir eisini á, at tað stendur í samgonguskjalinum, at "miðað verður eftir, at møguligir nýggir almennir stovnar verða lagdir kring landið". Samstundis er gjørt av, at nýggi Smyril verður skrá- settur í Trongisvági. Hann sigur, at sostatt er tað almenni hugburðurin, at almenn starvsfólk skulu flytast út í útjaðaran, saman við nýggja Smyrli. Og tí spyr hann Bjarna Djurholm um vilji er til at flyta eitt munandi tal av al- mennum størvum til Suð- uroyar at umsita nýggja Smyril, har hann verður skrásettur. Hergeir Nielsen vísir eisini á, at nú er siglingin um Vestmannasund inn á Skálafjørðin, hildin uppat. Tá ið koyrandi verður undir Lorvíksfirði, heldur eisini tann siglingin uppat. – Tá er tað ikki annað enn rímiligt, at umsitingin hjá Strandferðsluni, ið tá verð- ur eftir, verður løgd saman við umsitingini í Suðuroy, sigur Hergeir Nielsen. Vil hava umsitingina av Smyrli flutta til Suðuroyar Porkerningar spyrjast um teir vilja hava seyðin úr bygdini um veturin Hergeir Nielsen vil nú hava at vita, hvat Landsstýrið sigur til at flyta umsitingina av Smyrli av Strandferðsluni í Havn, til Suðuroyar, har hon er nærri borgarunum. Seinni heldur hann, at øll Strandferðslan skal flyta suður Bygdaráðið í Porkeri fer nú at spyrja allar porkenningar, sum eru yvir 18 ár, og hava vælrætt, um teir taka undir við, at bygdin verður heilt, ella partvís friðað fyri seyð um veturin Løgtingið viðgongur nú, at PBS-málið eisini snýr seg um vinnupolitisk atlit. Samgongan heldur tað vera í lagi, tí tað hevur løgtingið samtykt framman- undan. Enn eitt kapitull varð skrivað í PBS-málinum, tá Sambandsflokkurin royndi at broyta lóg- ina, men uppskotið fekk kalda móttøku PBS-MÁLIÐ Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo Einki bendir á, at Sam- bandsflokkurin fær undir- tøku fyri at broyta lógina um persónsupplýsingar til frama fyri peningastovn- arnar. Tað vísti orðaskiftið í tinginum týsdagin. Skal uppskotið fáa meiriluta, skal øll samgongan og minst ein samgongulimur taka undir við uppskotin- um, men tað bendir einki á fer at henda. Málið hevur stungið seg upp, tí Elektron og pen- ingastovnarnir vilja fremja sjálvvirkandi flytingar mill- um fólk og stovnar í Før- oyum í samstarvi við PBS í Danmark. Tað merkir, at upplýsingar skulu liggja í einari danskari skipan. Tað helt Høgni Hoydal lands- stýrismaður ikki samsvara við tingsins vilja, og tí lýsti hann eina kunngerð, sum ásetir, at peningaflytingar millum fólk og stovnar í Føroyum skulu fara fram í Føroyum. Tað vil Sambandsflokk- urin broyta í lógini. Hann vil gera tað frítt hjá pen- ingastovnunum at gera av, hvar upplýsingar teirra skulu liggja. Men uppskot- ið fær neyvan undirtøku eftir orðaskiftinum at døma. Múrar um Føroyar Málið er farið at snúgva seg um, hvørt talan er um vernd hins einstaka ella vinnu- politisk atlit. Tingmenn viðganga nú, at tað eru vinnupolitisk atlit, sum liggja í buktini. Í øllum førum eisini. – Eg haldi tað vera undr- unarvert, at landsstýris- maðurin við lógarmálum er so snævurskygdur, tori eg at siga, at hann vil byggja ein verjugarð um hetta landið. Um ein stovn í land- inum, fyri at verja nøkur ar- beiðspláss. Vit liva í eini alheimsgerð, og heimurin verður minni og minni fyri hvønn dag, sum gongur. Kortini so tvíheldur mann um hendan verjugarðin. Vit skulu byggja ein múr um hetta landið, fyri at vit skulu klára okkum sjálv, sigur Bárður Nielsen, sum legði uppskotið fram fyri Sambandsflokkin. Vit duga og orka Jógvan Arge, framsøgu- maður Tjóðveldisfloksins, vísir hvassliga sjónarmið- unum hjá Sambandsflokk- inum aftur. Hann segði uppskotið vera enn eitt av hesum, sum eru merkt av hugsanini um, at vit duga einki, kunnu einki og orka einki sjálv. Hann vísti enn einaferð, at tað var løg- tingsins vilji, sum varð førdur út í lívið. Og hann staðfesti, at tað eisini vóru vinnupolitisk atlit framd, men tað var einki forgjørt í tí. – Tað er einki dulsmál, at vinnupolitisk atlit høvdu týdning, tá reglan um, at heilar edv-skipanir ikki skuldu av landinunum, komu í lógina í 1994. Vit halda framvegis ikki, at tað er rætt at senda allar upp- lýsingar, sum viðvíkja føroyingum í Føroyum av landinum at verða við- gjørdar og goymdar, og vit halda eisini, at føroyingar eru førir fyri sjálvir at gera skipanir til tann tørv, sum vit hava. Í orðaskiftinum, sum hevur verið um málið, hava vit einki hoyrt um, at okkara fyritøkur ikki eru førar fyri at gera arbeiðið, sigur Jógvan Arge. Hann staðfesti, at talan er um persónsvernd, men tað ger ikki støðuna verri, at hetta eisini tryggjar vinnu- førleikan á økinum – heldur enn at lata førleikan liggja uttan fyri okkara samfelag. Prinsipielt skeivt Kristian Magnusssen úr Javnaðarflokkinum hevur ført svørið fyri peninga- stovnarnar og Elektron í hesum málinum. Og í ting- inum førdi hann somu sjón- armið fram, sum hava verið hoyrd áður. Hann heldur beinleiðis Høgna Hoydal hava brotið lógina um per- sónsupplýsingar við at forða peningastovnunum at flyta upplýsingar av landin- um. Men hann lat kortini løgtingið skilja, at tað ikki er vist, at hann tekur undir við uppskotinum hjá Sam- bandsflokkinum. – Eg haldi tað prinsipielt vera skeivt, at mann kemur í løgtingið at broyta eina lóg, bara tí at landsstýris- maðurin brýtir lógina. Tað er ein løgin mannagongd, sum vit hava sæð fyrr. Her- við sleppur mann kanska undan at siga, at landsstýr- ismaðurin gjørdi ein feil. Soleiðis kunnu vit kanska devaluera eina avgerð hjá rættinum. So vítt eg dugi at skilja og fleiri serfrøðingar við mær, so er Høgni Hoy- dal í ferð við at taka bara eitt vinnupolitiskt atlit, og tað stendur einki í lógini, sum heimilar tí, sigur Kristian Magnussen. Bóltar rút Sambandsfólk bíðaðu helst spent eftir Fólkaflokkinum, tí tað var helst haðani, tey vónaðu at fáa stuðul fyri sínum uppskoti. Men einki bendir á, at Fólkaflokkurin fer við teimum. Jógvan á Lakjuni, sum eisini er formaður í Rættar- nevndini, tóktist at standa við, at tað er løgtingið, sum hevur gjørt av, at persóns- upplýsingar í edv-skráum, sum koma undir lógina, skulu goymast og viðgerast í Føroyum. – Sambandsflokkurin skýtir upp at taka tað burt- ur, sum løgtingið fleiri ferðir hevur samtykt. Taka tað burtur úr lógini, sum løgtingið hevur lagt afturat, bæði í 1994 og 2001. Mann fer frá einum prinsippið um, at persónuppslýingar í mestan mun skulu vera í Føroyum, til at siga, at tað blanda vit okkum slett ikki uppí. At tað skal vera púra frítt. Eg sakni nøkur argu- ment fyri, at Sambands- flokkurin bóltar rút, tí teir hava eisini samtykt hetta. Tað var eitt einmælt løg- ting, sum segði, at persóns- upplýsingar skulu varðveit- ast í Føroyum. Hetta er ógvuliga umráðandi, sigur Jógvan á Lakjuni. National trygd Høgni Hoydal, landsstýr- ismaður, stendur rimmar- fast um, at tað er í samsvari við tingsins vilja, at upplýs- ingar skulu goymast í Før- oyum, og hann vísir aftur, at hetta forðar fyri sam- skifti úteftir. – Tað stendur øllum púra frítt at samskifta við bæði PBS og øll onnur. Men tá tað snýr seg um flytingar og upplýsingar millum teg og meg í Føroyum. Millum stovnar, fyritøkur og fólk í Føroyum. Lat tað so fara fram í Føroym, sigur Høgni Hoydal. Hann viðgongur, at tað eru vinnupolitisk atlit, ið eru arvað frá undanfarnum løgtingum, sum liggja undir lógini. Men tað snýr seg eisini um trygd. Bæði persónliga og nationala. – Gamaní snýr tað seg um vinnupolitisk atlit. Men tað snýr seg eisini um løg- ræði. Um vit ikki forða hesum, so kunnu allar upp- lýsingar flytast av landin- um, og hvør hevur so ræði á økinum. Hvør kann so tryggja verndina hjá tí ein- staka. Hetta snýr seg eisini um nationala trygd og hvør hevur ræðið á økinum, sig- ur Høgni Hoydal. Uppskotið hjá Sam- bandsflokkinum varð beint í rættarnevndina. Vinnulig atlit góðtikin Tríggir høvuðsaktørar í PBS- málinum millum landsstýrið og peningastovnarnar. Bankastjórin, landsstýrismaðurin og andstøðingurin Myndakollaga: Álvur Haraldsen C M Y K 5 4