fríggjadagur 26. juni 1998síða 7

—————e ia Nr. 118 — 26. JUNI 1998 Geotechnical Envirnonmental Metocean Jardtøkniligu vidurskiftini (stadfrødi á hav- botninum og jarðfróði fyri ovastu jardløgini) vid Føroyar mugu vera væl kannad og tikin til eftirtektar i ætlanunum, áðrenn ein trygg og munagóð kanningarboring eftir kolvetni kann byrja. Jardtøkniligi arbeiðsbólkurin miðar ímóti at fylla út glopp í vitanini um jardtøkniligu viðurskiftini sum ein hjálp at verja heilsu og trygd hjá arbeiðsbólkinum á boripallum i føroyskum sjógvi Jardfrødilig viðurskifti, ið kunnu gerast ein vandi, og tí mugu staðfestast tíðliga, eru: óstóðugur hav- botnur, fjaldar forðingar so sum klettar og skipsvrak, frítt, upployst ella fryst gass; fjaldar rennur av bleyt- um tilfari, grunnir sandlummar og móra. Umstødur H6ast någreinilig kortlegging av ymisku botnsløg- unum enn er eftir at gera, er greitt, at inn ímóti landi og á Føroya Banka í høvudsheitum er mest av skelja- kendum sandi. Aðrastaðni á føroyska landgrunninum finst fyri tað mesta ein blandingur av sandi og eyri og nakað av klettum og berari hellu. Á djúpum vatni er fyri tað mesta fín-kornað runukent tilfar á botnin- um, meðan størsti parturin av løgunum har undir er tjúkt basalt frá gosvirksemi í landnyrðings Atlants- havi í gamlari tíð. Endamál Endamál hjá jardtøkniliga arbeiðsbólkinum eru: * at finna jardfrødiligar og jardtøkniligar vandar * At koma fram til eitt jardtøkniligt modell fyri før- oysku økini, ið verða játtað til brúk hjá einstøku operatørunum, tå ið einstøku blokkarnir skulu kannast. Framferð Arbeiðsætlanin verður framd í trimum stigum: * Innleidandi karmarnir um jardfrødi fyri grunnu jardløgini, sum eru galdandi fyri gkini, sum vænt- andi verða boðin út. Hesar vóru lidnar í 1997. Gerð av einum jardtøkniligum modelli fyri økid sum heild og kanning av jardtøkniligum vandum í økjunum, sum verða boðin út. Ætlanin er, at hetta arbeiðið skal verða gjørt áðrenn fyrstu loyvini verða givin. Fremjing av nýggjum jardalisfrødiligum kanning- um og kjarnuboringum. Væntandi fer hetta arbeiðið ikki í gongd fyrr enn fyrstu loyvini eru givin. Virksemi Fyri at leita eftir jardfrødisvandum vóru í 1997 kanningar gjørdar av jarðfréðiligum og jardtøkni- frødiligum slagi fyri arbeiðsbólkinum. Kanningarnar gjørdu jard-tøkniligu ráðgevararnar Fugro Ltd. Jarð- tøkniligi stovnurin fyri Danmark og Grønland (GEUS) og Jardfrødissavnid. Hesi arbeiðið fevndu eisini um eina frágreiðing burtur úr framman undan kendum upplýsingum, neyvum 2-D seismisk data, og eftirkanning av grunnum borukjarnum, funnin undir jardevnafrødiligum kanningum av havbotnin- um, 10 fyrr eru gjørdar. Arbeiðsbólkurin fer í 1998 at leggja dent á at menna modellið fyri økid og at kanna jardtøkniligar vandar við at granska gjørdar seismiskar kanningar Framhald av síðu 6 tíðindablaðið SOSTaln Geotechnical Envirnonmental Metocean Nú farið verður í holt við leitingarvirksemi undir Fóroyum, hevur oljuvinnan gjørt sær greitt, at føroyski búskapurin er uppihildin av fiskiskapi og at fiskivinnan, alivinnan og tilhoyrandi framleiðslu vinnur standa fyri uml. 95% av útflutninginum. Havið kring Føroyar er kent fyri reinleika og at tað er týdningarmikið fyri hval og sjófugl. Tí er tað av størsta týdningi at gera umhvørvis- stóðuna í fóroyskum sjógvi upp nú, so møgu- leiki verður at gera álítandi metingar um umhvørvisårinini áðrenn nøkur leitan og framleiðsla av olju ella gass fer í gongd Endamál Arbeiðsbólkurin fyri umhvørvi hevur til endamáls: * at útfylla glop í verandi vitan um lívlendi og djóra- sløg sum møguliga kunnu ávirkast av kanningar- og framleiðsluvirkseminum. at menna ætlanir fyri umhvørvisleidslu, ið hóska til Føroyar at skapa eitt felags forståilsi saman vid Oljufyrisit- ingini, stovnum, fiskivinnuni og almenninginum Felags nýtsla og samstarv um innsavnan av upplýs- ingum er ein fyritreyt fyri at alt skal eydnast. Før- oyskir stovnar hava verið við til allar umhvørvis- kanningarnar. Virksemi Farið varð undir arbeiðsætlanina í 1997 við eini kann- ing av sjófugli og hvali í samstarv við Fiskirann- sóknarstovuna, bretsku náttúruna varðveitingar- nevndini og danska ráðgevaranum Ornis. Fólk hjá Fiskirannsóknarstovuni hava talt slag og tal av fugli ymsar tíðir av árinum. Allar innsavnaðar upplýsingar verða skrásettar í europeiska sjófugla- datasavninum. Tá ngktandi teljingar eru tøkar, verða kort gjørd, ið sýna hvar sjófuglur er hvgnn mánaða í árinum, og hvussu viðkvæmur hann er fyri oljudálk- ing. Ein kanning, sum skal gerast er merkingin av fugli á oyggjunum. Henda kanning skal staðfesta, hvussu fuglur ferðast og hvussu viðkvæmur fuglur er, tá ið hann verður órógvaður. Ein kanning av fiskiskapi við Føroyar skal vísa á, nær fiskað verður í teimum einstøku økjunum og somuleiðis hvør útgerð verður nýtt. Hetta verður gjørt fyri at oljuvinna minst møguligt skal órógva fiski- menn og útgerð teirra. Gransking skal gerast innan hesi øki: Møguleika fyri at burturbeining av oljuleitingar- og framleiðsluútgerð kann fara rætt fram í Føroyum Måting av kolvetni, sum er tilstaðar í umhvørvin- um, við at taka royndir av ymisku fiskasløgunum Ahaldandi viðgerð av kanningum gjørdar av BIOFAR Ein granskan av bókmentum um frálanda evnafrødi Tvær vanlukkuroyndir skulu gerast fyri tvey økir. Onnur á grunnum vatni og hin á djúpum vatni Væntað 2D modell data fyri leiðirnar sum streymur førir olju sum er líkin út á sjógv. Eitt væleydnað skeið varð hildið í Havn, har enda- málið var at kunna føroyskar myndugleikar og føroyskar stovnar um olju og gass vinnuna. Fram- yvir skal upplýsast um arbeiðið hjá arbeiðsbólkun- um og samstarvið um vitan við føroyskar stovnar skal verða hesum sambandi at gagni. Umframt hetta verða onn- ur evni vidgjørd, sum kunnu verða til nyttu bæði vinnuna og fyri Føroyar. Ein stýrisbólkur er settur at leiða arbeiðið, sum GEM verkætlanin krevur. Limir- nir eru umboð fyri luttak- andi fyritøkurnar, Oljufyri- sitingina, føroyskar stovnar og formenninar f arbeids- bélkunum, sum fevna um jardtøkniligar, umhvørvis og vedur- og havfrødiligar kanningarætlanir. Uppgåvur hjå styrisb6lk- inum eru at styra fyritaks- seminum, góðtaka kanning- arætlanir hjá arbeiðsbólk- unum og umboða teir, sum fíggja. bólkurin hevur eisini verið við at skapa samskifti og hevur gjørt avtalur, sum eru neyðugar fyri, at arbeið- ið kann gerast. Imillum hetta var setanin av felag- num Atlanticon, sum skal standa fyri umsiting og skal samskipa tænastur úr Tórs- havn. Oljufeløgini, sum luttaka í GEM verkætlanijni eru: Agip, Amerada Hess, Amoco, Arco, BP, Conoco, Deminex, Dopas, Elf, Ent- erprise, Esso, Fina, Lasmo, Mærsk, Marathon, Mobil, Murphy, Norsk Hydro, Phillips Petroleum, Saga, Shell, Statoil og Texaco. Geotechnical Envirnonmental Metocean Sjøøkid kring Føroyar er eitt fjøltåttad og avbjóðandi umhvørvi. Har streymur, aldur og veður ræður er neyðugt vid gjølligum kanningum og at fremja serstøk teknisk og operationel tiltøk, so virksemid hjå olju- vinnuni kann fara fram trygt og munagott. Fyri at náa hetta málið miðar arbeiðsbólk- urin fyri vedurfrødi- og havvísindi ímóti at útvega data og greiningar av økinum sum heild Umstødur Streymviðurskiftini kring Føroyar eru sera fjøltåttad. f økinum, sum hevur størstan åhuga, sunnan fyri og eystan fyri oyggjarnar og inn yvir Føroyar-Hetland rennuna, møtast tveir høvudsstreymar. Tann heiti Atlants-golfstreymurin rekur í ovastu løgunum í landnyrðing, meðan Arktiski streymurin rekur í neðra og serliga gjøgnum rennuna. Sterkur sjóvarfalls- streymur er kring oyggjarnar. Hóast illveður ikki er verri enn í Norðsjónum ella í norskum sjógvi, so eru vána líkindi alt meira vanlig. Endamál Endamálini hjá veður- og havfrødiliga arbeiðsbólk- inum eru: * at samla, skapa og assimilera veður- og havfrødilig data fyri at vera før fyri at gera eina álítandi meting av møguligum vandum, áðrenn boriarbeiði byrjar. * at fremja hetta grundað á: * at arbeitt verður við økinum sum heild heldur enn við einstøkum støðum datamodellir heldur enn frágreiðingar um einstøk stød. at neyduga arbeidid verdur gjørt i stigum. at sum mest skal fåast burturúr * data sum eru til, kanningum og felags vinnu- verkætlanir. * servitan og royndum hjá viðkomandi úr vinn- uni og úr Føroyum. at gera eitt forum fyri ordaskifti um evni innan vedur- og havfrødi av åhuga fyri Føroyar. Stigvis framferd Fyri at fåa sum mest burtur år kanningarætlanunum fer arbeiðsbólkurin undir arbeiði í hesum stigum: * finna verandi datakeldur og kanna nøgd og góðsku av hesum data. gera ein datalista. finna glopp í verandi data og tilráða framtíðar datainnsavnan. eftirmeta hvussu nýtilig verandi data moell eru og meta um tørvin á modellum ramyvir. gera ein samandrátt yvir data fyri økid sum heild. Virksemi Kannað er hvgrjar datakeldur við upplýsing um vind, aldur og streymvidurskifti eru, og datalistin er í gerð. Stór nøgd av data, sum Fiskirannsóknarstovan hevur savnað saman verður kannað. Verandi data verða at- komilig í datasavni og í grafiskum líki. Tá hetta fyrsta stigið er liðugt, verður greitt í hvønn mun tørvur er á at savna meira data, umframt hvat modellarbeiði verður neyðugt fyri at kunna gera yvirlit yvir data fyri økid sum heild. Streym- og aldumåtarar verða keyptir og lagdir út í samstarvi vid føroyskar stovnar. Eitt umfatandi datasavn við heitinum NESS við vind- og aldudata fyri landnyrðingspartin av Atlantshavinum er longu til. NESS data fyri føroyska sjógkið verður kannað og skal sammetast við føroyskar aldumátingar. Avirkanin á frálandavirksemið, av fjøltåttada og harða rákinum í føroyskum sjógvi krevur, at sjóvar- fallsmodell verða gjørd, sum lýsa vidurskfitini bæði við atliti til stað og dýpi. Sum eitt stig á leiðini verður kannað í hvønn mun verandi modell kunnu nýtast. Eitt sjålvstødugt modell fyri flóð og føjru verður eisini gjørt. Burtur úr hesum fåast neyvar og någrein- ligar upplýsingar um flóð og fjøru og streym á føroyska landgrunninum. Upplýsingar um arbieðið hjá arbeiðsbólkinum verða almennar samstundis sum innsavnad data verða felags við føroyskar stovnar, hetta fyri at skapa eina felags vitan um havið kring Føroyar.