leygardagur 28. mars 1998síða 17

vit vóru staddir ikki so langt sunnan fyri Miðkringin. Ein góður túrur á strondini, hóast ein sum norðbúgvi eigur at ansa eftir sær sjálvum og sólini. Onkur helt fyri, at tað er heldur ivasamt, hvussu strendurnar í Rio høvdu riggað sum hvalvágir, men “The Girl From Ipanema” verður í øllum fórum ongantíð aftur bara ein bossanovaklassikari. Mistu hevuðsstaðin, men hjørtuni vóru eftir Jú, tað ber til at stuttleika sær í Rio, og stuttleika- vinnan bleiv eisini aðalinntókukeldan hjá bý- num eftir 1960, tá býurin misti heitið og funktiónina sum høvudsstadur. Uppgávan at hýsa stjórn- ini bleiv flutt longur inn í landið, og frá at hava verið miðdepilin í tí brasilsku til- vitanini, bletv Rio formelt bara eitt tråad ferdamanna- mål, og hesin nyggi sam- leiki bleiv ikki smoygdur oman yvir stoltleikan hjå Riobúgvum eftir einari løtu. Men í dag ugga teir seg við, hóast formalitetirnir eru vorðnir realitetir, og at Rio- búgvar heldur vildu átt høvudsstadin enn tænt tur- istum, at politikkararnir, sum fluttu til núverandi høvudsstadin, Brasilia, lótu hjørtu teirra vera eftir í Rio. Eitt blandad Brasilia Men Rio er eisini annad enn strendur og stuttleiki. Býurin hýsir eisini nógvum byggifrødiligum sjåvirdum. Eitt nú vitjaðu vit í eini kirkju, hvers byggistilur mest var åtøkur einum Mayatempli, hóast tey kat- ólsku eyðkennini og ikki minst siðirnir vóru eyðsýnd. Eitt gott dómi um hvussu blandað og margbroytt land, Brasilia er. Har finnast allar rasur av fólki, men kortini hevur rasisma ikki góð gróðrarlíkindi í hesum stóra landinum. Orsøkin er helst tann, at tað er ov torført at taka dagar ímillum félkasløgini, av tí at tey eru so margbroytt. Men er stýðan við- víkjandi tí etnisku toler- ansuni í lagi, fingu vit tó eina sprelllivandi smakki- roynd av tí suðurlendska blóðinum, tá tað eftir stutt- ari létu kann fara upp at kóka av smálutunum, ger- Nr. 60 — 28. MARS 1998 andisdagurin hevur at borðreiða við. Men tá vóru hitastigini eisini oman fyri tey tríati. Ein dagin vit gingu og spákaðu oman eftir og nið- an eftir fjakkaratúni í tí klassabýtta meldrinum í Riogøtum, kom av eini hvørjari orsøk klandur í millum ein mann til gongu og ein taxasjauffør. Hin fyrri sló síðan hart á for-. rútin, og bilstjórin gjørd' ikki mætari enn at leypa út úr hýrivogninum og hótti við onkrari metalstong, ið mest líktist einum róðurlási. Men skjótt lupu einir fýra løgreglumenn upp í leikin, hildu sjaufførinum, og ferð- slan slapp at halda fram. Jú, Rio er Rio, og eftir nakrar dagar í býnum vistu vit, at tað er annað enn tann víðagitni dionysiski karne- valsandin, ið kann taka fólk úr Rio av ræði. Føroyingar í frægum vindi Síðani gekk leiðin til ein annan milliónabý, nevniligå høvudsstadin í Argentina, Buenos Aires, ið merkir “teir frægu vindarnir”. Longu umborð á flog: farinum sóu vit, at her vår, talan um eitt heilt annað slag av stórbýi. Lá Rio ae Janeiro, Januaráin, millum fjøll, vóru tær veldugu og fløtu víddirnar í Buenos Aires mest at líkna við stjórnuhimmalin undir okkum hesa náttina. Ein sera væl struktureraður býur. Mannagongdin á flog- vellinum, sum vit nú høvdu vant okkum við, gekk uttan roks, og uttan fyri sóu vit okkara fyrsta kakerlakk á ferðini. Plagar at vera eitt tekin um seiglívaða tilveru. Lupu síðani í ein taxabil, og eftir at hava kjakast dúg- liga við sjaufførin um hvør skuldi = gjalda bum:m- pengarnar tær tvær-tríggjar ferðirnar teir komu fyri, ið ikki minti sért um kjakið um undirsjóvartunnilin, vit“ um sama mundið lósu um í internetSosialinum, komu vit til hotellið, og nú kundu vit byrjað eitt handrit, sum David Lynch óivað hevði fingið eitt sindur burturúr. Komnir innar sita tveir mans, sum eru komnir væl til árs og hyggja eftir einum hálvfúlum og stunandi filmi. Eingin sigur nakað, tíðindablað og einki hoyrist í tí lítla rúminum við teimum gráu veggunum, ið bert eru skrýddir við smakleysum, kitchutum bílgtum, uttan stunið frá tí eymkandi, men nøgdu kvinnuni á skíggj- anaum. Annar maðurin, sum sat hinumegin diskin — hin sat í sofuni — var eftir øllum at dóma tann, ið vit skuldu venda okkum til. Ein langur gráhærdur maður við síðum, feittutum heintihári. Ásettu breyðbitarnir, ið skuldu góða hann í tí myrku náttini, lógu sløddir á borðinum, og so byrjaði tann seigligi, gamli gubbin at vísa okkum, hvar vit skuldu skriva okkara ngvn og passnummur. Ein farri av ófrættadámi setti dám á løt- una og føroyska prátið okkara millum, og onkur byrjaði at syngja eitt av teimum óhugnaliga grind- unum úr “Hotel California". Føldu okkum heima Men slíka móttøku venir ein seg við, og eftir at hava sov- ið væl og vaknað upp til ein nýggjan bý, kundu vit ikki siga annað enn: “fínar greyir!" Tað var nevniliga ikki bert úr erva, at Buenos Aires var gðrvísi enn Rio. Vit fingu rætt í okkara fugl- aperspektiverandi = met- ingum, at her var talan um ein munandi gðrvísi infra- struktur og byggistíl. Minti einamest um gongugøturnar í Skandinaviu, hóast býurin verður kallaður tann “suður- amerikanski París". Her var ein heilt onnur atmosfera, og strongd gjørdist næstan eitt fremm- andaorð, men so var kost- nadarstødid eisini hareftir. Gavtjóvar Men tað, ið hugtók mest hendan fyrsta dagin, var ein endaleys hesta- og oksa- gonga. Her vóru arbeiðs- hestar, elegantir hestar og ponystøddir. Á teimum flestu sótu reiðfólk í øllum aldri í fínasta skrúði. Ein flott sjón! Eftir at hava spurt okkum fyri og varnast plakatirnar, ið boðaðu frá hesum tiltaki, funnu vit út av, at hetta var tann árligi dagurin hjá „gaucho'unum“, ið vóru teir gomlu cowboyararnir í Argentina. Og eftir at hava frætt um teirra mentan, lívs- stíl og pløgg, er cowboy- hugtakið alt annað enn lætt- isoppafatanin hjá John Wayne av hesum niðursetu- monnum. Sum í øllum gðrum sam- feløgum við nógvum býum, hevur tað argentinska rom- antiserað teirra jardar- arbeiðsmenn og íspunnið Tøknin og tey stóru amerikansku feløgini vunnu fram allastaðni i Suðuramerika. Tað var eitt statussúmbol at hava okkurt kent vørumerki heft upp á okkurt, men onkuntíð livdi kunnleikin ikki upp til ambisjónirnar... Í Norðurargentina eru nógv spennandi landløg. Her høvdu vit funnið nakrar incaruinir. Tað var púra oyðið, so tað einasta vit høvdu at spæla við vóru kaktussarnar. Her er Dánial í leysum lofti. glæstrisggur um teirra tilveru. Í dag eru gaucho- ararnir sjálv ímyndin av øllum tí, ið tann „civil- iseraði“ maðurin ikki hevur. Gauchohugtakið hevur við tíðini fingið fleiri og fleiri týdningar og virði hongt upp á seg, og súm- boliserar í dag bæði eina stolta frælsiskenslu og vantandi = virðing fyri myndugleikunum. Hesir kláraðu jú at koma undan á teimum veldigu argentinsku pampavíddunum. Men sjálvandi eru hesar søgur ikki komnar fyri seg, fyrr enn tann síðsti rættiligi gauchourin var lagdur undir grønutorvu. Tí hóast tú í dag canst síggja reiðmenn vid stórum svørtum hattum og vevaðum indianskum sjall- um, eru hetta bert leivdir frá einari mentan, ið hvarv end- aliga fyri einari øld síðani. Upprunin Tá ið spaniólarnir gjørdu teirra fyrstu innrásir í syðra partin av heimspartinum, kom tað meira enn so fyri, at einstaklingar flýggjaðu undan sínum landsmonnum inn í sjálvt landið og livdu síðani saman við uppruna- fólkinum. Hesir kundu í summum førum vera brots- menn og deserteraðir her- menn. Teir mentu so teirra lívs- stil, ið ikki minti sørt um tann hjá nomadum. Tamdu villar hestar, so til bar at ríða á teimum og slaktaðu neyt, ið vóru vilst úr býunum Roðini býttu teir so um við brennivín og tað lokala teið, mate, sum í dag fæst á hvørjum gøtuhorni og krambúð i Suduramerika. Men sum sagt fekk hetta lívið á teimum argentinsku pampa'unum ein enda. Tey, sum búðu í byunum, høvdu ongantíð dámt hetta fjakk- andi fólkið á landinum, og seinast í 18. eld byrjaði eitt stórt jarðarbýti, sum kundi fingið skiftisfundirnar um teir einstøku hagapartarnar heima hjá okkum at líkst barnafødingardøgum. Hetta varð sjálvandi ikki framt eftir einum degi, men tá garðar og hegn forðaðu tí mobilu og alt annað enn staðarbundnu livsførsluni, var torført at halda fram á sama hátt. Gaucho'ararnir vórðu ikki sæddir sum nógv annað enn neytatjóvar, og so við og við noyddust fleiri av teimum at arbeiða, har teir áður høvdu kastað lasso, og fleiri livdu á hung- ursmarkinum. Kunnu kan- ska samanberast við teir gomlu seyðatjóvarnar í Føroyum. Frå at hava jagstrad neyt til at berjast móti monnum Í 1806 lupu onglendingar so á Buenos Aires, og nógvir gaucho'ar vórðu noyddir í herin. Seinni bleiv Argentina eitt sjålvstødugt land, men eftir fleiri ár við borgarakríggi og ødrum meinum høggum í hesa mentan, vóru dagarnir hjá hesum cowboyarum taldir. Søgurnar livdu tó víðari - bæði tær glæstrikendu, sum gjørdu hesar neyta- dreingir, ið bæði spældu kort og ballaðust, til eitt romantiskt, tjóðskaparligt súmbol, og so tær kanska meira undirhaldandi hjá John Wayne og øðrum i ti norðara Amerika Myndir: Theodor E. D. Olsen 0.0 —" | Teldusnillingur:Svein w Rasmussen Um onkur hevur hug at skriva | til teirra, so eru | telduadressurnar | dhoydal Qusa net | odor olsen Q usa ne! svein. w. rasmussen 2 usa net magnus. samucis: 4 - | p »vdal usa nei |