leygardagur 28. mars 1998síða 14

tíðindablaðið) > 9 Hetta er fjårtanda årid, at FSO bjóðar til vårkonsert, og hesa ferð við eini skrå, sum evnir um tvey av allar- kendastu verkunum frá wienerklassikarunum Haydn og Beethoven, og síðani eitt verk úr okkara eld av amerikanska tóna- setaranum Samuel Barber >Adagio fyri Strúkarar< av Samuel Barber Amerikanskur klassískur tónleikur hevur ikki langa siðvenju. Fyrstu veruligu klassisku tónasetararnir so sum Ives, Copland, Griffis o.a. byrjaðu i seinnu helvt av 19. øld. Teir eru, sum vera man, åvirkadir av europeiskum ténleiki, men eisini av upprunaligum afri- kanskum tónleiki og rútm- um. Ein av teimum, sum er kanska meira ávirkaður av tjúgunda aldar tónasetarun- um sum Schønberg-Bartok o.g. er Samuel Barber, fødd- ur 1910. Hann hevur skriv- að eina strúkikvartett, har adagiosatsurin er vorðin standandi, serliga í eimi ver- sjón fyri strúkiorkestur Hetta er eymur og fínligur tónleikur við sjáldsomum lagdámi, og verður hetta fyrsta verið á skránni hjá FSO. >Keisarkonsertin< av Ludvig van Beethoven Ein meira stórbær konsert fyri klaverið enn fimta kla- verkonsertin í Es-dur, opus 73, sum Beethoven fullførdi í 1809, finst valla. Kon- sertin hevur tilnavnið »Keisarakonsertin«, og kanska ikki av tilvild Hetta árið var sera ófrið- arligt í Wien. Býurin var kringsettur av heri Napole- ('arin/ Várkonsertin hjá Føroya Symfoniorkestri 1998 Solistur: Johannes Andreasen í stórverkinum >Keisarakonsertin< av Ludvig van Beethoven. Harumframt tann vælumtókta symfoniin »Klokkan« av Joseph Haydn, og >Adagio fyri Strúkarar< av amerikumanninum Samuel Barber ons keisara, og bústaðurin hjá Beethoven lá tætt við býarmúrin, og har hoyrdust skot og dundur frá kanór- unum dagin langan. Gang- urin var óferur, so Beet- hoven sigur, at hann mátti flýggja niður í kjallaran hjá beiggja sínum. Beethoven skrivar: >Ég havi ikki fing- ið nógv á skaftið, her er alt so karlagið — larmur og ólevnaður, trummur, kanón- ir, hermenn og vesaldóm- ur<. Og hóast tað, so skriv- ar Beethoven fleiri av sín- um bestu verkum júst hetta árið. At henda konsertin er ikki sért >hernaðarkend< er kanska ikki so legið. Tað lá í tíðini, at tónasetarar tá skrivaðu verk við gotur- dundri, trompetsignalum og marsjrútmum. Kanska er ikki einki av hesum at hoyra í hesi klaverkonsertini við tí máttmikla og marsjkenda rútmikkinum. Fyrsti satsurin er tann rúgvusmiklasti ella longsti, byrjandi við víðspennandi kadensum, har solisturin eins og fevnir um alt instru- mentið, áðrenn orkestrið rættiliga sleppur framat. Tað máttmikla grundtemaið fær eitt mótspæl í einum heldur veikari lag í moll — ber bráð kjallaragreinin Í TÓRÐUR £ 3 JOANSSON Fólkatingsvalið var so av næstseinastu viku, og allir flokkar kappadust um at siga fólki, hvussu miklan framburð hver teirra heyði í atkvødutali. Men hóast tað vóru einans tveir sig- ursharrar. Og enn eina ferð fingu vit eina skilliga á- bending um, hvussu avlag- að tað er, at føroyskir flokkar og veljarar skulu ørkymlast av hesum danska vali. Urslitid av valinum veik t6 ikki so langt frå ti, sum væntast kundi Fleiri framsøgufålk royndu at meta valúrslitið sum eitt slag av veljara- kanning, ið kundi nýtast sum fyriboðan um, hvussu úrslitið av einum komandi løgtingsvali fór at verða. — Kanska eitt sindur niðrandi hugburður mótvegis danska fólkatinginum at meta val til hetta ting ein- ans sum eina valkanniny í sambandi til eitt lutfalsl:g minni týðandi val, nevr. liga eitt føroyskt løgtings- val. Úr føroyskum sjónar- miði er tað kortini ikki 6- skiljandi, hóast summi kanska halda tað benda á ikki sért av hermfødiskapi og nalvaskoðan. Tí løg- tingið er — tað skerst valla burtur — lítið annað enn eitt kommunustýri við ávísum heimildum, ið eru skamt- aðar frá danska fólka- tinginum og stjórn tess Lítið veiggj er í at ímynda sær nakað, sum ikki er; og lítið bæriligt er at billa hverjum ødrum inn, at Føroya Løgting er annað, enn tað er Tí veruliga valdið í Før- oyum er framvegis á Christiansborg og Hel- mens Kanal í Keypmanna havn. Um hetta hava vi av einum fjarljómandi syrgimarsji — men beinan- vegin kemur eitt játtandi petti í dur. Av tí at tað í sats- inum eru so nógvar >fríar< improvisatiónir, so finst eingin serlig >solist- kadensa< í verkinum, men Beethoven hevur sjálvur sett inn eina stutta kadensu, so heldur ikki í fylgjandi satsunum finst nøkur so- vorðin Annar satsurin byrjar við einum blíðum, skaldsligum lag í orkestrinum, sum so- listurin síðani tekur um og ger burtur úr við heldur dreymakendum hugflogi. Aftan á eina nakað trilvandi byrjan fer satsurin — ein rondo — rúkandi avstað við einum frískligum og sera skarpleittum lag. Haydn í London Seinasta verið á skránni er Symfoni nr. 101 í D-dur av Joseph Haydn. Hetta er ein av teim sokallaðu London- symfoniunum. Tær eru tólv í tali, og eru líður í eini kon- sertrød, sum Haydn varð biðin um at halda í London í árunum 1791-95. Hann var biðin um at koma til Lond- on av violinistinum og kon- sertfyriskiparanum Solo- mon. Umframt seks symfo- niir, var hann harafturat biðin um at skriva tjúgu smærri verk. Sjålvan nýggj- ársdag í 1791 kom hann til London, men ikki slapp hann undir konsertrødina beinavegin, tí har vóru nógvir konsertfyriskiparar, og teir royndu at leggja teimum ymsar forðingar. M.a. lupu teir út í orð, at Haydn, sum tá var 58 ára gamal, var vorðin dølskur og púra í afturferð. Men Haydn nýtti tíðina at kom- ponera og venja, og sjálvur spældi hann á fi6l tydning- armikil petti úr verkunum at vísa teimum í orkestrin- um, hvussu hann vildi hava tey framførd. Londonblød- ini skriva: Tá tann stóri dag- urin endiliga kom, var ikki endi á fagnaðinum. Teir listamenn, sum Solomon hevði fingið í orkestrið, vóru frálíkir, og orkestrið var nógv størri, enn Haydn var vanur við hjá Esterhazy. Har vóru ikki færri enn nakrir og fjøruti tónleikarar, 16 violinir, 4 violair, 3 celli og 4 kontrabassar umframt blásararnar. Sjålvur var Solomon konsertmeistari og spældi á eina Stradivari- usviolin, sum Corelli hevði åtti, og Haydn leiddi or- kestrid frå cembaloinum. Ein Dr. Burney, sum hoyrdi konsertina, átti bert stór orð, tá hann ummældi konsert- ina, og segði hann Haydn at hava eina »elektriserandi ávirkan< á áhoyrararnar, og at teir vóru so hugtiknir, at tað nærkaðist uppreistri. Og Morning Chronicle endaði sítt ummæli við vónini um, at hetta størsta musikalska unikum og genius mátti fáast at búseta seg í Ong- landi. Symfoni nr. 101 »Klokkan« av Joseph Haydn Verkið varð frumframført í Haymarket-Theatre í Lond- on 4. maí í 1794 og er ein av mest avhildnu av symfo- niuunum hjá Haydn. Hon byrjar við einum seinførum inngangi, men tað er tað meira káta síðutemaið, sum valdar í fyrsta satsinum, sum endar við eini lang- drignari coda. Symfoniin hevur fingið navn eftir tí dikkandi pendulundirspæl- inum í ødrum satsinum. Hesin satsurin er býttur sundur í trý, fyrsti og sein- asti parturin hava sjálvt temaið, meðan miðparturin Aftur á val sæð ovmikid av dómum seinastu árini. Tá ið veruliga stendur á, koma kravboð úr Keypmanna- havn um, at so ella so skal tað verða. Hóast sokalladar yvirtøkur vikast lítið við hesa sannroynd; millum annað av tí, at flestu >yv- irtøkur« eru framdar eftir boðum úr Danmørk. Men eisini av tí, at tað yvirhøv- ur einans eru umsitingar- nar av ymiskum málsgkj- um, ið føroyingar hava um hendur. Umsitið og fyrisit- ið verður vegna danskan myndugleika. Og so varð løgtingsval útskrivað. Øll tóktust øtast og ovfarin; summi gjørd- ust firtin og ørg. Men kort- ini hava tey flestu sagt seg viljað havt hetta val sum skjótast. Og uppskot vóru um at hava val beinan veg- in; so neyvan kom handan kunngerð løgmans heilt 6- vart á fólk yvirhøvur. Nú er bert at vóna, at úrslitið 30. apríl verður føroyska fólkinum til frama. Kreppan í Føroyum fevnir um alt samfelagið, og eingin partur av skip- anini er sloppin undan. Bankaskipanin fór um koll; búskaparliga skipanin somuleiðis. Og sjálvsagt elvdi hetta eisini til, at sjálv politiska skipanin rapaði, hóast summi oddafólk ikki rættiliga vilja vera við, at so er. So statt kunnu vit siga, at eisini allir stovnar og alt virksemi undir polit- isku skipanini fóru um koll. Í veruleikanum er hetta neyvan nakað nýkomið, nakað, ið kom brádliga ella óvart; tí alt síðan heima- stýrisskipanin tók við fyri hálvthundrað árum síðani, hava einstaklingar og flokkar, bólkar og felags- skapir áhaldandi víst á, at slíkari skipan varð ikki lív lagað. Skipanin varð sett í gildi sum ein neyðsemja, fyrst og fremst av tí, at føroyingar sjálvir — sum ikki einaferð — ikki megn- aðu at semjast um grund- leggjandi spurningar við- víkjandi framtíðar stóðu Føroya í danska kongaríki- num ella uttanfyri. Politisku flokkarnir eru eyðvitað eisini partar av kreppuni. Tað gongur sjón fyri søgn, at fáir teirra megna at laga seg til nýggju støduna. Onkrum hevur eydnast at bróta upp úr nýggjum, sum tað vísir seg ella er líkt til. Men hvussu dyggiliga og í hverjum álvara, hetta hev- ur verið gjørt, kann bert tíðin vísa. Aðrir flokkar tykjast tvassa í stað; duga ikki rættiliga at fóta sær. — Og sum ikki einaferð tykist Jóhannes Andreassen fer at spæla Keisarakonsert- ina stendur í moll og gevur møguleika fyri nýggjum til- fari. Hvgrja ferð temaið kemur, so hoyrast dikkandi pendulsløgini. Síðani kem- ur tann frískliga menuettin og at enda ein vælljómandi finala í rondoformi. Eisini her fer Haydn yvir í moll eina létu, at geva nýtt tilfar, men hann finnur væl aftur á rásina og endar í einum ljómandi D-dur. Konsertin verður í Norður- landahúsinum sunnudagin 29. maí kl. 16, og dirigent- ur verður Martin Mourit- sen. Alex Sólstein fólkið, veljarafjøldin, at vera væl framman fyri flokkarnar. At kalla allir flokkar eru eisini i leidslukreppu. Enn- tå teir størstu tykjast hava åt av lagi vånaligt handa- lag, tå ið tað snýr seg um at finna hóskandi leiðslu- snið, avgerðarhátt og skip- anarligan karm. Rembing- ar innanfloks avdúka álv- arssamar veikleikar, sum minka munandi um trú- virði flokkanna. Kortini er at vóna, at fjøldin av Føroya fólki fær okkurt í at velja á løgtings- valinum; tí sum er munnu tað ikki vera so fá, sum einans fara á val við ring- um tannabiti. — Tað er skylda og verkevni flokk- anna at síggja til, at vend kemur í hesi viðurskifti komandi vikurnar.