hósdagur 23. juli 1998síða 16

16 tíðindablaðið SOSTANMN Nr. 137 — 23. JULI 1998 Heimsyvirlysingin um mannarættindi 50 år å bakt: Øll tey, sum stríðast fyri mannarættindum, harmast um brotini, ið verða framd ímóti hesum rættindum og eru samd um, at stjórnarmyndugleikarnir í heimsins londum hava stóra ábyrgd at rókja. Tað eru teir, ið skulu forða fyri hesum brotum og draga tey til svars, sum standa fyri teimum. Men hetta er eitt stríð, ið ongantíð endar. Meðan mál verða tikin upp og sakarmál reist í einum stað, taka onnur brot seg upp aðra- staðni. Tí hevur tað stóran týdning at minnast framstigini, ikki bara í teimum einstóku málunum, men eisini í stríðnum at fáa myndugleikar at binda seg til hesar skyldur. a k gur fram g e gvað u ar di bró u dá gre ir 1 henni da okkara imaskap- at asetung- rnar í yvirlýsingini verða tidnar út í æ Fyri at skilja týdningin, um yvirlýsingin hevur, er neyðugt at leita una at vita, hvussu hetta skjalið varð til. Meðan tað kki ber til at siga, at júst iå ella tá byrjað: stríðið fyri mannarættindum í okkara øld, so var samtyktin í ST ein avgerandi varði fyri aftur í SØg- mannatign í viðurskiftunum n lond og innanhysis teimum einstøku lond- i. Yvirlysingin var eitt svar til teir ræduleikar heimurin hevði sæð árini mmanundan, hendingar høvdu skakað k 2 hjá allar X Lomstoila ettir i Nurnberg og KY at viðgera krigs sverk. Tíðindi og mynd- bórust um allan heim við gvum um tann ófatiliga iråskapin. Dómarar, her- rmenn, ráðharrar, eina- 3 so sterkir, at eingin kundi røra teir, komu fyri rættin sum krúpandi menn Nýggj hugtak máttu gerast tyri at rúma ræðuleikunum Hópdráp, fólkamorð, krigs- brotsverk, brotsverk móti mannaættini, endaloysn, holocaust. Í einum formæli og 30 stuttum greinum lýsir skjalið >somu og Omissiligu rættindini hjá hvørjum lími mannaættarinnar« Hesi rættindi liggja i ti iborna virðinum, hvert einstakt menniskja hevur, og tey kunnu ikki verða tikin burt ur við lóggávu ella stjórnar- boðum. Í ljómandi orðum lýsir ST mannarættindini „sum felags mið fyri øll fólk og allar tjóðir við ti endamåli, at hvør einstakur og hvør samfelagsstovnur við hesi yvirlýsing í huga skal stremba fyri við frálæru og uppaling at fremja virð- ing fyri hesum rættindum og frælsismálum og við framsøknum atgerðum inn- anlands og millumlanda at tryggja, at tey verða viður- kend og hildin allastaðni á munagóðan hátt, bæði í fólkinum í limalondunum og í fólkinum í teimum londum, sum eru innan løg- dømi teirra«. Soleidis gjørdist yvirlys- ingin partur av felags heimsmentanini og varð staðfest av ríkisstjórnum og heimsfelagsskapinum. Orð- ið >skal< leggur eina skyldu Avbjodingin å hvønn einstakan og å allar partar av samfelagnum. I 1948 vágaði eingin stjórn at atkvøda ímóti eini yvir- lýsing, sum varð hildin at vera ein grundleggjandi partur av sjálvum ST-skjal- inum. Tó vóru 7 lond, ið ikki skrivaðu undir: Sov- jettsamveldið sínum sam- eindu, Saudi Arabia og Suðurafrika. Tey lond, sum ikki atkvøddu fyri, brúktu nógv orð til at greiða frá grundum sínum ikki at taka undir, grundir, sum hend- ingarnar síðani hava gjørt til einkis. Yvirlýsingin var úrslitið av 18 mánaða long- um arbeiði í nevndini fyri mannarættindum. Nevndin hevði fingið arbeiðssetning sín aftan á umrødur í øllum pørtum av Sameindu Tjóð- unum og í teimum flestu stjórnunum í limalondun- um. Men hetta kjak hoyrdist so at siga ikki uttan fyri