hósdagur 13. august 1998síða 4

tíðindablaðið S082luin Nr. 150 — 13. AUGUST 1998 Pressan amboð flokkanna - ein hevði ikki væntað, at stóru blødini fóru at hálova ætlanunum hjá sam- gonguni á sjálvstýrisleið, men at viðgerðin bleiv so einstáttað ósaklig, sigur meira um journalistiska virðið enn nakað annað, skrivar Finnur Helmsdal, lógtingsmaður Ja, sjálvt tey mest sam- bandssinnaðu eru ivasom um viðgerðina stóru blød okkara, Dimmalætting og Sosialurin, geva ætlanunum hjá samgonguni á sjálvstýr- isleið. Og neyvan man nak- að politiskt mál hava fingið so einstáttað ósakliga við- gerð. Tað er eyðsæð, at blødini og flokkar teirra hava avrátt at ganga hond í hond í hesum málið. Tað er eyðsæð, at eingin teirra hev- ur dirvi til at fara undir at viðgera málið neyvt og slettis ikki at skifta orð við hin partin um nakað sum helst. Taktikkurin er einvis- ur og pårasta greidur. Alt fullveldistos skal nidurger- ast og tileinkisgerast vid lættkeyptum rædusøgum. Ja, í nógvum førum siga bæði blaðfólk og politikarar væl vitandi beinleiðis ósatt Hví hvørki javnaðar- og sambandsfólk og lakajar teirra á bløðunum ikki tora í ein dialog við samgong- una, kunnu vit bert gita um. Ein orsøk man í hvussu er vera, at tey eru í uppisetri, bæði hvat ideologi og boð- skapi viðvíkur, og at tey tí tevja tiltrongdan politiskan vinning við ræðsluherferð- ini móti teimum, sum royna at koma upp á pláss, bæði hvat ideologi og boðskapi viðvíkur. Leiðarin í Dimmu Blað Sambandsfloksins, Dimmalætting, hevur ein- víst vent tíðindablaðshugs- anini bakið og er vorðin málgagnið fyri svartastu afturhaldshugsan, ið hugs- ast kann. Fyrst var tað á- byrgdarblaðstjórin, sum førdi pennin í nakrar mán- aðir, síðan kom so tann nakra yngri blaðstjórin til. Einasti munurin er, at yngri maðurin hevur lættari penn, men blekkið er framvegis kolasvart. Sjálvur havi eg leingi hugsað sum so, at leiðarar- nir á Dimmu hava verið so beinleiðis jánkasligir, at teir ikki hava verið verdir einum aftursvari. Men legið nokk hevur ein hoyrt ein sannan hóp - av ikki tjóðveldisfólk- um - sagt júst tað sama um somu leiðarar. Blaðstjórin á Dimmalætting nýtti í fjør høvi í teiginum Hinvegin at greiða fólki frá, ar sosial- ráðgevarar ikki kunnu hava nakra kvalifiseraða hugsan um blaðmannaarbeiði (men blaðfólk kunnu væl hava kvalifiseraðar hugsanir um alt-eisini sosial viðurskifti), tó eri eg ikki eina løtu í iva um, at fóru ávíkavist á- byrgdarblaðstjórin og blað- stjórin á Dimmalætting til próvtgku við leiðarum sín- um í skjáttuni, so fingu bæði eitt stórt null vid píli niðureftir. (tey eru bæði lærd blaðfólk) Hinvegin kunnu vit so bæði staðfesta og ugga okk- um við, at soleiðis hevur tað altíð verið við Dimmu og sambandsfólki, og at vit vita, hvar vit hava tey. Men eg havi hug at spyrja hvar hini blaðfólkini á Dimmu er í ellum hesum? Tey sita kanska hvønn dag samlað kring blaðstjórarnar og lurta eftir rædusøgum við opnum muði og hárinum í andarisi Orð Jóannesar Sosialurin var eitt skifti við at menna seg til eitt gott og hampuliga óheft tiðinda- blað, har blaðstjórin gekk á odda við m.a. at banna 6- nevndum lesarabrévum. Men alt hetta hevur sami blaðstjóri eftir fáum vikum brotið niður og oyðilagt - í mínum hugaheimi med alla. Sosialurin er í dag vorðin til málgang hins Jóannes Eidesgaard pluss ífyllu. Og har standa tey blaðfólkini við sjálvum blaðstjóranum á odda við gapandi muði og eta hvørt einasta orð ókók- að. Jóannes eigur ikki bert hálvar og heilar Sosialar, hansara orð verða prentað, júst sum tey verða søgd. Ikki ein sál tykist seta spurnartekin við eitt einasta orð, sum meistarin sigur. Tað er eingin, sum ivast í, at Jóannes Eidesgaard hev- ur ment seg sum politikari, og er ein av teimum allar- størstu profilunum å øki- num. Hann og onnur skulu tó ikki gloyma, at hann i løtuni er bæði óvanliga priviligeraður og forkelað- ur. Tí pressan (ikki bert blødini) er eftir honum, bert tað letur í honum, hon er eftir honum, tá hann tegir. Pressan er støðugt eftir hon - um. Tað vil siga, at pressan nýtir hann ikki neyðvend- ugvís, tí hann sigur ella ger tað rætta, men tí hann er í teirri stóðu, hann er í (hann fær jú onga kapping frá pro- filleysa Sambandinum á andstøduøkinum). Tó hevur Jóannes fleiri ferðir víst okkum, at hann hevur nakað eftir á, tá tað snýr seg um at læra taktiska stevið til fulnar. Nú veit eg ikki, um Jó- annes Eidesgaard fer at duga at kenna hógy, ella hann fer at lata pressuna nýta og misnýta seg soleið- is, at hann fer at fáa trupult við at finna samleika sín aftur í øllum meldrinum. Men tað sær í hvussu er út, sum ætla blaðfólkini á Sos- ialinum at lata seg misnýta av Jóannesi í tann mun, hann vil tað. Tey hava ikki fyri neyðini at hugsa í álv- arsmálum, tað ger Jóannes Eidesgaard fyri tey. Tann tíðin tykist tíverri at vera farin, tá starvsfólk á Sosial- inum høvdu møguleikan at vera við til at mynda høv- uðsboðskapin í blaðnum. Medvit og kritiskur sansur hjá blaðstjóranum tykist vera farið fullkomiliga fyri bakka. Ein situr við teirri kenslu, at sigur Jóannes Eidesgaard ímorgin, at eingin olja er í føroysku undirgrundini, so hevði blaðstjórin á Sosialinum dagin eftir havt feitu yvir- skriftina: Eingin olja við Føroyar. Sjålvt geniali skemti og ålvara teknari bladsins er snåvadur. Teknarin hevur i mong år, vid sinum eyg- leidingum og evnum at orða tær við strikum, verið okk- ara politiski viðmerkjari nummar eitt, tvey og trý. Men í dag eru tekningar hansara meira enn eitt sind- ur tendensigsar við einum veti av óndskapi uppí. Vit staðfesta, at sami teknari er alt annað enn sjálvstýris- sinnaður. Verið djørv Sum sannførdur tjóðveldis- maður, sum ein, ið vil før- oysku tjóðini allar hugsandi menningarmøguleikar, heiti eg tí staðiliga á andstødu- politikarar og ikki minst á blaðfólkini á stóru blødu- num, um at sýna Føroya fólki virðing og sóma, og fara undir ein opnan og sak- ligan dialog um ætlaninar á sjálvstýrisleið. Alt annað er ein 6sømilig undirmeting av fólkinum. Eg krevji ikki, at tit skulu vera samd, men havið dirvi til at skifta orð um t.d. vinn- umøguleikar og harvið eis- ini møguligar inntøkukeld- ur, føroyingar kunnu rokna vid. Tit vita, eins og onnur, at alivinnan eftir byrjunartrup- ulleikar, barnasjåkur, åvist åbyrgdarloysi, ja, so fer hon skjótt upp á eitt útflutnings- virði oman fyri milliardina. Tit vita, eins og onnur, at ferðavinnan hevur verið og helst framvegis er í somu undantrupulleikum, men at hen fer at menna seg og geva gott íkast í okkara bú- skap. Hóast forðingar og kvalifiseraða kapping, so hevur Atlantic Airways prógvað, at tað ber til at reka eitt føroyskt flogfelag á høgum stødi. Jú, felagið fekk neyðugu hjálpina og væl tað, men hygg at AÁ ídag. Tit vita, eins og onnur, at soleiðis fer at verða við ødrum vinnum, sum td. tøkni, føroyskum dugna- skapi og ídni (sum útflytir virðismiklar tænastur) smá- ídnaði av ymiskum slagi, nýhugsan innan fiskivinnu- na. Menningarmøguleikar- nir eru stórir innan landbún- aðin. Við mjólk, kjøti, dyrk- an og ull. Vit hava møgu- leikar at menna førleikar í samband við oljuleitingar og fyrireikingar til olju- vinnu, førleikar, sum vit kunnu nýta kring allan heim. Tit vita, eins væl og onnur, at hesir og aðrir møguleikar finnast í ríkilig- an mun. Og at hesir møgu- leikar bert skulu hava sína menningartíð, áðrenn teir fara at geva sítt ríkiliga íkast til raksturin av samfelagi okkara. Í ætlanum sam- gongunar er skiftistíðin menningartíðin. Tit vita, at føroyingar hig- artil tíverri í alt ov stóran mun mest sum einvíst hava lagt dentin á eina einstáttaða fiskivinnu. Hetta er við at gerast søga, og bæði fram- tíðin og alskyns møguleikar liggja víðopnir fyri okkum. Lítið bert í snotiligu faldar- arnar, Menningarstovan let- ur gera í samband við, at føroyskar fyritøkur eru við á framsýningum uttanlands. Har síggja tit, at vit hava nógvar spennandi útflutn- ingsfyritgkur í landinum, og hesar bert bíða eftir enda- liga frambrotinum. Hetta frambrotið kemur ikki við doyvandi lítlabeiggjasam- bandi við aðra tjóð men við at menna samfelagið og framala dynamikkin. Tit vita, at tað eisini snýr seg um at fáa fremmandan kapital til landið, og tað, at vit eisini megna at fáa á- góða av tænastum, útintar uttanfyri landoddar okkara. Tit vita eisini, at ein tjóð fyri og onnur eftir hevur staðfest tann óreingjandi veruleikan, at suverenitetur- in í sjálvum sær gevur tjóð- ini nógvar og stórar fyri- munir - ikki minst á fíggj- arliga økinum. Tað er stórt spell, at tit ikki vilja vera vid til at skifta orð um og leggja ætl- anir fyri hesum møguleik- um. Ikki minst tí tit eru væl vitandi um, at teir eru har. Endurskoða ikki niðurbróta Tað harmar meg eisini al- mikið, at bæði andstødupol- itíkarar og blaðfólkini á floksblødum, so eirinda- leyst royna at billa fólki inn, at sokallaða vælferðin fer fyri bakka tann dagin, full- veldið Føroyar verður kunngjørt. Vit hoyra solo- sang og kór taka upp í sam- an, upp í saman: Vit missa rættin til sjúkuviðgerð á Ríkissjúkrahúsinum (hóast tit eru væl vitandi um, at vit gjalda hvørt oyra fyri hesa Finnur Helmsdal, løgtingsmadur Tjóðveldisfloksins, finst at fóroysku blóðunum, so hann ikki heldur verða rættvís mótvegis samgonguni viðgerð, sum tó langt frá altíð er á nøktandi stødi). At vit missa rættin til at fáa útbúgvingar uttanlands (hó- ast greiða avtalur fyriliggja um tað gvugta). At vit missa heimargktina, barnaansing- armøguleikarnar, pensiónir, sosialhjålp og so mangt annað. At fólk rýma av landinum, at eina frælsar Føroyar verða mest sum fólkatómar. Samgongan hevur ongan ætlanir um at seta fólk í verri stødur, enn tey eru í ídag. Heldur er tað hin veg- in ætlanir um, at endur- skoða og gera tænastuna munadyggari. Nú syngja partar av Tjóðveldisflokki- num og partar av Fólka- flokkinum ikki beinleiðis tvírædda á soialpolitiska økinum, men partarnir tykj- ast í hvussu er at vera samd- ir um, at endurskoðan av tænastugki ikki nýtist merkja, at tænastan verður verri ella nidurløgd. Og partarnir tykjast eisini vera samdir um, sum oman fyri nevnt, at fólk skulu ikki vera verri fyri samanlagt. Og so skal tað sjálvsagt heldur ikki vera nøkur loyna, at ein so slóðbrótandi avtala á sjálvstýrisleið krev- ur, at partarnir hittast á hálv- ari leið á ymsum gkjum. Andstøda og pressa høvdu heldur sýnt mansmót og tjóðini ans, um tey vístu vilja til at vera við í neyð- ugu og sjålvsøgdu endur- skodanini av almennum tænastum. blad Innihaldið í stóru blødunum hesa tíðina ber okkum hvgnn dag boð um, at eing- in kapping er á gkinum. T.v.s at tað sæst, at sam- gongan ikki hevur blað ella blød, sum dagliga bera boð- skapin og koma við aftur- svarum og álopum á hin partin. Stóru blødini høvdu ikki hóreiggjað sær soleiðis, sum tey gera, um samgonga var betri fyri á blaðgkinum. Og tað er nokk vorið flestu samgongulimum greitt. at stóru blødini fara at geva andstøduni ov nógvar fyri- munir, um ikki samgonga ger nakað munagott á gki- num. Og einasta muna- dygga eg dugi at síggja, at samgongan kann gera, er at stovna eitt felags blað, sum kann gerast eitt triðja stóra 1ad í føroyska blaðheimi- num. Tað hevur verið tosað um, at samgonguflokkarnir skuldu hava felags blað, og eg fari við hesum at skjóta upp, at hetta blað verður veruleiki, so skjótt til ber. Og eg fari tí eisini við hes- um at heita á teir tríggjar samgonguflokkarnar um at taka stig til samráðingar um hetta mál beinanvegin. Eitt slíkt blað verður eitt av teimum neyðugu amboð- unum, samgonga fer at hava fyri neyðini í royndunum at veruleika gera ætlaninar um einar frælsar Føroyar. Sjålv- ur ivist eg ikki eina løtu i, at frælsa føroyska samfel- agið verður bæði sunt og fólkaríkt. Men tað tykist tí- verri soleiðis, at mesti part- urin av blaðfólkum okkara hava valt antin at lata seg nýta í ræðsluherferðunum hjá andstøduni, ella tey hava fingið skriviforboð um ávís viðurskifti, ella tey hava valt at lata sum einki. I gllum fórum eru tey við- virkandi til, at andstødan ótarnað sleppur at ræða fólk aftur á sambandsleiðina. Tey eru viðvirkandi til at andstødan sleppur ótarnað at fremja nakað, sum eftir- tíðin møguliga fer at halda vera eina óbótagerð móti landi og fólki. Fari at enda hesa grein við einari staðiligari áheitan á føroysk blaðfólk, um ikki at lata seg niðurbinda av, at ávísir flokkar hava åvist til- knýti til blaðið, tey starvast á. Verið ikki bangin fyri at kunngera fyri fólkinum, hvørja stødu tit hava í full- veldismálinum. Hava tit bert eitt lítið vet av journ- alistiskum medviti, so sigur hetta tykkum, at tit eiga at gera so. Finnur Helmsdal, tjóðveldismaður