hósdagur 17. september 1998síða 16

16 tíðindablaðið S032alurin Nr. 175 — 17. SEPTEMBER 1998 Nýtt navn og snið: Barnablaðið eitur Smærri og stórri børn fáa í framtíðini tvey blød í einum ístaðin fyri Barna- blaðið, Snirr til tey smáu og Strok til tey størru. TURIÐ KJØøLBRO Barnablaði ð, sum Bóka- deild Føroya Lærarafelags hevur givid út í samfull 43 ár, hevur nú broytt navn og snið. Tað er býtt sundur í tvey, Snirr til tey smáu og Strok ul tey størru børnini Fyri summarfrítíðina skrivaði Barnablaðið út navnakapping. har sóknast var eftir nýggjum navni til blaðið ul tey yngru og tey eldru. Ikki nógv uppskot komu inn. Bæði Snirr og Strok eru einføld og snøgg rð, og fær ein at hugsa um ferð, flog og brádligar rørsl- ur Í Snirri eru søgur, sum børn hava skrivað, nógv ítriv og nógvar kappingar Við vísindamanninum Gløgga Bobb, sum Sonni Smith hevur skrivad, ber til at fara nidur å havsins botn, og í blaðnum greiðir hann frá krossfiski, igulkeri og slangustjórnu Og atlantsrisin Regin Vágadal er eisini við. Til ber hjá børnum at gera av, hvor ynskimynd verður prentað í komandi bløðum sum pla- kat 90 ára fødingardagurin hrá Klaksvíkar kommunu er lýstur í blaðnum í myndum. Dagurin vardi í heilar fimm dagar og tiltøkini vóru nógv. Serliga varð nógv gjørt burtur úr tiltøkum til børn Dunnaldur kemur ikki longur ut sum teknirød å føroyskum, men hann eigur eina sidu i Snirri. Ein sida er um Skapanina í Bíbliuni og somuleiðis ein um upp- gávusíðuna Krabban. Umframt nýtt navn hevur Barnablaðið fingið nýggjan búna. Blaðið verður nú prentað í litum, og góðir møguleikar eru at gera blað- ið meiri áhugavert og spennandi. Blaðstjórnin heitir á børn um at vera við at gera blaðið meiri spenn- andi, um at brúka hugflogið og hjálpa til at seta lit á blaðið. Eitt nú við at senda myndir inn sum børn hava teknad. Strok I Stroki, sum er hin helm- ingurin av blaðnum og ætl- aður stórri børnum, er nógv forvitnisligt. Framyvir verð- ur ein evnisgrein í blaðnum og í hesum er tað um tydn- ingin av at eta rætt. Í hesum sambandi er prát við Sigrid Dalsgaard, húsarhaldslær- ara í Havn, og Jensu Heine- sen, lærara í Klaksvík. Ein søga er um Renato úr Bra- silia, sum er 13 år og bil- smidur. Teknisøgan um vin- irnar, skúlan og kærleikan er við, um sterkastu menn- inar á Olavsøku, Blits um tey kendu. Og eisini her heitir blaðstjórnin á lesar- arnar um at gera sítt til at fáa eitt gott og áhugavert blað. Í blaðstjórnini í Snirri og Stroki sita Niels Jákup Thomsen, Beinta Johanne- sen og Páll Isholm. Fyrilestur um slagtilburð Í sambandi við at 1998 er lýst at vera Heilaár í Fóroyum, hevur Heilafelagið fingið Tom Skyhøj Olsen, yvirlækna í neurologi á Bispebjerg sjúkrahúsi og formaður i Hjernesagen i Danmark, til Føroya at halda almennan fyrilestur um apopleksi (slagtilburð) Tom Skyhøj Olsen hevur f mong år arbeitt aktivt vid at betra korini hjá teimum, ið verða rakt av apopleksi, bæði sum lækni og formað- ur í Hjernesagen, hann ferð- ast javnan runt í landinum og heldur fyrilestrar um apopleksi Apopleksideildin á Bispebjerg sjúkrahúsi, har hann starvast, er tann mest framkomna í Danmark í viðgerðini av sjúklingum við apopleksi Blóðteppur í heilanum og Einir 12.500 danir fáa hvort ár apopleksi (slag). Vit hava eingi almenn hagtøl fyri hvussu nógv verða rakt í Føroyum. Mett verður at týttleikin er nakað tann sami í mun til fólkatalið. Hetta rakar serliga fólk yvir 65 ár Seinasta árið eru stór fram- stig gjørd í hesi viðgerð, og mong fólk er i dag á lívi, sum hava havt apopleksi heilabløding. Vit nevna hetta ofta slagtilburð. Blóð- tøppur í heilanum er vanlig- asta atvoldin. Hóast heilin bara vigar umleið 1,3 kg, so nýtir hann 20% av súrevninum í kroppinum. Men hóast stóra sårevnis- og orkutørvin, so hevur hann ongar goymslur og má tí alla tíðina fáa nýtt súrevni við blóðinum. Apo- pleksi er vandamikið, tí tøppurin ella blødingin, forðar blóðinum at renna út í heilakyknurnar. Varar súr- evvnistrotið bara fáar minuttir, so farast heilakyk- nurnar skjótt. Tí er skjót viðgerð alneyðug. Heila- blóðtappur kemur serliga av æðrakálking í heilalívæðr- unum ella hálslívæðr. Hverji eru sjúkueyð- kennini við apopleksi? Apopleksi vísir seg oftast við eitt ella fleiri sjúku- eyðkenni, sum koma brád- liga. + Lamni í aðrari síðu * Muðurin blívur skeivur * Talutrupulleikar + Svølgtrupulleikar + Sjónin åvirkast + Føliforstyrilsir + Tilvitskan åvirkast + Ringur høvudverkur + Onnur goymd eyðkenni Tey einstøku eyðkennini eru tengd at rakta økinum í heilanum og eru ti ikki altíð líka hjá teimum, ið verða rakt av apopleksi. Hvussu verður apopleksi ið gart? Tað er umráðandi, at tann, ið raktur verður av apo- pleksi, kemur undir lækna- hond skjótast tilber, við- gerðin teir fyrstu tímarnar aftan á slagtilburðin er av alstórum týdningi í roynd- unum at bjarga heilakykn- unum. Somuleiðis hevur tað stóran tydning fyri førleik- an, at uppvenjingin byrjar skjótast tilber. Uppvenjing- in verður framd av rgktar- starvsfólki, fysioterapeut- um, ergoterapeutum og talulærara. Kann apopleksi fyribyrgjast? At liva sunt er umráðandi, t.v.s. ikki roykja, eta sunn- an mat (minni feitt og meiri grønmeti, frukt og groft breyð) og røra seg nóg mikið. 1-2 gløs av víni ella øli dagliga er í lagi, men stórri nýtsla av alkoholi økir vandan fyri apopleksi. Umráðandi er at fáa blóð- trýstið kanna regluliga hjá lækna, tí ov høgt blóðtrýst er týðandi vandaorsøk til apopleksi. Sunnari lívsháttur og heilivágur kunnu lækka ov høgt blóðtrýst. Vandin er eisini stórri, hevur ein fyrr havt apopleksi ella TCI, hevur sukursjúku ella óregluligan hjartaslátt. I hesum førum er fyri- byrging ógvuliga umråd- andi. Fyrilesturin hjå Tom Skyhøj Olsen verdur hild- in i veitsluhøllini å Lands- sjúkrahúsinum 19. sept kl. 15 og varar tvær ferdir 45 min. A UA Triggjar nå Snirr og Strok Nýggjar barna- Milo og ganda- steinarnir Milo og gandasteinarnir er heiti á nýggjari bók, sum Bókadeild Føroya Lærara- felags gevur út. Hon er ætl- að børnum í aldrinum 4-7 ár. Á eini lítlari oyggj úti á opnum havi finnur músin Milo okkurt heilt sjáldsamt í eini djúpari sprungu. Hvussu fer hesin fongur at ávirka lívið hjá Milo og hin- um músunum? Verður hann | teimum til gleði ella gråt? Tað sleppur lesarin sjálvur at gera av. Á miðjari leiðini skilir søgan seg sundur í tveir endar: tann góða endan og tann syrgiliga. Hetta er ein hugvekjandi søga, ið vil vísa á, hvussu tær avgerðir vit taka í umhvørvismålum, kunnu ávirka framtíðina á jørð. Marcus Pfister hevur skrivað og Ola Jákup Nicla- sen hevur týtt til føroyskt. Snildi Pætur Snildi Pætur, sum er ætlað børnum í aldrinum 8-12 år, er skrivað av kenda svenska høvundinum Sven Wern- strøm. Hann hevur skrivað Góða nátt, Gorillan Djóravgrðurin í djóragarðinum sigur djórunum góða nátt eftir loknan arbeiðsdag. Ikki ansar hann eftir, at lítla gorillan tekur lyklarnar úr belti hansara og letur búrini upp. Heima í songini hjá djóravgrð- inum og konu bøkur hópin av barnabókum síðstu 40 árini. Dånjal Jákup Jørg- ensen hevur týtt bókina úr donskum og Claus Deleur- an hevur myndprýtt. Visti tú, hví breyð og mjólk altíð standa innast í sjålvtøkuhandlum? Ella hví vit hava fingið mammudag og pápadag? Ella hví klædnasniðið skiftir alla tíðina og hví smá plastleiku eru til dømis í maisflykru- pakkum? Les Snilda Pætur og finn út av tí. Bókin er løtt og skemtingarsom - og tú fært nógv at hugsa um. Kanska verður tú eisini eitt sindur klókari. .. Snildi Pætur er faðir- og móðurloysingur, sum tíð- liga ásannar, at tað loysir seg ikki at gera kropsligt arbeiði. Av tilvild gerst hann ráðgevi hjá einari rgð av stjórum, sum allir eita okk- urt Múllar. Pætur verður ovurríkur, men sum vera man í hesari ævintýrkendu søguni åsannar hann eisini, at rikidømi ikki er tað sama sum eydna. hansara verður nútrongligt at liggja, men konan finnur uppá ráð. Peggy Rathmann hevur skrivað og Niels Jákup Thom- - sen hevur týu-til fóroyskt-úr-enskum. Bókin er-ætlað børnum 0-3 år.