leygardagur 13. desember 2003síða 7

12 Nr. 238 - 13. desember 2003 Nr. 238 - 13. desember 2003 13 Kristina Háfoss Løgtingskvinna fyri Tjóðveldisflokkin Hvat hendið og hví ? - Hetta eru spurningar, ið nógvir føroyingar seta sær eftir at Anfinn Kallsberg, løgmaður, sleit samgong- una og skrivaði út nýval í undanfarnu viku. Løgmansgølan - lygnin og tignin Á Ólavsøku 2002: Anfinn Kallsberg, løgmaður, boð- aði frá, at løgmansembætið og politiska skipanin kundi ikki liva við, at misstanki varð sáddur um, at hann skuldi hava framt lógarbrot í fortíð síni. Hann varð tí til reiðar at leggja frá sær, um tingmaður hjá Tjóðveld- isflokkinum ikki tók aftur eina ákæru mótvegis løg- manni í eini grein, ið varð at lesa í bløðunum. Í desember 2003: Anfinn Kallsberg viðgongur at hava fram lógarbrot. Hetta aftaná at bókin ’Skjót journalistin’ hevur avdúka skjalafalsan og fíggjarligan undandrátt sum part av fortíð løgmans. Harvið við- gongur Anfinn Kallsberg at hava logið og missnýtt em- bæti sítt á Ólavsøku 2002. Hann nýtti vald sítt at trýsta samgonguumboð at taka aftur ákærur um fortíð hansara, í eini roynd óbein- leiðis at reinsa fortíð løg- mans. Eisini kundi nú stað- festast at løgmaður, í hes- um valskeiðnum, fleiri ferðir alment hevur logið um fortíð sína. Gølan týdning í 2002 - men ongan týdning 2003 ? Hóast bert misstanki um lógarbrot varð nógmikið til at fáa løgmann til at leggja frá sær á Ólavsøku 2002 - fyri at varðveita álitið á politisku skipanina og fólkaræðið - ja, so hevði løgmaður í ár snávað 180 stig. Tí nú tað varð prógvað at hann hevði ikki bert framt lógarbrot, men somu- leiðis logið og missnýtt sítt embæti meðan hann hevði sitið sum løgmaður - ja, nú hevði tað við eitt ongan týdning fyri virðingina og álitið hjá løgmansembætin- um og poltisku skipanini, hvørt hann persónliga varð sitandi sum løgmaður ella ikki. Løgmaður helt áfram við at missnýta sítt embæti. 1) Fyrst umvegis ting- manning Fólkaflok- sins, ið kom við brævi til Tjóðveldisflokkin eina viku undan út- gávuni av eini bók, ið ongin kendi innihaldið av. Brævið varð eitt stórt álop á Tjóðveld- isflokkin, og ein roynd at fáa vent almenna áhugan frá bókini og avdúkingum hennara, mótvegis Tjóðveldis- flokkinum, ið onki hevði við hesa bókina at gera. Ein politisk roynd at dylja yvir sannleikan og fortíð løgmans. 2) Tá bókin gjørdist al- menn, nýtti løgmaður enn einaferð sítt em- bæti til eitt persóns- mál, ið varð millum hann og rithøvundar- nir. Hesuferð legði løgmaður eitt alment tíðindaskriv út á heimasíðuna hjá Løg- mansskrivstovuni har hann royndi at undir- grava rithøvundarnir, ið skrivað hava bók- ina. Tittulin ’skjót journalistin’ mátti enn einaferð sigast at hava rakt rætt. 3) Somuleiðis varð í tíð- indaskrivinum lagdur dentur á, at løgmaður ikki hevði persónligan vinning av stuldrinum á eina knappa mió. kr., men at hesin hevði verið skipi og harvið manning at frama. Harvið gongur løg- maður á odda at tala fyri, at tað er í lagi at fremja stuldur um bert málið er tað rætta. Somuleiðis dylir løg- maður yvir, at varð hann ikki tvungin at rinda knøppu milli- ónina aftur - fyri so- leiðis at sleppa undan tyngjandi rættarmáli - so hevði hann, um- vegis feløgini, sanni- liga havt vinning av stuldrinum. 4) Tjóðveldisflokkurin gav 5. des. 2003 løg- manni skriv har víst varð á, at Tjóðveldis- flokkurin ynskti at halda áfram við sam- gonguni á sjálvbjargn- iskós, um bert sam- gongan varð umskipað undir nýggjum løg- manni. Hetta fyri at varðveita álitið á polit- isku skipanina og fólkaræðið. Men á tingfundi sama dag valdi Anfinn Kalls- berg, løgmaður, enn einaferð at nýta sítt løgmansembæti til at velja sín persón fram um framhaldandi sam- gongu. Enn einaferð varð løgmansembætið missnýtt til at skriva út val í úrtíð hetta vegna eitt persónsmál - ikki eitt politskt mál. 5) Og at hartil kemur, at tá løgmaður sá at hann hevði ein meirluta ímóti sær á Løgtingi, og harvið sambært Stýrisskipanarlóg Før- oya átti at steðga við øllum politiskum av- gerðum, valdi hann - enn einaferð - at mis- nýta sítt vald sum løg- maður, til at koyra 4 landsstýrismenn hjá Tjóðveldisflokkinum til húsa, og lata sínar egnu halda áfram til nýggj stjórn er skipað eftir valið. Varð henda avgerð løgd fyri Løg- tingið at taka avgerð um, varð hon follin. Lagaligur Tjóðveldis- flokkur Tjóðveldisflokkurin hevur verið sera lagaligur - helst ov lagaligur - í hesi og und- anfarnu samgongu. Flokk- urin hevur gjørt tað kann hevur verið mentur at náa teimum málum, ið sam- gongan setti sær, og hevur verið sera sjálvrannsak- andi. Eitt nú tá Signar á Brúnni og Tórbjørn Ja- cobsen sjálvir fóru úr landsstýrissessum teirra fyri at teirra persónar ikki skuldu seta samgonguna uppá spæl. Eisini hevur Tjóðveldis- flokkurin livað við, at løgmaður einsíðis valdi at avlýsa fólkaatkvøðuna um fullveldiskósina í 2001. Somuleiðis at løgmaður á tingsins røðarapalli segði Føroya Løgtingi, at tað gjørdi nakað skeivt tá tað legði fram missálit á fyrrv. landsstýrismannin Jørgen Niclasen, hóast fellandi kanningarstjórafrágreiðing. Stutt eftir varð fyrrv. tjóðveldislandsstýriskvinna n Annlis Bjarkhamar koyrd úr sínum sessi av løgmanni uttan sakliga grundgeving, og við útgangsstøði í einum starvsfólkamáli. Nú lands- stýrismaðurin í fiskivinnu- málum hevur fingið nógvar ábreiðslur og kærur í sam- band við eitt starvsfólka- mál hevur løgmaður valt onki at gera. Ferð eftir ferð hevur løgmaður sostatt prógvað, at hann ikki hevur verið leiðari fyri samgong- una, men fyri seg og sín flokk. Hetta hevur verið óvirðiligt og er at harmast um. Tað snýr seg um álit á politisku skipanina og fólkaræðið Tá løgmaður nú varð av- dúkaður í at hava logið og missnýtt sítt embæti sum løgmaður, í eini roynd at reinsa sína fortíð og draga Tjóðveldisflokkin inn í hesa reinsan, varð farið langt um øll mørk. Álitið á politisku skipanina og fólkaræðið stóð uppá spæl. Tjóðveldisflokkurin fer ongantíð at góðtaka lógar- brot og misnýtslu av polit- iskum valdi. Hetta undir- gravar rættartrygdina, fólkaræðið og sjálvstýris- stríðið. Skalt tú stýra einum landi er fyrsta fyritreytin, at tú kanst stýra tær sjálvum. Marjus Dam løgtingsmaður Mykinesfólk siga, at Súlan er góð. Søgnin sigur, at um teir ikki siga tað, so missa teir súluna. Eg rokni ikki við, at vit missa tunnilin, um vit krevja, at prísirnir fara á eitt støði, ið vit kunnu liva við. Sum er missur Vág- oyggin sera nógv, tí prísir- nir eru ov høgir hjá teim- um, ið koyra nógv. Tá tunnilin varð tikin í nýtslu, var rok um prísirnar. Vit søgdu, at prísaásetingin var púra ør. Tað hjálpti. Og flestu munnu ásanna, at vit høvdu rætt. Um hildið varð fast við upprunaligu prís- irnar, so var tunnilin farin á heysin beinanvegin. Tí vágafólk vildu ikki nýtt hann - vit vildu siglt - púra greitt. Strukturbroytingar vórðu gjørdar. Ístaðin fyri at hava 20 mill kr árliga, so skuldi pf Vágatunnilin hava 18,5 mill kr árliga fyri at svara hvørjum sítt. Tí undrar tað stórliga, at vit í D&V hoyra, at »Neyð- ugt er við 25 mill kr árliga. Og bert pendlarnir fáa eitt betri tilboð á hesum sinni ...prísbroytingin verður í marts apríl«. Tað kann als ikki góð- takast. Neyðugt er at • pendlarar skulu/mugu hava eitt gott tilboð. • at betri rabatskipanir verða fyri allar hinar bólkarnar eisini. • at prísniðursetingin verð- ur so skjótt sum møguligt eftir 1. januar. Tá neyðugt er at krevja 18,5 milliónir inn, so er ikki neyðugt at hava ein yvirprís fyri at fáa 6,5 mill kr ov nógv inn. Eisini trúgvi eg, at gjógvin ímillum 18,5 mill kr og 25 mill, ið nú sigst skal til, má skapa ein for- kláringstrupulleika hjá øðrum enn mær. Ætlanin var at gjalda restskuldina upp á áleið 120 mill aftur upp á 15 ár. Um 25 mill kr verða kravdar inn, so verða til tað tíð kravdar inn 375 milli- ónir krónur fyri at gjalda eitt lágrentulán aftur uppá 120 mill kr. T.v.s at rentur og rakstur eru 2 ferðir hægri enn lánið. Og tá er okkurt, ið er vindandi skeivt. Eisini kann ein fýlast á, at prísniðursetingin ikki verður fyrrenn í »marts ella apríl«. Tá seinasta prísáset- ing varð gjørd í apríl, varð sagt, at hesir prísir vóru galdandi árið út. So ein væntar, at prísniðursetingin kemur so skjótt eftir 1 jan. sum gjørligt. Soleiðis at lægri prísurin fær fleiri at nýta tunnilin, til gagn fyri brúkaran, ið sum er rindar alt ov nógv. Tunnilin er góður - men prísirnir eru ov høgir. VIÐMERKINGAR Niklái Petersen løgtingsmaður Eftir løgtingsvalið í 1998 var fullveldislandstýrið skipað millum Tjóðveldis- flokkin, Fólkaflokkin og Sjálvstýrisflokkin. Hesir settu sær fyri, at nú skuldi kósin setast á fullveldisleið, skútan varð mannað, kum- passin rættað, og kósin sett. Tað gekk væl tey fyrstu árini, heilt fram til 2001, tá fólkaatkvøðan varð avlýst. Eftir valið í 2002 varð so sjálvstýrislandstýrið skipað millum Tjóðveldisflokkin, Fólkaflokkin, Sjálvstýris- flokkin og Miðflokkin. Síðani tá er deviatiónin á kumpassini bara vaksin og vaksin, misvísningurin tikið yvirhond, og ilt hevur verið at hildið kós og ferð og komið rættan veg móti tí knattstøðu, sum var sett út í kortið. Sjálvstýrarin hevur verið óálítandi og sligið frá fleiri ferðir, skiparin á skútuni hevur ivast, hvør kósin skuldi verða, helst tí mis- vísningurin bleiv ið so stórur, og tískil hevur ging- ið striltið tann rætta vegin. Hóast tað, so hevur gingið rætta vegin kortini, ferðin hevur verður lakari, men fram kemur tann, ið hóvliga fer, sum orðatakið sigur, so ikki er at missa mótið men halda treystliga áfram. Byrðurin hevur ikki verið góður seinastu tíðina, nógv sjask ímóti og lítil fram- drift, men málið má ongan- tíð kámast burtur, tað er og verður altíð har. Afturhaldið hevur besta hugin at taka hann undan , tað er behagiligari at lensa, men tá kemur einki í last- ina. Nú er aftur tíð at rætta kumpassina, tað hevur allar tíðir verið góður sjómans- skapur at rætta kumpass av og á fyri at koma aftur á beint, tað er einki forgjørt í tí. Vónandi er so frægt av seiggi eftir í tí føroysku sjálvbjargningssálini, nú tað rekur hart á kýkin. Við tjóðveldiskvøðu. Skalt tú stýra einum landi - mást tú kunna stýra tær sjálvum Tunnilin er góður – prísirnir skulu niður Meðan vit rætta kumpass Heimurin kemur til Setrið Føroyskt er eitt mál sum øll onnur, sigur Turið Sigurðardóttir, sum komandi summ- ar stendur fyri tí fyrsta altjóða skeiðin- um á enskum um før- oyskt mál, mentan og bókmentir á Fróð- skaparsetri Føroya. Skeiðið er á universit- etsstigi og gevur góð- kenning hjá lærdum stovnum UNDIRVÍSING Ingi Rasmussen ingi@sosialurin.fo So løgið tað ljóðar, so er stórur áhugi úti í heimi at læra um føroyskt mál og mentan á universitetsstigi. Tað hava bæði Fróðskapar- setrið og Altjóða skrivstov- an, sum hevur fingið nógv- ar fyrispurningar uttan- lands, sannað. Hesum áhuga gongur Fróðskaparsetur Føroya nú á møti. Komandi summar skipar Fróðskaparsetrið fyri fyrstu ferð fyri einum skeiði nevnt »Faroese summer institute«, har undirvíst verður í føroyskum máli, bókmentum og mentan í døgunum frá 5. til 27. juli. Summarskeiðið gevur 8 stig á sonevnda ects-stigan- um, ið stendur fyri Euro- pean credit transfer system. Ein lestrarhálva telur 30 stig. Heilt úr Kina Fróðskaparsetrið hevur skipað fyri líknandi skeið- um á norðurlendskum síðan 1970, men nú verður farið víðari út í heim. Norður- lendsku skeiðini hava verið fíggjað av Norðurlanda- ráðnum, men nýggju skeið- ini verða fíggjað av teimum lesandi sjálvum, greiður Jákup Sørensen, fulltrúi á Setursskrivstovuni frá. – Vit hava longu fingið tríggjar fyrispurningar um luttøku í dag, tí skeiðini eru boðin út á heimasíðu okk- ara. Ein fyrispurningur er enntá komin heilt úr Kina. Vit fáa dag og dagliga fyri- spurningar, har fólk spyrja, um til ber at koma higar at lesa, og hetta er so ein roynd at ganga hesum ynskjum á møti, sigur Jákup Sørensen. Góð umboðsfólk Turið Sigurðardóttir, deild- arleiðari á Føroyamálsdeild- ini, sum er lektari í bók- mentum, hevur lagt skeiðið til rættis innihaldsliga. Hon heldur tað hava stóran týdning fyri Føroyar, at fólk koma hendanvegin at lesa. – Vit hava skipað fyri norðurlendskum skeiðum síðan 1970. Nógv hava hildið fram at havt áhuga fyri føroyskum viðurskift- um, og tey eru vorðin eitt slag av umboðsfólkum fyri okkum. Tey koma aftur og nøkur gerast gestalærarar. Nøkur undirvísa í føroysk- um uttanlands. Tað hevur havt stóran týdning fyri okkum, og vit vóna, at hetta altjóða skeiðið fær sama týdning, sigur Turið Sig- urðardóttir. Eini 30 fólk hava luttikið hvørja ferð á hvørjum skeiði, og talið verður nak- að tað sama á tí nýggja al- tjóða skeiðunum. Men hví tíma útlendingar yvirhøvur at koma hendanvegin at kunna seg um okkara lítla mál og mentan? – Føroyskt er eitt mál sum øll onnur. Hjá teimum, sum lesa germanistikk, er tað serliga áhugavert at granska felags eyðkenni. Tað sama er galdandi fyri tey, sum lesa norður- lendskt, tí vit eru eitt norð- urlendskt mál. Tey, sum lesa málvísindi, skulu eisini duga fleiri mál. Tey granska ljóð og bygnað í málinum, og tá er føroyskt eins áhugavert sum onnur mál – hjá summum kanska upp- aftur áhugaverdari, sigur Turið Sigurðardóttir. Romantiskar sálir Kanska hava fólkini, sum koma hendanvegin at lesa, hóast alt nøkur felags eyðkenni. – Tey flestu eru nakrar romantiskar sálir, sum vilja sleppa langt burtur til eitt lítið fólk og eina stórsligna náttúru. Summarskeiðið er sjálvandi bygt upp á eitt fakliga dygdargott støðið, men samstundis bjóða vit eisini eitt mentanarligt til- boð, sigur Turið Sigurðar- dóttir. Tað kostar 4500 krónur at luttaka á skeiðnum, men møguleiki er fyri at fáa stuðul. Harafturat skulu tey lesandi eisini rinda fyri uppihald og innivist. Turið Sigurðardóttir, deildarleiðari á Føroyamálsdeildini, og Jákup Sørensen, fulltrúi, hava fyriskipað fyrsta altjóða skeiðið í føroyskum á Fróðskaparsetrinum Mynd: Jens K. Vang Í morgin, 3. sunnudag í advent kl. 16.30, verður skipað fyri konsert í Kvívíkar kirkju í samband við at tann dagin verður Kvívíkar kirkja 100 ár JÓL Tað er Vestmanna Sangkór, við nøkrum sangarum úr Kvívík, sum eigur høvuðs- partin av skránni. Fyri at markera 100 ára dagin hevur Kvívíkar kirkjuráð heitt á kórleiðar- an Kára Bæk at fáa okkurt nýtt framført til hátíðarkon- sertina, og hevur hann vent sær til teir tríggjar, Edvard N. Debess, Atla K. Petersen og Kristian Blak, og biðið teir gera nýggjar útsetingar av ávísum advents- og jóla- sálmum, fyri kór og 3 blási- ljóðføri - floytu, klarinett og fagott. 4 nýggjar útsetingar av jóla- og adventssálmum komu burturúr, umframt tveir, sum kórleiðarin sjálv- ur hevur gjørt. Tær nýggju útsetingar fyri kór og blásaratrio eru: - Sum ein føgur rósulund, Hartmann / Kristian Blak - Í hesi sælu jólatíð, gl. før. sálmalag / Kristian Blak - Av himni kom ein einglaherur, gl. før. sálma- lag / Atli K. Petersen - Eitt barn er førr í Betle- hem, týskt vísulag / Edvard N. Debess - Ver glað nú, Brúður Krists, Jac. Regnart/Kári Bæk - Byrja nú við trúgv og treysti, Lindemann / Kári Bæk Onkrar av útsetingunum eru reiðiliga ótraditionellar og hava fingið eitt meira moderna snið. Á skránni er annars brot úr motettini »Harri vár drottin«, fyri solo, kór og orgul, sum Kári Bæk skriv- aði til 1000-árahaldið í 2000. Petra Iversen syngur solo og orgulfylgispælið hevur Heðin Kambsdal. Kórið syngur eisini sam- an við orglinum Christmas Lullaby hjá John Rutter. Sunnuva Bæk fer at spæla Exultate Jubilate hjá Mozart, lagt til rættis fyri trompet og orgul. Í Kvívík er eitt lítið barnakór, sum hevur eini 3 ár á baki. Tey fara eisini at luttaka, bæði við egnari skrá og saman við Vest- manna sangkóri. Tað er Petra Iversen, sum í løtuni venur barnakórið. Aðrir tónleikarar, sum luttaka, eru: Andrea Hein- driksdóttir, floyta, Peder Riis Jensen, klarinett og Christine Andersen, fagott. Konsertin verður endurtik- in í Vestmanna mánakvøld- ið tann 15. des. kl. 20.00 í Vestmanna kirkju. Hátíðarhalda 100 ára dagin hjá Kvívíkar kirkju Jólakonsert í Vestmanna mánakvøldið JÓL Mánakvøldið tann 15. des. kl 20 verður kon- sert í Vestmanna kirkju. Tað verður við Vest- manna Sangkóri við nøk- rum sangarum úr Kvívík, barnakóri úr Kvívík, solistum og tónleikarum. Kári Bæk stjórnar Vestmanna Sangkóri, og Petra Iversen stjórnar barnakórinum, umframt at hon eisini er solistur. Fleiri av sangunum verða við tónleiki, har tónleikararnir verða Heðin Kambsdal, orgul, Andrea Heindriksdóttir, floyta, Peder Riis Jen- sen, klarinett, Christine Andersen, fagott og Sunnuva Bæk, trompet. Skráin fyri konsertina verður tann sama sum fyri konsertina í Kvívík dagin fyri í samband við 100-ára haldið fyri Kvívíkar kirkju. C M Y K 13 12