fríggjadagur 12. juni 1998síða 10

Donsk hagtol | Færri og færri | | born verða tikin | frá foreldrum: =) Í 1987 vórðu 15.600 børn aðra staðni enn heima hjá foreldrunum í 1993 var talið 12.000 í 1996 var talið 11.600 | Men talið á børnum, sum eru tíkin við tvingsli, er okt. í dag | verða tvifalt so nógv | børn tíkin við tvingsti | sum í 1985. | I 1993 vórðu 846 børn tvingsilstikin í 1994 var talið 940 I 1995 var talið 1309 Í 1996 var talið 1344 Í Danmark verða 1,2 tíðindablaðið + Lars Hój og Michael Lindebjerg: — Tað er av týdningi, at sendingar- nar eg geri fáa avleiðingar. „Hvor eigur lítla barnið“ setir kikaran á viðferðina nógv bórn, sum vaksa upp undir truplum umstóður, fáa, sigur Lars Høj, ið saman við Mich- ael Lindebjerg hevur gjórt send- ingina „Hvór eigur lítla drongin“ Kikarin setast á orini hja børnum Lars Høj og Michael Lindebjerg hava gjørt fleiri hugvekjandi og hjartanemandi sendingar um bórn, sum vaksa upp á barnaheimum Nr. 108 — 12. JUNI 1998 Mynd: Alvur Haraldsen børn tíkin við tvingsli frá foreldrunum út av 1000 bernum. Í Sveríki er talið 2,5 børn út av 1000. Í Noregi eru øll børn, sum eru tíkin úr heiminum, í prinsipp- inum tíkin við tvingsli. Í Danmark verður í mesta lagi eitt barn um árið burturættleitt ímóti vilja foreldranna. | No- regi verða umleið 100. Børn, sum verða tikin frá foreldrunum, skifta ofta pleygufamilju. Í miðal búgva tey hjá tveimum ella trimum ymiskum pleygufamitj- um. Bert ein tridingur av tiknum bernum búgva hjá teirri somu familjuni eli barnaárini. Fjórða hvert barn, sum verður tíkið frá foreidr- unum, gongur í meiri enn fimm ymiskum skútum. Fyri „vanlig“ børn er talið bert 2 pro- TURIÐ KJØLBRO „Hver eigur lítla drongin”, sum Sjónvarp Føroya sendi týskveldið, hevur elvt til álvarsamar avleiðingar í Danmark. Sendingin var ikki meir enn liðug fyrr enn øll vóru á gosi, politikarar, embætisfólk, serkøn á økin- um og onnur úttalaðu seg um viðurskiftini og umstød- urnar hjá børnum, hvers for- eldur ikki eru før fyri at taka við ábyrgd. Sosialmålaråd- harrin segði beint eftir send- ingina, at hon vildi arbeiða fyri, at fólk, ið eiga at taka sær av vanrøktum børnum, skulu skúlast betri At sendingin slóðar fyri broytingum til frama fyri børnini er avgjørt tilætlad hjá teimum báðum, Lars Høj, tíðindamanni, og Michael Lindebjerg, myndamanni, sum gjørdu sendingina. Í felag hava teir báðir áður gjørt slóðbrót- andi sendingar um børn, sum eru svikin, avskrivað og í aðrar mátar eru illa fyri í dagsins Danmark. Tað sum eyðkennir arbeiðshátt- in hjá teimum báðum er ótrúligu evnini at liva seg inn í tað sum fer fram, og at koma teimum menniskjum, teir gera sendingina um, so tætt sum til ber. Saman hava teir megnað at givið eina mynd av pørtum av Dan- mark, sum tey fægstu kenna til, og sum tey flestu halda er pínufult at standa andlit til andlits við. Lars Høj hevur gjørt fleiri hugvekjandi og hjartanem- andi sendingar um børn, sum eru vaksin upp á barna- heimi, og sendingin týs- kveldið er eitt framhald av teimum — Meðan eg gjørdi hinar sendingarnar hoyrdu eg ofta frá barnaheimsbørnum um ræðuligar upplivingar, tey høvdu verið út fyri á barna- heimum, um hvussu for- eldrini ikki megnaðu at liva upp til teirra ábyrgd. Og tí fekk eg hug til at gera eina sending um tvey ung for- eldur, sum koma úr slíkum umhvørvi, hevur Lars Høj greitt frá. Undir upptøkunum til sendingina „Flyv fugl flyv" á vári í fjør møtti Lars Høj Anni og Bjarne. Tá var Anni við barn, og pedagogarnir og sosialráðgevararnir, sum kendu søguna hjá Anni og Bjarne, rystu á høvdinum, tá ið tey hoyrdu, at tey ætl- aðu sær at fáa eitt barn. Anni og Bjarne vórðu skrivað inn á familjustovnin Bethesda í Arhus, tá ið Lars Høj spurdi tey, um hann kundi gera eina sjónvarps- sending um tey og teirra barn. Tey játtaðu, og tey fingu greitt at vita, at Lars Høj og Michael Lindebjerg fóru at fylgja teimum alla staðni, til tað varð avgjørt, um tey fingu loyvi ul at hava sonin. Upptøkurnar byrjaðu í juni í 1997, ein mánað áðr- enn Jørn varð føddur. Ur- slitið er meiri enn 50 tímar upptøkur, sum vórðu redi- geraðar niður til góðan tíma. Lars Høj og Michael Lindebjerg arbeida altid saman tveireinir, ti tad ger tad lættari og so skapa teir álit hjá teimum fólkum, sendingarnar eru um. — Hóast vit koma tætt at fólkunum, stúri eg ikki fyri, at eg útleveri tey. Eg hugsi altíð um, hvussu tey hava tað, tá ið tey síggja send- ingina. Tað er neyðugt at fara tætt at fyri at siga frá hesum pørtunum av veru leikanum, hevur Lars Høj greitt frá um arbeiðshátt sín Hjá honum er tað ógvuliga týdningarmikið at siga frá teimum ótrúliga kørgu og hørðu korunum, sum nøkur børn verða fødd til og vaksa upp undir — Eg vil nakað við søgun- um. Sendingarnar eru klárt rættaðar ímóti viðferðini, sum børn fáa. Tað er av týdningi, at kikarin verður settur á teirra kor. Tí er tað eisini av týdningi, at send- ingarnar eg geri fáa avleið- ingar, undirstrikar Lars Høj. „Hver eigur lítla drongin“ luttekur í kappingini Prix Italia í september í ár í Assisi, har ein altjóða nevnd skal kjósa bestu dokumen- tarsendingina. Umleið 40 sendingar úr øllum heim- inum taka lut í kappingini. rr 6 6 0 0 RR RT ROR RE Bo O ROR OB Ko Bo gjalda pris g — Filmurin visti ógvuliga væl, hvat umsorganarsvik er. Eg gjørdist als ikki klókk av sendingini, tí vit síggja slík dómi í føroyska sam- felagnum i dag hóast flestir føroy- ingar helst vilja siga, at øll børn hava tað gott her. Tað er syrgiligt, at eitt barn skal gjalda so høgan pris, tí vit vaksnu ikki tora at gera vart við okkum og gera nakað munagott — Tað gleðiliga er, at filmurin hevur fingid avleidingar i Dan- mark. Sosialmálaráðharrin segði beint eftir sendingina, at fólk sum hava við børn at gera skulu skúlast nógv betri soleiðis at tey eru betri før fyri at síggja tekin um vanrøkt. Men tað sum harmar meg er, at vit í Føroyum altíð eru so langt aftanfyri og ikki taka við neyð- ugum broytingum fyrr enn 10-15 ár eftir, at tær eru farnar fram í Danmark. Tá kunnu vit bara Sólrun Jacobæus, leiðari á Barnaheiminum: ímynda okkum, hvussu nógv børn detta niðurfyri. — Sum leidari å Barnaheimin- um royni eg eisini at visa å vidur- skifti, sum eiga at broytast. Eg havi verið ógvuliga varin at útala meg, tí vit búgva í einum lítlum samfelag. Hinvegin er tað atlit vit ikki eiga at taka. Men eg må hugsa um børnini og tey vaksnu, sum koma her, tí Barnaheimið eigur at vera eitt trygt stað at koma til. Tí royni eg at finna ein millumveg. Filmurin hevur fingið meg at síggja, at arbeiðið, sum vit gera her, er nóg gott og tað tora vit at standa til svars fyri, sigur Sólrun Jacobæus, leiðari á Barnaheiminum. Veru- leikin ikki so einfaldur — Sendingin „Hver eigur lítla drongin“ var ógvuliga góð, og ein og hvgr, sum arbeiðir við slíkum málum eigur at hyggja at henni. Hon er eisini væl egnað til at fáa eitt kjak í lag, men hon lýsir ikki teir veruligu trupulleikarnar. — Valið av foreldrum var heppið. Frá fyrstu løtu av hevði tú var- hugan av, at tey fóru at dumpa sum foreldur og ti brúkti sendingin ikki orku til at finna út av, um tað var órættvíst ella ikki mótvegis foreldrunum. Sendingin lýsti held- ur ikki, hvussu myndugleikarnir arbeiða og hví foreldrini eru sum tey eru. Men veruleikin er ikki so einfaldur, sum sendingin leggur upp til, tí øll foreldur eru ikki so vånalig sum hasi vóru. Tað er løg- frødin, ið spennir bein fyri hug- burðinum hjá pedagogum og barnaverndum. Skal onkur gera av, um foreldur eru egnað at vera Finnur Helmsdal, formaður í barnaverndini í Havn: i i F F foreldur ella ikki, er tað ikki nóg mikið at síggja, hvussu tey eru og hvussu barnið er. Tað er eitt lógar- verk, sum liggur aftanfyri, ið skal heimilað myndugleikunum at taka avgerð. Sendingin lýsti ov illa, hvussu trupult tað í grundini er. Tað er júst orsøkin til, at so få børn verda tikin frå foreldrunum bæði her og aðra staðni. Við gðr- um orðum gjørdi filmurin tann veruleikan einfaldari enn hann í grundini er, sigur Finnur Helms- dal.