hósdagur 6. august 1998síða 7

Nr. 145 — 6. AUGUST 1998 tíðindablaðið verður, at vit mugu ansa okkum, tí framvegis er bú- skapurin rættiliga viðbrek- in, tá ið hugsað verður um, at vit hava havt rokfiski- skap, góðan fiskaprís, lágt rentustødi og góðar inntøk- ur frá bankanum umframt ríkisstuðulin upp á næstan I mia. kr. Búskaparráðið sigur eis- ini í síni frágreiðing, at gongdin er ikki haldgóð av serliga trimum orsøkum: 1. Avkastid í stórum pørt- um av fiskivinnuni bædi å sjógvi og á landi er ov lítið til at endurnýggja fram- leiðslutólini. 2. Fiskastovnarnir undir Føroyum verða troyttir til tað ítarsta. (Hetta sigur Bú- skaparráðið, hóast løgmad- ur sigur, at landsstýrið fer at reka ein varnan fiski- vinnupolitikk). Tí fer fiskiskapurin at fylgja fult út við skiftinum í tí livfrødiliga grundarlag- num, sum fyrr ella seinni fer at koma. 3. Niðurslitin tól, bæði hjá tí privata og hjá tí alm- enna, fara at krevja útskift- ing tey komandi árini. Summi ski fáa onki burturúr Tað er hugaligt, at fólkatalið aftur veksur í Føroyum. Men eg haldi, at vit polit- ikkarar skulu vera varugur við, at tað framvegis eru øki í Føroyum, sum avgjørt einki fáa burtur úr vaksandi fólkatalinum. Hetta er ein gongd, sum vit eiga at geva gætur og vita, at um vit skulu venda hesi gongd, so mugu livi- umstødurnar bæði til ar- beiðis og trivna bøtast mun- andi. Tað verður somuleiðis sagt, at arbeiðsloysið er minkað til 8%. Tað ljóðar hugaligt, tá hugsað verður um støduna fyri fáum árum síðani, men vit eiga at vita, at tað eru øki i Føroyum, sum hava munandi stórri ar- beiðsloysi enn tey 8%. Gamla orðingin um, at dentur eigur at verða lagdur á at stuðla royndum at virka stóra tilfeingið, sum Norð- havssildin er, er aftur við í hesi løgmansrøduni, tó utt- an at nøkur nevnuverd framstig eru hend, hóast sildin nú hevur verið her í fleiri ár. Tó haldi eg tað vera skila- gott av landsstýrinum at hava sett eina verkætlan í gongd um orðing av einum vinnupolitikki. Tað verður neyðugt nú ongantíð ov skjótt at fáa stungið nakrar rættningslinjur út í kortið fyri einum landsiktaðum vinnupolitikki. Hetta kann koma okkara fiskivinnu til góðar, tá hon møguliga skal út í eina grót- harða kapping við eina før- oyska oljuvinnu. Skal avtalan við lær- arnar umfata onnur? Um kappingarførid verður sagt, at skatta- og avgjalds- skipanir skulu endur- skoðast, so føroyskar fyri- tøkur gerast uppaftur kapp- ingarførari. Hvørjar broyt- ingar er ætlanin at koma vid? Um arbeiðsmarknaðin síggi eg, at ætlanin er at fáa eina skipan, sum kann loysa trætur á arbeiðsmarknaðin- um so skjótt, tær koma í. Fíggjarmálaráðharrin hevur áður sagt, at hann ynskir skipanina, sum Lær- arafelagið hevur gjørt við landsstýrið, yvirførda til onnur fakfeløg. Er tað hetta, sum lands- stýrið ætlar. spurning, sum er, hvgrjar ætlanir landsstýrið hevur um sambandið til Skot- lands. Sjálvstýrisflokkurin, sum jarðlegði hesa rutu, hevur seinni lovað, at teir vildu gera alt, sum stóð í teirra makt fyri at endurreisa hana. Kunnu vit vænta, nú Sjálvstýrisflokkurin aftur er við í samgongu, at nøkur nýhugsan verður á hesum 7 Eisini vildi eg fegin fing- ið at vitað, hví lógin um ar- beidsumhvørvid skal endur- skodast. Tá málið varð framlagt seinast, vóru partarnir á ar- beiðsmarknaðinum samdir um uppskotið, men nú vil landsstýrið hava lógina end- urskoðaða. Er tað eitt ávíst politiskt ynski aftanfyri hetta? Undanfarna samgonga hevði ætlanir um at privat- isera landsjørdina i Føroy- um. Hvørjar ætlanir hevur landsstýrið hesum viðvíkj- andi? Aðrenn vit fara á flog Ég síggi, at tað eru tvær rutur, sum landsstýrið rað- festir fram um aðrar. Tað er tað sum so einki skeivt í, men eg sakni, at aðrar farleiðir eisini verða nevndar. Í valrúsinum tosaðu menn um eina innan- oyggjaflúgving = millum Suðuroynna og megingkið. Men áðrenn farið verður á flog, kundi eg hugsað mær at spurt landsstýrið, um ætl- anir eru um at gkja túratalið á Suðuroyarleiðini? Ein jarðarferð í Suður- oynni kann fyri ein, sum kemur nordanfjørds frá, krevja ikki færri enn tvær yvirnáttingar. Náar tú ikki túrin kl. 6 mánamorgun, so mást tú bíða heilar 25 tímar, áðrenn næsti túrur er. Henda farleið hevur færri túrar um vikuna enn aðrar hava um samdýgrið. Tí hevði tað verið gott at vita, um landsstýrið hevur nakrar ætlanir á hesi farleið. Orðingarnar um ferða- vinnuna, sum sita sera væl, leiða meg inn á mín næsta eki? Skal alt skerjast? Í tí partinum, sum snyr seg um almanna- og heilsugkið verður sagt, at krøv verða sett okkum um at bróta upp úr nýggjum eina lóggávu um almanna- og heilsuverkið, sum er lagað til føroyska samfelagið og fíggjarorku landsins. Men júst henda orðingin um fíggjarorku landsins kann fáa ein at spyrja seg sjálvan, hvat nú, tå fiski- skapurin svíkur, ella tá full- veldisætlanin hevur skorið eina milliard burtur av fíggjarlóg okkara. Skulu tá pensjónir og aðr- ar almannaveitingar skerast samsvarandi, og skal okk- ara heilsuverk somuleiðis skerast í takt við minkandi inntøkurnar av t.d. rikis- stuðulinum? Tvangsarbeiði ger tey ikki fræls Landsstýriskonan í alm- annamálum hevur annars eisini borið fram,. at nú skulu tey arbeiðsleysu við tvang aktiverast. Men fyri tað fyrsta, so fær hon tað at ljóða, sum um at tey arbeiðsleysu sjálvi hava ábyrgd av ti ólukkuligu stóðu, tey eru komin í. Men hetta er púrasta burt- urvið. Síðan vil hon tvangsakti- vera tey, og um tey, tá ikki taka av, so fáa tey onga veil- ing. Fakfólk er flest øll á ein- um máli um, at tvangsakti- vering ikki er serliga hepp- in. Hinvegin skal tað al- menna syrgja fyri, at tey arbeiðsleysu fáa nøkur til boð um aktivering og til betran av førleikakrøvum At billa fólki inn, at tvangsarbeiði ger tey fræls, hoyrir einari daprari fortíð til. Vónandi vakna tey Tað er nógv, sum bendir á, at ætlanin við fólkatrygg- ingini hjá Fólkaflokkinum enn eigur undirtøku í hesi samgonguni. Løgmaður sigur beinleid- is, at fólk skulu sjálvi syrgja fyri at tryggja sær aldur- dómin. Hetta merkir so, at alt tað solidariska, sum aðrir hava roynt at bygt upp, nú skal offrast til frama fyri eina skipan, har "enhver er sin egen lykkes smed." Javnaðarflokkurin hevur eina itøkiliga ætlan um eina pensjónsskipan, har høv- uðsveitingin verður úr Sam- haldsfasta, sum sjálvsagt eigur at verða munandi út- bygdur. Tjóðveldisflokkurin hev- ur áður fylgt okkum í hesi ætlan, so vónandi rakna teir við og fáa vent hesum borg- arliga rákinum hjá Fólka- flokkinum og Sjálvstýris- flokkinum. Í valstríðnum vóru tað nógv, sum vildu gera nakað við at fáa stovnsett ein barnsburðargrunn fyri allan arbeiðsmarknaðin. Hetta fáa vit ikki eygu á í hesi løgmansrøduni. Somuleiðis vóru tað eis- ini fleiri, sum søgdu seg vilja gera nakað vid útbúgv- ingarstuðulin, men heldur ikki hesum fáa vit eyga á í hesi røduni. Burtur úr løglistanum kundu vit hugsa okkum at fingið at vita frá avvarðandi landsstýrisfólkum, hverjar broytingar løgtingid kann vænta sær. Hverjar eru høvudsbroyt- ingarnar í hesum fráboðaðu lógaruppskotum: Løgtingslåg um flaggið. Løgtingslég um fólka- nøvn. Løgtingslåg um komm- unusamanlegging. Nyggj styrisskipan. Løgtingslåg um umsiting av gjaldførislånum Løgtingslåg um eftirgev- ing av ella gjaldsskipan av skuld til landskassan Løgtingslåg um meirvirð- isgjald. Løgtingslég um arvaav- gjøld. Løgtingslég um sjúkra- trygging. Bygnadarbroytingar inn- an forsorg og barnafor- sorg. "mm" Nú hevur tað ómetaligan tydning, at samgongan, og ikki minst Høgni Hoydal, telva rætt, segði Jóannes Eidesgaard Løgtingslåg um útbúgv- ingarstuðulskipanir. Sera umráðandi at telva rætt Men tað málið, sum millum manna og í fjølmidlunum fær mestu umrøduna, er sjálvstýrismálið Og eg vil tí siga, at tað er sera umráðandi, at sam- gongan og landsstyrið og serliga landsstýrismaðurin í sjálvstýrismálum nú telva rætt Stødan er jú tann, at allir flokkar á tingi, sjálvt eisini Sambandsflokkurin, við- ganga, at tað verður neyð- ugt at fremja broytingar í okkara ríkisrættarligu við- urskiftum. Eyðvitað er tað so, at tað er ymiskt, hvussu langt flokkarnir vilja fara, men allir vilja flyta seg. Tjóð- veldisflokkurin vil tær mest víðgongdu broytingarnar, Sambandsflokkurin = tær minst víðgongdu, og so eru tað flokkar sum eitt nú Fólkaflokkurin og Sjálv- stýrisflokkurin, sum í løtuni látast sum um, at teir vilja fara langt, men sum tá til stykkis kemur, neyvan vilja fylgja Tjóðveldisflokkinum á mál. Tað er ótrúliga týdning- armikið, at tær broytingar, sum fremjast skulu, verða gjørdar av einum so breið- um politiskum meiriluta sum gjørligt. Best var, um tað var eitt samt Løgting, sum stóð aft- anfyri. Og hetta hevur sjálvandi eisini týdning fyri, hvussu méttøkan verður millum fólkið, tá tann dagur kemur, at ein fólkaatkvóða skal verða Eitt uppskot, sum bert samgongan tykist standa aftanfyri, og har øll and- stødan fer ímóti, fellur við eina folkaatkvødu Eingin ivi um tað Og tí eigur landsstýrið at spyrja seg sjálvt, hvat tá er vunnið, tá alt málið fellur á gólvið. Tað er eitt faktum, at loysing, kvetting, fullveldi ella ein suverenur statur her og nú hevur ikki undirtøku millum fólk. Loysingin eigur ikki stórri undirtøku enn gott 20%, meðan stórri sjálvstýri innan ríkisfelagsskapin eig- ur undirtøku millum kanska eini 80% Tað er politikaranna upp- gávu at finna loysnir, sum fólkið og t.v.s. meirilutin í fólkinum ynskir Tað er demokrati Løgmadur sigur, at eitt uppskot um Føroyar sum fullveldi verður lagt fram á tingi í næstum, og síðan skulu serfrødingar svara ein hóp av spurningum, sum allir hava relevans fyri ting viðgerðina. M.a. framrokn ingar um ein sjálvberandi føroyskan búskap Eg vil tí mæla til, at tit seta serfrødingarnar til ar beiðis beinanvegin, og tå ið allir spurningar eru svaraðir kunnu tit leggja málið fram á ting Tað er háðan ímóti demo- kratinum og ímóti Føroya Løgtingi at hava eina so týdningarmikla tingviðgerð uttan at løgtingid hevur tað neyðugu grundarlagið at taka stóðu út frå. Tað er ikki nóg mikið, at hesir upplýsingar koma sum ein frágreiðing einaferð, men hetta eru upplýsingar, sum vit vilja hava fram á tingborð, áðrenn atkvøtt verður í málinum Fyri meg at síggja stendur og fellur alt hetta stóra mál- ið við, hvat tað er, sum landsstýrið vil Vilja menn fremja broyt- ingar, stórri og smærri, so er tíðin búgvin nú Vilja menn royna eitt eksperiment, sum kanska skal vera teimum ein varði komandi 50 árini, tó uttan at vinna longur fram á sjálv- stýrisleið, so skal landsstýr- ismaðurin í sjálvstýrismál- um leggja fram uppskot um loysingini her og nú, so sum hann tykist at ætla. Møguleikin er nú fyri broytingum, um vit vilja arbeiða okkum fram til ta breiðu semjuna, sum liggur og bíðar okkum Men lat meg enda við at minna samgongufólk á orð- ini hjá bygdamanninum Rasmusi Effersøe: Slóðarin bjóst tó til ótols umsíðir, fúsur hann var til at bróta sær veg, oman hann grønkandi líðir "Fylgi mítt, kom nú og ger so sum eg!" Oman fór alt á ta gler- stoyttu skor; rásin tó ikki gav kleyvunum festi, samfelt fór alt so í smildur og sor, týndist sum slóðarin treysti tråar til