leygardagur 18. juli 1998síða 4

4 tíðindablaðið S STE Nr. 134 — 18. JULI 1998 Móðurmálsorðabókin liðug: ú kemur hon Næsta fríggjadag verður hátíðarhald í Norðurlandahúsinum í sambandi við, at nýggja móðurmálsorðabókin kemur út. Í bókini eru 66.000 gomul og nýggj orð. — Hetta er ein brúksorðabók til fólkið, hon er ætlað øllum, sum so ella so brúka fóroyska málið, sigur Jógvan í Lon Jacobsen úr ritstjórnini. TURIÐ KJøLBRO Stórur saknur hevur verið í henni og Vit leingi. Men nú kemur hon, móðurmálsorðabókin, sum Føroya Fróðskaparfelag gevur út. Og hon er ætlað øllum, sum brúka føroyska málið so ella so, fjølmidl- um, skrivandi ødrum Orðabókin kemur út i tveimum útgávum, eini eitt binds útgávu og eim tvey binds útgávu. Tað eru eins nógv orð í báðum útgávun- um, nevniliga ikki færri enn 66.000 orð, ið er tvífalt so hava bíðað fólki og nógv sum í føroysku- donsku orðabókini. Munur- in á útgávunum er, at eitt binds útgávan er í linan brúk, meðan hin er i stivar permu og er eitt sindur størri og er fínari í tí. Eitt binds útgávan er 1488 síður og tvey binds útgávan er uml. 1600 síður. Ein triðja útgáva er ein teldutøk orða- bók, sum verður seld sum teldufløga. Hon verður ætl- andi til keyps í næsta mán- aði Tvey binds útgávan hevur ein bakleiðis stavraðaðan orðalista, tað vil siga, at orð- ini eru sett upp alfabetiskt aftanifrá. Í útgávunum eru nýtsluleiðbeiningar og ein bendingarskipan, sum er nakað nýtt. — Við hvert einasta sagn- orð, navnorð og lýsingar- orð, tað vil siga orð sum verður bend í føllum, stend- ur eitt tal aftanfyri orða- flokkin, ið vísir til bending- aryvirlitið aftast í bókini, N Jóhan Hendrik W. Poulsen hevur gingið á odda í gerðini av nýggju móðurmálsorðabókini. Á myndini eru hini í ritstjórnini Jógvan í Lon Jacobsen, Zakaris S. Hansen, Marjun Simonsen og Anfinnur Johansen. har tú sært, hvussu orðini verða bend. Tað er spild- urnýtt í føroyskum orða- bókum, sigur Jógvan í Lon Jacobsen, sum er í ritstjórn- ini. Framkomið Og sum vera man tekur langa tíð at gera eina orða- bók við 66.000 orðum. Onkur heldur, at alt ov long tíð er gingin, men í mun til orðabókaarbeiði aðra staðni, eru 8 ár als ikki so Nordisk Litteratur 1998: long tíð. Tað byrjaði so smátt í 1989, tá ið ein orða- bókaráðstevna var í Føroy- um, sum æt Orðabók og telda, og farið varð í gongd í 1990. Orðabókagerðin er gjørd í neyvum samstarvi við Pet- ur Zachariassen og Heina Justinussen, ið hava gjørt forritið, sum er brúkt í orða- bókagerðini og tað er so mikið gott, at danir og ís- lendingar hava keypt tað. — Forritið er so mikið Glottar úr nordur- — lendskum bokmentum Turm KjøLBRO Hvussu er statt við mentanini í Norð- urlondum í dag. Taka høvundar intellek- tuellu ábyrgd sína og eiga teir yvirhøvur at hava nakra ábyrgd. „Eitt tidarhvarv er av og eg eri í stórum vanda sum intellek- tuellur“, skrivaði Dag Solstad síðsta summar og birti harvið í eitt drúgyt kjak í Noregi. Í ritinum Nordisk Litteratur 1998 verð- spjatt til hini Norðurlondini. Mirta Tikkanen úr Finnlandi, Árni Ibsen ur kjakid úr Íslandi, Gabriella Håkansson úr Svøriki og Jan Sonnergaard år Danmark kjakast um um måli evnid „meddelelsens problem“ við stødi í hugleiðingunum hjá Solstad. Í ritinum er eitt yvirlit yvir tað, sum varð skrivað, lisið og kjakast um í Norðurlond- unum í árinum sum fór. Greinir, ummæli, kritikkur og greinastubbar á norðurlendsk- og á enskum. Turid Sigurðardóttir, lektari í norður- lendskum bókmentum á Føroyamålsdeild- ini á Fróðskaparsetri Føroya, umrødur og ummælir verkið Tímar og rek eftir Carl framkomið, at tað lýkur krgvini, sum vanliga verða sett slíkum arbeiði. Tað hev- ur verið ógvuliga hent hjá okkum, tí tað ber til at leita upp á allar hugsandi mátar í forritinum. Tað eru avgjørt nógvir fyrimunir við tí, sigur Jógvan í Lon. Fjølbroytt mål Stórur saknur hevur verið á eini m6durmålsordab6k. Hvønn tydning metir tú orðabókin hevur í fyrsta Johan Jensen, sum Mentunargrunnur Stu- lagsins hevur givið út Jonhard Mikkelsen ummælir Bókmentaligu ævisggu us eftir Hanus Andreasen. - Umframt hesi bæði føroysku verkini verða dentafe J.H.O. Djurhu onnur umrødd í stuttum. Michel Ekman sigur frá ritverki ”Tua Forsstrm, Jonas Thente eygleidir eitt nar- inum hjå eini ung- ari kvinnu og Poul Behrendt hevur nærlisið Brøgger. Umframt verða tvær bøk- og ein um Helen Scherfbeck lýstar. Trond Berg Eriksen leing- ist til Ttaliu og norðurlendskar barnabók- mentir verða alt meiri sakligari. Í ritstjórnini fyri Nordisk Litteratur eru umboð úr øllum londunum. Jonhard Mikk- elsen umbodar Føroyar og Bjørn Bredal Dan-mark, Tuva Korsstróm Finnland, Silja Aðalsteinsdóttir Ísland, Hákon Harket Noreg og Ingrid Elam Svøriki. Hon hevur samstundis ábyrgdina av útgávuni. Tað er Nordurlendska ráðharraráðið og og bibliotekskommittén, cissistiskt brå i Suzanne ur um Tove Ditlevsen Nordiska litteratur- umfari. — Hon hevur øgiliga stór- an tydning, bæði hjá fjøl- midlum og ødrum, id ar- beida vid målinum. Tad er hugsandi, at fólk fáa eitt fjølbroyttari mál. Við at brúka orðabókina ber til at finna samheiti, dámar tær ikki eitt ávíst orð, ber til at finna eitt annað við somu merking og sum er betri hóskandi. Bókin kann brúk- ast sum ein synonym ella samheitaorðabók, sigur sum geva út og fíggja Nordisk Litteratur. Jógvan í Lon Jacobsen. Endamálið er, at øll skulu kunna brúka orðabókina. — Hon er ikki visindalig uppá tann mátan, at hon hevur kelduávísingar og sigur, nær orðini fyrstu ferð koma fyri. Hetta er ein brúksorðabók tl fólkið, sigur Jógvan í Lon. Donsk-føroyska orðabók - in, sum Føroya Fróðskapar- felag gav ut f 1995 og sum Hjalmar P. Petersen rit- stjórnaði var rættiliga vid- gongd, tí hon loyvdi dan- ismum og fremmandaorð- um. Hvør linja er løgd í hesi bókini. — Bæði gamalt og nýtt orðatilfar er við. Bókin hevur fitt av talumálsorðum og vanligum fremmanda orðum, sum vit hava verið noydd at fara í aðrar orða- bøkur at finna. Tað er ikki talan um ta fríu linjuna, sum eyðkennir donsk-føroysku orðabókina, tann gamla lin}- an er meir og minni hildin, men har afturat eru nøkur av teim vanligastu orðunum við, sigur Jógvan í Lon Jacobsen Fyrsta stig Orðabókin er gjørd á Før- oyamálsdeildini á Fróð- skaparsetri Føroya. Eitt binds útgávan verður prent- að í uml. 4000 eintøkum og tvey binds útgávan í nakað færri eintókum. Men hóast orðabókin er liðug og prentað, er arbeiðið kortini ikki liðugt. — Hetta er bara fyrsta stig- ið. Skal orðabókin kunna brúkast og fylgja við mál- inum má hon dagførast regluliga. Tað er lætt at gera, tí bókin liggur á teldu, so hugsandi er, at ein dag- førd orðabók kemur út um nøkur ár, sigur Jógvan i Lon. Hvussu nógv báðar orða- bókaútgávurnar fara at kosta vil Jógvan í Lon Ja- cobsen ikki avdúka fyrr enn á håtidarløtuni, sum verður í Norðurlandahúsinun: komandi fríggjadag í sam- bandi við útgávuna. Sam- koman er almenn og rødur, framløgur og kórsangur eru á skránni.