hósdagur 23. apríl 1998síða 23

24 Nr. 75 — 23. APRÍL 1998 »Trælanipan er meira bekvemm...!<? oðar frá n samlelagrK seg upp á eitt hi vilisationsstig hetta eru í stuttum Av tí at heilsuvíðurskífti g livikor gerast støðugt betri, so liva fólk longri, og B) Av ti at kvinnur fáa eina aðra stødu í samfelagnum enn bara at at føda og upp- 3 ala børn og verða arbeiðs“ kona hjá manni og familjuni annars, so verður fødititt- eikin lægri Henda gongdin er komin fram í orðaskiftinum upp- undir valið. Men mær tykir at tað hevur fingið eina und- arliga og ódámligan vend Sum td. kom til sjóndar í valsendingini í sjónvarpi- num sunnukveldið. >Tey gomlu eru eitt problem« Mánakveldið ringdi ein pensionistur inn til politik- ara í útvarpinum, og tå hann geði at av øllum hesum id: man seg illa sum pensionistur, rakti hann seymin beint á høvdid handan snaringin av eini náttúrligari íbúgvafreðislig- ari gongd til politiska eyð- mýking av tí eldra ættarliði- um, avdúkar ein primitiv- seg ni at tað kemur einum til hugs hvussu ka Ikki so legið arettskaldið kvað á SInni Onki stríð av teim gomlu og sjuku er tå T Trælanipan er meira bekvemm tey vit gyppa útav søkka tey undir kav har er onki hjá gomlum at fá Tí sjálvandi er bæði fólka- pensi6n, heilsu- og eldra- røkt sera dyrt fyri samfelag- ið. Og tað bíligasta fyri kassan er jú at taka alla fólkapensión av og gera alla heilsu og eldrarøkt til eitt privat mål hjå ti einstaka, sum hevur råd til Sjålvandi siga teir ikki tad, men i grundini er tad hetta sum borgarligur sosialpoli- tikkur midar eftir: at såa iva um og lidandi måa stødid undan teim solidarisku sosi- alu skipanunum, sum eru hornasteinar i vælferdar- samfelagi okkara. Tad er ju tað borgarliga idealid: hver skal sæta sær, hvør skal tryggja seg sjálvan. Mót- vegis tað solidarisku hugs- anina har vit í samábyrgd fyri hverjum øðrum veita øllum trygd og vælferð utt- tess a um stødum, evnum og førleika Nakað heilt annað er at tosið um tað skjóttveksandi an tali gomlum er ein yvir dramatisering av ti sum fer am. Jú, talið av gomlum økist, men enn sera spaku liga. Teir árgangirnir, sum nú og tey næstu 10-15 árini eru á veg inn í pensiónsald- ur, eru ikki nevnivert stórri enn teir sum voru framm- inundan. Ikki fyrr enn vit koma inn í tíðarskeiðið 1910-—15 fer talið av goml- um at veksa munandi. Tó so at eini 15 ár seinni fer tað aftur at javna seg »Gamlamanna-index«, framrokning fyri Føroyar, Danmark og island >> Danmark dd —— oroyar 20 = = Ísland 1995 2000 Men fólkið í arbeidsførum aldrum økist eisini, um enn ikki so nógv sum hini. Tað sum tí er avgerandi í hesum fóri, er ikki sjálvt talið av 2010 2020 —. 2030 gomlum, men lutfallið mill- um gomul og arbeidsfør. Hetta er ein partur av teirri sonevndu >forsyrgjarabyrð- uni<. Lutfallið millum tey Bondin fangað revin? Politiski revurin Finnbogi Isaksson gremur seg um at verða bóndafangaður Linjurnar í valstríðnum gerast sum frálíður greiðari Í Javnaðarflokkinum hava at nøkur vilja tosa valstríðnum. At nøkur vilja renna undan at listrupulleik- STI týðulig hevur ne st seg su for en Tjóðveld »ksins D øn á eeja fram p kk sin rsta s n 5 rða- STIEYNUSKI g al KTå - líkasæla 4 fund: á Læraraskúlanum millum formenninar í teim 4 ru flokkunur høvdu r K né at seta n r Fin hovrar regnad um stødu flokk rn IFT iTEN rr dark 4 + SK ryg Q pe TIP % ro r 4 hankabrargin e en k å herdu num hjá fólkinum í hesum landi hevði verið eitt Teir tríggir av formonnu- høvdu greiða stóðu. Ed- mund Joensen og Anfinn Kallsberg vildu sum skjót- ast lata privatum bankan aft- ur. Og har vóru ongar treytir að var heilt greitt, at teir framtíð, ikki minst um ] vinna kemur til Føroya. Og hann visti å, at bankin kann gerast lykil í afturgjaldingini av landskassaskuldini. Also ein greið stóða. Men so kom túrurin til Heina O. Heinesen. Tey, ið høvdu vænta eitt itøkiligt svar, eina greiða støðu — tey vórðu vónsvikin. Tí hesin formaður Tjóðveldisfloksins var fullkomiliga líkaglaður hvert bankin varð latin pri- vatspekulantum ella ikki. Ja, hann fór so langt, at hann gði seg ikki vilja vera komnan á fund, um hann hann visti, at slíkt eisini skuldi umrødast. Hann vildi tosa um loysing og onki ann- að Sosialmål - nei Hyggjarar øtadust, tå tey sóu, hvussu óður Finnbogi Ísakson gjørdist, tå spurning- urin um almannamál — um framtíðar sosialu vidurskift- mi í Føroyum - bleiv tíkin Í sjónvarpsorðaskifti- num um fíggjar- og búskap- arviðuskiftini. Finnbogi vildi ), at hetta orðaskifti ður, tí almanna- ál blivu tikin upp. Hann vísir til innbjóðingina, har m.a stendur at umrødast skal >...hverjar raðfestingar ein komandi fíggjarlóg eigur at hava.« At ein so royndur politikk- ari sum Finnbogi Isakson vil vera vid, at almannamål - størsta grein á fíggjarlógini — ikki eru partur av raðfest- ingini av fíggjarlógini, tað er ein háan ímóti veljaranum, sum leitast skal longi eftir ri at finna líka Natúrligt Min kanska tað ikki er so løgi, at hesir ikki vilja tosa um annað enn pappirsloys- ingina. Tí sambært Finnboga Ísakson á fundi í Keyp- mannahavn, er Tjóðveldis- flokkurin av teirri fatan at politisk loysing er ikki tað sama sum búskaparlig loysing, og Tj6dveldis- flokkurin er negdur við tað politisku loysingina fyrst. Tá er tað naturligt, at for- menn Tjóðveldisfloksins renna undan hesum spurn- Hari ðu verð Bergur P. Dam, VaAlCYÐI Hjá Javnaðarlíókkinum í Suðurstreymoy gomlu (65 ár og eldri) og tey í arbeidsførum aldri (15 64 ár) kallast >gamla manna-indexið<. Myndin omanfyri vísir hvussu >gamlamanna-indexið< verður mett at broytast komandi árini í Føroyum, Danmark og Íslandi. Før- oyska talið fer alla tíðina at liggja niðanfyri tað danska. Tað íslendska, sum fyrstu árini fer at liggja væl nið- anfyri tað føroyska, fer seinni at loypa avstað og uppum tað føroyska. Tey gomlu eru ikki og verða ikki eitt problem á annan hátt, enn at tey eru eitt borgarligt politiskt pro- blem. Fyri Javnaðarflokkin er tað hinvegin ein politisk avbjóðing at menna sam- felagsins fíggjarligu orku og sosialu skipanir, soleiðis at vit eisini í framtíðini greiða tað sum vit meta høgt: samábyrgdina fyri hvørjumødrum, hari eisini fyri teimum eldru. Hans Pauli Strøm valevni Javnadarfloksins í Norðstreymi Afturbering til pensjonistar Javnaðarflokkurin fer í eini komandi samgongu at arbeiða við eini skipan, ið skal gera tað fíggjarliga lættari at gerast pensjonistur, skrivar Eyðólv Dimon, valevni í Suðurstreymoy m.a. Í hundrað ár hevur fa- miljan skipað seg eftir arbeiðinum. Nú er tíðin komin, at arbeiðið eisini fer at vísa familjuni fyri- lit. Vit menniskju eru ymisk, hava ymiskan tørv í ymsu tíðarskeiðu- num av okkara vaksna- manna lívið. Hjá ung- dóminum er altíð fer á. Tá familjulívið byrjar, vilja vit hava tíð til børn- ini, og tá tey eru vaksin kemur aftur fer á. Møgu- liga við longri arbeiðs- tíðum. Eftirløn fyri niður- setta arbeiðstíð Tá vit so nåa 60-åra ald- urin, ynskja fleiri at seta ferðina spakuliga niður, og framvegis vera á ar- beiðsmarknaðinum. Og møguleikan so vid og við at seta ferðina niður, eiga vit at finna skipanir fyri. Hesum hava vit giv- ið alt ov lítlan ans. Javn- aðarflokkurin vil um hann kemur í eina kom- andi samgongu virka fyri, at fólk frá 60-ára aldri kunnu fara til skerda arbeiðstíð og fáa lutvísa eftirløn samsvar- andi niðursettu arbeiðs- tíðini. Afturbering til pensjonistarnar Flokkurin fer at hugsa um- eina skipan við afturbering av skatti til pensjonistin. Hetta kundi íggjast soleiðis, at skatt- urin hann hevði goldið eimasta árið, hann var á arbeiðsmarkn aðinum, kundi hann fingið afturbornan yvir eitt tvey ára skeið sum pensjonist. Hetta hevði VITKIN gjørt yvirgongdina, at fari frå lønarupphæddini til pensjónsupphæddina, munandi lættari. Samhaldsfasti skal styrkjast Eitt annað mál, sum ligg- ur á láni, er at syrgja fyri at fólk, ið fáa fram- skundaða fólkapensjón eisini skulu eiga rætt til útgjald úr Samhalds- fasta. Ein munandi styrktan Samhaldsfasta fara vit at byggja okkara framtíðar pensjónir á. Men til vit hava fingið upphæddina upp á eitt stødi, vit kunnu vidur- kenna, mugu onnur til- tók setast í verk, tí fíggj- arligu umstødurnar hjá teimum, sum ikki hava eina eftirlønarskipan aft- urat fólkapensjónini og Samhaldsfasta eru út av lagi vánaligar. Tí hava Vit sagt frá, at tað fyrsta Javnaðarflokkurin vil fremja er at hækka fólka- pensjónima við 500 krón um Eyðólv Dimon valevnid Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy