týsdagur 30. juni 1998síða 6

6 tíðindablaðið 8 SN DAVÆAKIR Nr. 120 - 30. JUNI 1998 Vilia hava hini norðurlondini at seta pening í føroyska mailið Føroyskt, eins og hini smámálini í norðurlondum, såmiskt og grónlendski eiga at fáa eina fasta játtan frá norðurlandaráðnum hvórt ár fyri at styrkja AK! BERTHOLDSEN Um 10 fyri, at 90 av heimsins i frågreiding fyri tveimum árum síðani Orsøkin er, at ku tøknin er omanyvir okkum sum eitt ólegið Møguleikarnir at sam- skifta um landamerk við internet: og sjónvarpi hava stóra ávirkan á heimsins mentanir og heimsins tungumál. Ikki minst hjá ungdómi, har hugsandi er, at gongdin verður at tungu- málini og mentanirnar smelta meiri og meiri sam- an Hesi gongdini i skolað VK og á stúra teir báðir føroysku limirnir í Norðurlandaráðnum, Dan Petersen og Jógvan við Keldu, eisini fyri Tí hava teir á fundi í Norðurlandaráðnum í Havn í farnu viku skouð upp, at tey minstu tungumálini í Norðurlondum, føroyskt, samiskfog grønlendski, fáa eina fasta, árliga peninga- játtan frá norðurlandaráð- mum Teir báðir ætla, at pen- ingurin skal brúkast ul at skriva og útgeva skulabøkur og ordabøkur fyri og til at gera sjånvarpssendingar å móðurmálinum fyri Teir gkjóta eisini upp, at Norðgflandaráðið samtykk- ir atgera tað til beinleiðis målsetning at styrkja tey minstu málini í Norðurlond- um. Lítil mál í stórum heimi Teir báðir føroysku limirnir í Norðurlandaráðnum vísa á, at tey norðurlendsku mál- im eru sera små í heims- høpi A mentanarrådstevnu i Oslo 3. og mars i fjør varð spurt, hvussu tey smáu norðurlendsku málini, og tann norðurlendska ment- anin, sum hevur so djúpar røtur í gerandisdegnum hjá fólki, skulu kunna standa ímóti trystinum frå ti ágang- andi, altjóða fjølmidlaidn- aðinum, sum er stýrdur av handilsligum áhugamálum, og er á einum heimsmáli, sum vindur meiri og meiri uppá seg -] tí sambandinum skeyt Fred Karlsson, professari á lærda háskúlanum í Hels- ingfors, upp, at ein máti at styrkja tey norðurlendsku málini ímóti altjóða trýst- inum, er at styrkja móður- målsundirvisingina, siga teir báðir, Dan Petersen og Jógvan við Keldu í við- merkingum til uppskotinum til Norðurlandaráðnum — Íslendski Mentamála- og kenslumálaráðharrin, Bjørn Bjarnson, heldur, at tað kundi borið til at brúkt kunningartøknina til at styrkt tey nordurlendsku målini og harafturat lagt dent á at gjørt sjónvarps- sendingar á móðurmálinum I álitinum „Tey ómiss- andi“ sigur arbeiðsbólkurin, at hornasteinurin í tí norð- urlendska málfelagsskapin- um er partvís tað, at í summum norðurlondum skilja fólk målim hjá hver ødrum Og i hinum londunum - i Finnlandi, i Føroyum, i Is- landi, i Grønlandi og hjå såmunum, er tað vilji i fólk- og 4 inum til at læra eitt annað norðurlendskt mál, enn sítt egna - Uttan henda viljan til norðurlendskan málfelags- skap, var norðurlendska sambandið munandi vikn- að Arbeiðsbólkurin sigur eisini, at í menningini av kunningarsamfelagnum, er stuðul til norðurlendsku málini grundleggjandi, báði av fíggjarligum og av ment- anarligum orsøkum — Ti hevur tað stóran týdning, at hildið verður fast um tað mentanarliga og tað málsliga margfeldið siga teir báðir uppskotsstillarar- nir Undir sera stórum trýsti Teir báðir, Dan Petersen og Jógvan við Keldu, vísa eis- ini á, at arbeiðsbólkurin sig- ur, at tað er ongin ivi um, at tey minstu, norðurlendsku málini, føroyskt, gfrøn- lendskt og såmisk - og tann samleiki, sum er knyttur at teimum, eru undir serafe hørðum, mentanarligum trysti —Javnvågin er sostatt hår- fin imillum tilelvingina og viljan hjá hesum fólkum at læra eitt annað, norður- lendskt mál og trongdina at Mánadagin 22. juni bleiv eitt uppskot um løgtingslog um sjómenn og manning av skipum lagt fram á tingi. Í hesum uppskoti er lítil og eingin broyting um krøv- ini til manning á fiskiskip- um, soleiðis sum tey eru ídag. Nú vísir tað seg, at ávísir politikarar renna ørindi fyri reiðarar, tí hesir politikarar vilja lækka krøvini til manning umborð á fiski- skipum. Orsøkin skal vera, at okkara krøv eru hægri enn í Noregi Tað sum cingin tekur uppá tungu, er, at í íslandi eru krøvini til manning væl hægri enn í Føroyum og sjálvsagt nógv hægri enn í Noregi. At lækka krevini, sum hava verði galdandi í nógv harrans ár, gongur bert út yvir trygdina hjá mann- ing og skipi. Tí skuldi eingin løg- tingslimur við ábyrgd tik- ið undir við.. Fyri fyrstu ferð hevur Norðurlandaráðið verið samlað í Fóroyum Mynd: Jens Kristian Vang sláa garð um egna mentan og egið mál. Tí skjóta teir báðir før- oysku limirnir í Norður- landaráðnum upp, at tiltøk verða sett í verk fyri at styrkja tey minstu, norður- lendsku málini. Hesi tiltøk skulu hava til endamáls at forða fyri, at tey minstu málini spakuliga fánað burtur - og at enda hvørva. Fyri at verja tey nordur- lendsku målini og tann nordurlendska mentanar- arvin, er neyðugt, at dentur verður lagður á at seta til- tøkini í verk, har trýstið á mål og mentan er størst o hóttanin av tí sama størst — Hvørva tey minstu mål- ini og tær minstu mentan- irnar, fer tad at gera tey nordurlendsku høvudsmål- ini vidbreknari. — Tad eru smålutirnir, ella r r tey minstu málini, og tær minstu mentanirnar, sum er fremsta bulverkið ímóti burturfáningini av teimum norðurlendsku málunum og teimum norðurlendsku mentanunum. — Ti er tað ein byrða, sum øll Norðurlønd mugu bera í felag, at varðveita og styrkja tey minstu móðurmálini og tær minstu mentanirnar. Dan Petersen og Jógvan við Keldu siga, at hóast mentanarpolitikkur = yvir- hevur er innanrikismål, mugu Norðurlond í felag átaka sær ábyrgdina av at verja tey minstu málini og tær minstu mentanirnar í Norðurlondum. — Tiltøkini at styrkja tey minstu málini eiga serliga at miðja ímóti at stuðla út- gávum av skúlabókum og orðabókum, og at stuðla sjónvarpssendingum á teimum móðurmálunum, tí har er tørvurin serliga stór- ur, siga Dan Petersen og Jógvan við Keldu Føroysku norðurlandaráðslimirnir, Dan R. Petersen og Jógvan við Keldu hava á fundi í Norðurlandaráðnum í Havn í síðstu viku skotið upp, at tey minstu tungumálini í Norðurlondum fáa eina fasta árliga peningajáttan frá norðurlandaráðnum Trygdin á sjónum og $kipasýnið ] samgonguskjalinum stendur. at Skipasýnið skal yvirtakast. At ikki adrar fyritøkur eru nevndar, kann undra ein. Tað er komið fram, at hendan yvirtøkan av skipa- sýninum skal fremjast, tí tað blívir stilla ov stór krøv til okkara fiskiskip. Ætlar sam- gongan at lækka krøvini so at trygdin hjá skipi og manning blívir minni og reiðar: fær eitt bíligari skip Trygdin á sjónum og samgongan At yvirtaka Skipasýnið, tí tað er ein yvirskotsforrætn- ing er íordan. Men at yvirtaka Skipa- sýnið, tí krøvini skulu lækk- ast, er ein dáragerð, sum fer at ganga út yvir skip og manning so ella so. Núverandi samgonga ætlar við hesum uppskot- um, at gera Føroyar til eitt U-land viðvíkjandi trygd á sjónum. Finnleif Guttesen, Tveroyri