leygardagur 4. apríl 1998síða 15

I enos Aires, enn í dag er tjóðarhetja, og kjakast verð- ur enn um, hann nú var føddur í Fraklandi ella Ur- uguay. Frá 1929 til 1935 spældi hann við í nøkrum filmum, sum enn í dag verða vístir í argentinskum sjónvarpi. Sum við so nógvum ødr- um fólki við stjórnustatus, doyði Carlos Gardel í ung- um árum. I "35 var hann við í eini flogvanlukku í Kol- umbia, men takkað veri uppfinningini av ljóðupp- tøkuni, tagnaði røddin ong- antid, og å hvørjum gøtu- horni í býnum síggjast myndir av Gardel, meðan hann nú sleppur at royna seg á fløgu. Jú, tango er fyrst og fremst alskur og sorgblíðni, og í dag kanst tú vitja sam- komur, ið savnast til tango- upplestur. Romantisk yrk- ingalist, id verdur notin, til morgunin finnur sær sess millum teir rúnarbundnu á- hoyararnar. Men kemur tú inn í ein hýrivogn í Buenos Aires, kann tað verða, at eitt lítið tár goymir seg í øðrum eyg- anum hjá sjaufførinum. Tá er tað Gardel, ið framførir tangorútmurnar og rørir hjartastreingirnar, og spyrt tú argentinarar, eru tað summir ið vilja vera við, at „hann syngur betur fyri hvønn dag, ið gongur“. Opera, oksakjøt og reyðvín Sum sagt er Buenos Aires ein sera europeiseradur by- ur, og frå tango fóru vit til Tchaikovski. I bynum ber nevniliga til at finna eina av heimsins fremstu operum, Teatro Colén, har vit vitjaðu , Eug- enio Onieguin“, ið bleiv framførd hetta kvøldid. Eitt flott uppliving, sum vit lýddu á fyri ein tjúgund- apart av tí, sum tey bestu og fremstu sitiplássini kost- aðu. Sostatt ber til at liva lívið í Buenos Aires. Umframt tey stórfingnu musikalsku tilboðini, er Argentina heimsins fimtstørsti vin- framleiðari. Hóast hesa fínu plasering, verða níggju tíggjundapartar av allari vínheystingini druknir í Argentina. Tað hevur onkur hagfrødingur fingið til at vera, at hvør argentinari drekkur 48 litrar av víni um árið. Men her er talan um njóting, tí tað er sjáldsamt at síggja ávirkaðar argen- Unarar. Hetta setir sjålvandi sin dåm å matskråirnar hjå teimum mongu restaura- tiénunum í býnum, sum eis int er kendur fyri sítt framúr góða oksakjøt, ið fær okk ara bestu viðmæli - er heldur ikki ein óvanlig sjón at síggja eina útstapp aða kúgv uttan fyri eina ti líka matstovu, ið bjóðar sín ar rættir fram við stoltleika og tað Frælsi og fólkaræði íkki sjálvsagdir lutir Men eru argentinarar stoltir av sínum råvørum, skalt tú Nr. 65 - 4. APRIL 1998 bara fara útum og spåka tær ein túr eftir teimum mongu gøtunum. Har finnur tú bæði stoltleika, ágrýtni og ein farra av varni og verju. Fólk, ið verja tað, ið fyri fáum árum síðani var 6- hugsandi. Tær nýtist ikki at ganga leingi, áðrenn tú fært ein faldara fyri og annan eftir í hondina frá ungfólki við eldhuga í eygunum. Gaman í, eru ikki allir av so stórum týdningi, men tað, ið hesir boðberararnir gera, er at brúka demokratiið og tess møguleikar og framihjå- rættindi til fulnar. Eftir årtiggjur vid skift- andi styrum og tíðarskeið- um við forfylging, er fólka- ræði als ikki nøkur sjálv- fylgja. Mannarættindafel- agsskapir vilja vera við, at eini trátitúsund fólk blivu rænd, pínd og loyniliga tik- in av dógum undir hernað- arstýrinum í sjeytiárunum. Tað var ikki fyrr enn í 1983 - eftir kriggid um Islas Malvinas, her niðri má ein ikki siga Falklandsoyggjar- nar - at stýrið fall eftir ósig- urin ímóti tí ivaleyst óvænt- aða aftursvarinum hjá Thatcher & co. Val bleiv útskrivað, sensurin varð av- tikin, og fyri fyrstu ferð í suðuramerikanskari søgu blivu limir í eini hernaðar- juntu åkærdir og dømdir av einum rætti. Sidani tå hevur militerid roynt at framt kvett triggjar ferdir, men undirtøkan frå almenninginum hevur ong- antíð verið nóg munadygg. Argentinarar hava nevniliga ikki gloymt, hvussu virðis- mikið talufrælsi og fólka- ræði eru fyri eina tjóð, og ikki kann sigast annað, enn at tað var hugtakandi at meta hesum ungu fólku- num, ið brúktu teirra møg- uleika, at býta tað, tey trúðu upp á, út millum fólk, eins og vóru tað traktatir við onkrum andaligum tíðind- um. Hetta fær ein ungan at hugsa. Ein ungan, sum kemur úr einum landi, við heimsins óvirknastu polit- isku ungmannafeløgum, og ur einum kongariki, har til ber at ironisera følkarædi, sum vit hava sæd fyri ikki so langari tid sidani. Jakob Haugaard hevði nevniliga ongan kjans havt í Argen- tina! U2 og mammurnar Enn í dag møtast mammur alment í Buenos Aires og krevja teirra horvnu synir aftur. Synir, sum hvurvu, meðan hernaðarstýrið ráddi fyri borgum Tíverri blivu vit ov stuttir at røkka eina konsert hjá heimsstjórnunum U2, ið sjalvir kalla seg ein POP bolk. Men meðan teir á kon sertini í Buenos Aires spældu inniliga hittið, "One", komu hesar mamm- urnar inn á pallin. Well, hugskotið eigur Sting iva leyst, men boðskapurin kundi ikki verið greiðari Fortíðin og tey horvnu eru ikki gloymd! Nåttåruøkid Iguazú við teimum kendu fossunum, sum eitast at vera teir sterstu í heiminum Avbyrgdir hinumegin á knettinum Men sum dagarnir gingu, var nóg mikið upplivað av stórbýarlívi. Ur Buenos Aires koyrdu vit í 19 tímar upp til nátt- úrugkið Iguazú. Har búgva eini nítjantúsund fólk, so hetta var munandi bygda- sligari enn í milliónahgv- uðstaðnum. Eitt tað fyrsta vit gjørdu, var at royna at ringja heim, men illa gekst í hond. Eftir at hava bíðað í tímar eftir at hava fingið samband, følir ein rættiliga, hvussu langt vit eru heiman. Vit eru fak- tiskt staddir hinumegin á jørdini, hóast hetta er tor- fórari at ímynda sær, enn ein kundi trúð. Eftir at hava sitið og prát- að við fólk úr ymsum heimshornum á vallara- heiminum um kveldið, varð farið til songar, og hetta bleiv ein heit nátt! Veður- lagið í Iguazú er nevniliga subtropiskt, og tá fleiri fólk sova í einum lítlum rúmi við ongari air-condition, ja, so verður kvalið. Men vit vaknaðu tó morg- unin eftir, fóru undir eina kærkomna brúsu, og eftir enn eima vónleysa roynd at ringja heim til Føroya, gekk leiðin til Iguazúfossarnar, sum 1 vavi sigast at vera mætari enn sjálvt teir í Ni- agara. Hetta høvdu vit eisini sæð fram til í spenningi, og vit fingu so sanniliga eisini valuta fyri teir tilsamans 9 $, sum atgongumerkid inn í sjålvt náttúrugkið kostaði Tað eingin hevur sæð Fyrst varð farið upp í eitt torn við snyrlatrappum, har til bar at:líta oman yvir ein part av fossunum, sum ein løngu kundi hoyra, tá ein kom gangandi ímóti sjálv um torninum Jú, hetta vóru stórslignar leiðir at ferðast á. Ræsur vóru gjørdar gjøgnum hend- an subtropisku skógin ella frumskógin, og brýr vóru bygdar yvir um áirnar og ytst úti við fossarnar. Og onkuntíð kom tað fyri, at ein helt fast í gyrðingina. Otrúligt, at standa á egg- ini og síggja oman yvir og skoða fuglarnar, sum áttu sær reiður í berginum. Summir enntá aftan fyri tey mongu tonsini og kubik- metrarnar av vatni, sum renna út av hvort sekund, ið gongur, og ein fer at grunda um, tað nakrantíð er ella verður unnt mannaeyg- um at síggja lívið handan fossarnar. Eisini bar til at skoða onkrar av fossunum úr neðra, ja, næstan standa beint undir hesum vátu nátt- úrukreftum, so at ein bleiv á kroppi, og tað var ringt hjá skilinum at fata hesar almiklu og ótroyttiligu orku og náttúrukreftir - at skilja hesar kreftir, rúmd og kanska duldu megi, hóast hon kanska kundi tykjast í so eyðsýnd. Har londini hittast Ein bergtakandi uppliving í einum oki, ið er so stórt, at ikki ber til, at síggja alt eftir einum degi og í einum landi. Sostatt máttu vit inn í ein nýggjan dag og inn í eitt annað land, skuldu vit síggja hetta stórsligna nátt- uruøkid við øllum sínum Undir yvirskriftini „Teir ódeyðiligu“* stendur tjóðarhetjan, Carlos Gardel og lítur yvir býin djóralívi frá øllum síðum. Tað er nevniliga í Iguazú, at tey trý londini Argentina, Paraguay og Brasilia meta hverjum ødrum, men hóast tað, sóu vit einki til, at teir mongu litføgru summar- fuglarnir skuldu visa fram pass, tá teir fóru yvir um tey politisku landamørkini. | Myndir: Theodor E. D. Olsen 0.9. Teldusnillingur:Svein w. Rasmussen Um onkur hevur hug at skriva til teirra, so eru dhovdal Guysa net theodor olsen E usa net SYgID.W. rasmussen E usa. net Magnus samuelsen € usa net mass.hvydal Gusa net