fríggjadagur 12. juni 1998síða 4

Form. í Býarfelag tíðindablaðið Nr. 108 — 12. JUNI 1998 Føroya væntar sær ikki betri sómdir eftir avtaluna við danir: Kanón-avtalan ger ongan mun hjá teimum kreppuraktu kommununum — Avtalan við danir fer onga ávirkan á arbeið- ið at loysa krepp- una við komm- unuskuldini. AK! BERTHOLDSEN Tær hart krøystu, føroysku kommunurnar skulu ikki seta nøsina upp eftir stórri vælvild úr Tinganesi, hóast landsstýrið tidliga miku- morgunin fekk eina avtalu við donsku stjórina, sum er so góð fyri føroyingar, at summir politikarar enntá kallað hana eina kanón avtalu Tað heldur í Jákup Lamhauge, formaður Bvarfelag Føroya Býarfelagið hevur í langa hvussu so er SKÁ! VSAaSi Stødan er tann, at ta nakrar kommunur, 10 ong an sum helst møguleika hava at koma burturur skuldini einsamallar Og fleiri ferðir fyrr hevur verið nevnt, at landskassin ur at átaka sær tann part in av kommunuskuldini ringast staddu ikki sjálvar sum tær kommunurnar klåra at betala Men nú tykist tað sum un at allar vonir eru sleptar un at fáa landskassan at átaka Jákup Lamhauge, formaður í býarfelag Fórova roknar ikki við at fáa eitt oyra úr lands- kassanum til tær ringast staddu kommunurnar, hóast landsstýrið hevur gjørt eina avtalu við dónsku stjórnini, sum gevur landskassanum munandi fríari ræsur sær ein part av kommunu- skuldini Landsstýrið hevur alla tíðina tvíhildið um, at kommunurnar mugu av- greiða síni skuldarviður- skift: sjálvar Og Jákup Lamhauge heldur ikki, at Landsstýrið fer at broyta stóðu, hóast ein avtala nå er gjørd við donsku stjórnina, sum gev ur landskassanum munandi råmari ræsir og tryggari karmar at arbeiða undir - Eg skilji, at eftir avtal- um! mikumorgunin er Landsstýrið blivið leyst av bindingunum til donsku stjórnina og hevur nú aftur fult ræði á okkara fíggjar- ligu viðurskiftum --Men fyri tað vænti eg ikki, at Landsstýrið fer at broyta kós mótvegis komm ununum, hvat kommunu eiri í år Innflutningurin av beinleiðis nýtsluvórum vaks 10%, fyrstu mánaðir- tríggjar ter" nar í ár. Tilsam- fyri 500 milliónir fyrsta ársfjórðing í ár ÁK! BERTHOLDSEN Forbrúkið í Føroyum veks ur framvegis nogv T Trig teir fyrstu mån aðirnar vaks innflutn ngurin av vor berr leiðis nýt e nnfiutningurin € teir fyrstu tú øl frå Hagtstovuni yvn innflutningir Fyroyum fekk annars buskaparfrød klóra sær í nakk ingar at in. - skuldini viðvíkur — Eg vænti, at Landsstýr- ið eisini framyvir eisini fer at føra lika stramman fíggj- arpoliikk, sum tað hevur ført seinastu árini, eisini mótvegis kommununum Tað noyðist landsstýrið heilt einfalt, tí tær politisku ætlanirnar seta ómetaliga stór krøv til politisku um- sitingina. Enn er ongin orsók til at rópa varsko, heldur Her mann Oskarsson, buskap arfróðingur innilutingurin av vørun il beinleiðis nýtslu ikk vaksin meiri enn 2 % januar og februar í ár Og hetta kom heilt óvart á búskaparfróðingar —Buskaparfrødingar met a 115 milliónir í klemmu Tilsamans er kommunu- skuldin umleið 1, 5 milliard. Jákup Lamhauge sigur, at hendan skuldin er ov høg til, at kommunurnar klára at betala hana aftur sjálvar. — Vit halda, at tað, sum kommunurnar skylda útyvir triggjar álíkningar, er ov nógv, og eigur at verða tikið burtur. a, at føroyski búskapurin fer at veksa eini 9% i år, sigur Hermann Oskarsson, skriv- ari hjá búskaparráðnum. Í fjór vaks hann 5% — Tí er tað heilt óskiljandi, at innflutningurin stendur mestsum í stað, tá íð havt verður í huga, tað stóra ar- beiðsloysið, vit hava havt. --Annars avspeglar for- brúkið av nytsluvørum ikki vøksturin í búskapinum meiri enn til eitt vist, tí tað er avmarkað, hvussu nógv fólk kunnu brúka av mjøli og grýni, hóast tey forvinna nógvar pengar — Táið tað kemur hartil, er tað meiri innflutingurin av dýrum verum, eitt nú bil- um, ferðum 0.s.fr. sum av- speglar vøksturin Í búskapinum Í áttatiárunum var tað ikki minst innflutningur av vørum til ílóguendamál skip, maskinur, umframt biilamnilutningurin sun kostadu so ómetaliga nógv Tað er sjálvdan inn flutningurin av vanligum vørum, sum ger tað stóra út slagið — Men havandi í huga, — Tí má toppurin takast av skuldini onkusvegna, sigur hann Hann sigur, at tað eru átta, ella níggju kommunur, sum ikki sjálvar koma burturúr kommunuskuldini Hann vil ikki nevna sær, men tað er væl kent, at tær ringast staddu kommunur- nar í Føroyum eru m.a. Tvøroyrar og Vágs komm- una, kommunurnar í Sand- oynni, Oyndafjørdur og Skáli Formaðurin í Býarfelag- num sigur, at talan er um einar 115 milliónir, sum hesar kommunurnar skylda omanfyri tríggjar álíkning- ar, og sum tær tí ikki sjálv- ar megna at betala. Steðan ógreið Jákup Lamhauge sigur, at ein stórur spurningurin er, hvussu verður, eftir at avtal- an um kommunuskuldina gongur út við árslok í 2000 Fæst ikki ein avtala við fíggingarstovnarnar, skulu rentur og avdráttir aftaná 2000 betalast efur uppruna ligu lániavtaluni — Tað liggur eisini í kort unum, at lánvitararnir eru ikki sinnaðir at samráðast við 49 kommunur um eina nýggja avtalu. — Tí verður bíðað eftir, at nýggju kommunuskipanini, táið Føroyar verða skipaðar í einar 8-10 kommunur Hann ivast ikki í, at tað fer at bera til at fáa eima nýggja avtalu um komm- unuskuldina. hvussu stórt arbeiðsloysið hevur verið, er tað kortini undarligt, at innflutningurin av beinleidis nytsluvørum ikki er vaksin meiri, enn hann er, sigur Hermann Oskarsson. Geva rættar mynd Hermann Oskarsson hevur síðani kannað málið. Og hann hevur fingið til vega nýggjaru tøl enn Hagstovan hevði og sum geva eina rættari mynd av gongdini. Hermann Oskarsson sig- ur, at tað tekur langa tíð at gera innflutningin upp, ti fráboðanir koma leypandi Tvs, at innflutningstølini broytast alla tíðina. Tað er neyvan fyrrenn einaferð í summar at vit kunnu geva eina heilt greiða mynd av innflutninginum fyrsta árs fjórðing í ár Men tey te) tólini, sum ikki eru alment enn, visa Elna meiri na úrliga gongd triggjar ten fyrstu mánaðirnar í ár, enn tølini frå Hagtsovuni bendi á — Tey nyggjastu tølini vis a, at innflutningurin av —-M.a. må tað bera til at fáa rentuna lækkaða nakað nógv. Tí nú er rentan vanl- iga ikki meiri enn umleid helvtin av teimum 11-12%, sum kommunurnar nú be- tala i rentum Spurningurin verður kanska heldur, hvussu langt lánveitararnir vilja strekkja seg viðvíkjandi avdráttun- um. Úspæla út sjálvar Men í øllum fórum verður tað ein annar, stórur spurn- ingur, hvussu verður vorð- ið við teimum 115 millión- unum, sum tær 8-9 komm- unurnar ikki klára at betala sjálvar. Jákup Lamhauge sigur, at Býarfelagið arbeiðir fram- vegis fyri at snikka eitt upp- skot til, um, hvussu trup- ulleikin kann loysast — Kommunurnar leggja dent á at koma við einum útspælið sjálvar, sigur hann Hann vil ikki siga, hverja loysn, Býarfelagið fer at visa á Men hann ivast ikki í, at loysnin fer at umfata pen ingin, sum er í kreppuláns grunninum. Har eru nettupp einar 100 milliónir. Og, tað, Býarfelagið arbeiðir við, er at gera eitt uppskot fyri, hvussu tann peningurin kann brúkast at lætta byrð arnar hjá teimum ringast staddu kommununum Hinvegin heldur hann ikki, at kommunurnar eru sinnaðar at halda fram at betala í kreppulánsgrunnin nýtsluvgrum er vaksin um leið 10% tríggjar, teir fyrstu mánaðirnar í ár — Tilsamans hava vit inn flutt fyri umleið 500 milli ónir triggjar teir fyrstu mán aðirnar í ár - Sama tíðarskeið í fjør var innflutningurin 470 milliónir. Tað gevur ein vøkstur í samlaða innflutninginum uppá 6-7%, táið skip ikki eru tald við Men av tí sama, at frá boðanirnar um innflutning in koma alla tíðina fara hesi tølini eisini at broytast nak að, sum árið líður. — Tvs, at stødan er meiri vanlig, enn fyrsta uppgerðin frá Hagstovuni bendi á Sostatt benda tølini á at vøksturin í innflutning inum, sum hevur verið seinastu árini, heldur fram Men Hermann Oskars son heldur ikki, at tað er nøkur grund til at rópa varskó enn Ti alt í alt veksur nýtsl an eitt sindur minn! enn inntøkuvøksturin, og enn er ikki vandi á ferð, heldur hann nr