fríggjadagur 19. desember 2003síða 5

8 Nr. 242 - 19. desember 2003 Nr. 242 - 19. desember 2003 9 Spælistovan hjá dagrøktarunum í Hvannasundi er nú gjørd í stand, og eru umstøðurnar hjá teimum vorðnar munandi betur BARNAANSING Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Hvannasund: – Hetta hev- ur nógv at siga fyri trivnað- in hjá børnunum og dag- røktarunum, sigur dagrøkt- arleiðarin í Hvannasundi, Gunvør Eliasen. Dagrøktararnir, sum eru fimm í tali, nýta spælistov- una avbera nógv. Tær eru har við børnunum tríggjar dagar um vikuna, so tað sigur seg sjálvt, at umstøð- urnar helst skulu vera av teimum bestu. Spælistovan í Hvanna- sundi heldur til í einum vanligum sethúsum í bygd- ini, sum kommunan hevur fingið gjørt til endamálið. Tað at dagrøktararnir kunnu vera so stóran part av vikuni í spælistovuni, lættir eisini nógv um hjá teimum við, at tær ikki eru so nógv í teirra egna húsi. Børnini trívast eisini væl í spælistovuni. Betur pláss Áðrenn spælistovan var gjørd í stand, høvdu dag- røktararnir hvørki loft ella kjallara til taks, og hetta gjørdi, at tað ikki var so nógv pláss til børnini at spæla í. – Tey spældi eisini í sovi- rúminum, og tað var ikki nøktandi, sigur Gunvør. Í dag er eitt rúm á loftin- um, sum er gjørt til børnini at spæla í, og kjallarin kann nýtast til at seta vognar í. Eisini kann tað rúmið nýt- ast, tá børnini skulu mála ella gera eitt hvørt, sum dálkar illa. Á loftinum er eitt wc og so sjálv uppgongdin, restin er spælirúmið, so nú er lag á manni hjá børnunum at rokast. Og tað væntar Gun- vør fer at gera stóran mun hjá teimum. Hugnaløta Mikudagin skipaði dag- røktin so fyri hugnaløtu fyri børnunum saman við for- eldrunum. Børnini sungu nakrar sangir, tey ótu gelé og rís ala mande, og sjálv- andi fingu tey eisini jóla- góðgæti. Eina løtu eftir at øll vóru komin, gingu børnini eisini Lucia fyri foreldrunum. Ein hugnalig løta í nýumvældu spælistovuni í Hvanna- sundi, sum allarhelst fer at veita bæði børnunm og teimum vaksnu nógva gleði framyvir. Í kjalarvørrinum av einastandandi jóla- konsertini í Christianskirkjuni, har Eivør og Pætur veruliga sungu seg inn í hjørtuni á áhoyrarunum, ásannar formaðurin í Klaksvíkar Horn- orkestri, Heri Ellings- gaard, at tað kann fara at verða torført at skipa fyri eini betri konsert EFTIRMETING Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Klaksvík: – Tað verður ikki lætt at finna upp á nak- að, sum verður betur enn hendan konsertin var, ásannar Heri Ellingsgaard, virkandi formaður í Klaks- víkar Hornorkestri. Hann heldur, at tey við hesi konsertini hava gjørt, at tað framyvir verður rokn- að við einum ella øðrum stórum í sambandi við jóla- konsertina. Spurningurin er so bara, hvør tað skal vera. – Nú hava vit eitt ár at hugsa í, áðrenn næstu kon- sert, so okkurt man fara at vísa seg. Og at biðja Eivør aftur, er so avgjørt ein møguleiki, tí konsertin er eitt siðbundið tiltak, sigur Heri. Og tað tykist ikki at vera nakar ivi um, at um kirkjan skal fyllast aftur á sama hátt, so má eitt stjørnunavn til. Fyri at gera hana so spennandi sum tilber. Hann greiðir frá, at hetta er í øllum førum fyrstu ferð, at hann hevur uppliv- að, at fólk eru komin til teirra eftir eina jólakonsert og takka teimum fyri. – Ein fekk enntá klemm frá onkrum, so glað vóru tey, so tað er bara stuttligt, sigur Heri. Mikudagurin fór allur sum hann var hjá honum við at tosa um konsertina. Antin í telefon ella við fólk, sum hann hitti. – Øll lata væl at og eru so glað, so glað. Nógvur larmur Tá formaðurin hyggur aftur á konsertina, so eru tó onkur smá viðurskifti, sum hann heldur kundi havt verið betur. Millum annað hevur onkur gjørt vart við, at tað var sera nógvur larmur inni í kirkjuni av børnum, og tað var sera óheppið. – Hetta er ein trupulleiki, sum illa slepst undan. Og so er spurningurin, hvat ein kann gera við tað, sigur Heri. Hann sigur, at hann væl hugsaði um tað sjálvur, meðan hann sat í kirkjuni, men tá bar so ikki til at gera nakað. Men framyvir hel- dur hann, at tað kanska átti at verðið gjørt okkurt við tað. – Hetta er jú ein konsert, har fólk eru komin at lurta, og so er tað ikki gott, at tey verða órógvað av gangi, so tað harmast vit um, sigur hann. Hann hevur onkur hug- skot um, hvat kundi verðið gjørt, men tað er ikki bara sum at siga tað, heldur hann. Eitt annað, sum eisini órógvar nakað, sambært Hera er, at útvarpið tekur konsertina upp. Her hugsar hann serliga um, at tað gevur luttakarun- um meira nervar, tá tey vita, at útvarpið er har. – Eisini eri eg vísur í, at ljóðgóðskan hevði verðið betur, um kirkjan ikki var so full av fólki, tí tá fremur hon besta rúmklangin náttúrliga. Hesi viðurskiftini eru nakað, sum Heri kundi hugsað sær at gjørt nakað við til eina aðru ferð. Men alt í alt sigur hann, at reaktiónirnar hava verið avbera góðar og positivar, og orkestrið er framúr væl- nøgt við konsertina. Dagrøktin í Hvannasundi betri umstøður Ber illa til at gera tað betur Nú er loftið í spælistovuni í Hvannasundi eitt stórt rúm, har børnini kunnu spæla. Hetta ger millum annað, at sovirúmið í neðra ikki longur verður eitt spælirúm. Dagrøktarleiðarin, Gunvør Eliasen, sigur, at umstøðurnar eru munandi betur nú Mynd: Bárður Lydersen Virkandi formaðurin í Klaksvíkar Hornorkestri, Heri Ellingsgaard, heldur, at tað skal eitt stjørnunavn til fyri at fylla Christianskirkjuna so væl aftur til eina jólakonsert Mynd: Jens Kr. Vang Veður og tíðindi í Føroyum 1875 2002 Millum mongu bøk- urnar, sum givnar eru út til jólar, er eisini ein bók um veðrið, sum tað hevur verið í Føroyum í gott stórt- hundrað ár. Veður- frøðingurin á Sosial- inum hevur savnað hagtøl um veðrið síð- an 1875 BÓKAUMMÆLI Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Nógvar eru søgurnar, sum sagdar eru um veðrið og um hendingar viðvíkjandi veðrinum. Ein er søgan um mannin, sum helt fyri, at síðan norð- maðurin slapp at bestemma veðrið, hevureinki hunda- skil verið í tí. Í reiðiliga stórhundrað ár hava verðumátingar verið gjørdar í Føroyum. Dan- marks Meteorologiske In- stitut hevur gjørt mátingar- nar, sum veðurfrøðingurin Petur Skeel Jacobsen nú hevur savnað í bók og Bókadeild Føroya Lærara- felags og Føroya Skúla- bókagrunnur hava givið út. Petur Skeel Jacobsen hevur savnað øll hagtølini í bókini og skrivað nakað av tí teksti, sum er. Finnbogi Ísaksson hevur ritstjórna og skrivað tekst, og Alan Brockie hevur staðið fyri myndavalinum. Bókin er áhugaverd at sita við í hondini. Hon er tríbýtt. Tað, sum hon í høvuðheitinum snýr seg um, uppslýsingar um veðr- ið í Føroyum frá 1875 til 2002, er at síggja á vinstru síðu, meðan høgra síða er býtt í tvey millum eina stóra mynd og upplýsingar og tíðindi frá tí árinum, sum veðurlagsupplýsingar- nir á hini síðuni eru um. Útgevararnir siga í for- orðinum, at teir hava roynt so væl, tað hevur verið gjørlit, at funnið onkra mynd, frá júst hesum árin- um. Men tað hevur ikki al- tíð verið møguligt. Serliga frá teimum fyrstu árunum hevur tað verið eitt sindur trupult. Tí eru so myndir valdar, sum á einhvønn hátt vísa til tíðina um ikki júst tað einstakað árið. Bókin eitur Veður og tíðindi í Føroyum 1875 til 2002. Men tá vit tosa um veður í Føroyum, er tað ikki bein- ari enn so, at talan er um veðrið, har tað hevur verið mált. Nevniliga í Havn. Tí siggja vit í bókini, sum høvundurin Petur Skeel Jacobsen, eisini vísir á, at í árinum 1917 doyðu trý fólk úti í ódnarveðri, hóast hag- tølini á síðuni yvir av siga, at í 1917 var eingin dagur við stormi máldur í Før- oyum. Her samsvarar ikki, og kemst tað av, sigur Petur Skeel, at mátingarnar vórðu gjørdar í Havn, og har kann væl hava verið so mikið minni vindur, at hann ikki er máldur til storm, hóast tað hevur verið ódn bæði norðuri í Eysturoynni og á fjøllunum í Suðuroy, har vanlukkurnar hendu. Sum uppslagsverk er bókin góð. Bæði um tú hev- ur hug at vita, hvussu veðr- ið var í Føroyum eitt ávíst ár, eins og tú samstundis kanst lesa um ymsar hend- ingar, sum fóru fram hetta sama árið. Til dømis er for- vitnisligt at lesa, at Húsavík í 1930 var fyri álvarsligum álopi úr rúmdini. Ein ljós- kúla kom niður úr luftini fór inn gjøgnum eitt opið loftsvindeyga í bygdini og brast. Tey flestu fara helst at seta bókina Veður og tíð- indi í Føroyum í samband við veðurhagtølini, sum Petur Skeel Jacobsen sera greidliga hevur sett upp við loyvi frá DMI. Fyri hvørt árið, veðrið hevur verið mált í Føroy- um, hevur hann sett upp mánað fyri mánað, hvussu heitt tað var, tá tað var heitast hendan mánan. Samsvarandi hvussu kalt tað var. Meðalhitin, avfall og sóltímar kunnu eisini lesast í hesum teiginum. Síðan verður tikið saman um alt árið, og fáa vit at vita um meðalhita, minsta hita, mesta hita, og hvussu nógv avfall er komið niður. Eisini hvussu nógvar dagar hetta avfallið strekkir seg yvir. Dagar við frosti eru taldir upp, eins og mjørka- dagar, stormdagar og sól- tímar. Áhugavert er eisini at síggja uppsetingina av, hvussu ættin hevur verið øll hesi árini. Merkt er á kum- pasrósuna, hvussu vindurin hevur blást. Víst er til høv- uðsættirnar og sett upp í prosentum, hvussu ættin hevur verið fyri árið. Tó so, at hevur minni enn 10% av lotinum ligið til dømis ligið eystaneftir, er tað ikki tikið við. Soleiðis síggja vit, at eitt nú árið 1936 hava eystur- ættirnar eftir øllum at døma ikki verið til. Ongar ættir eystan fyri norðan ella sunnan eru yvirhøvur merktar hetta árið. Ein undrast á, hvussu langa tíð skipini hava havt um at krússa til Íslands hetta vár- ið og summarið, tí høgættin hevur verið nógv. Heili 19,70 prosent standa fyri beinum norðan. At føroyingurin hevur sett veðrið í samband við dagliga yrki sítt er sjálv- sagt. Og tað sæst eisini aft- ur í bókini í teimum herligu viðmerkingunum, sum standa ovast á veðursíðu- num. Vit síggja til dømis, at í 1939 var gott lembingar- veður, men ringur torvterri. Í 1951 var kalt í lembingini, og hvassur stormur á vetur- nætur. Og til teirra, sum hava gloymt tað, verður mint á, at í 1982 var óvan- liga turt í juni. Met. Avfall- ið hendan mánan var bara 6,4 mm. Men heystið var vátt. Neyvt er gingið um, og ymisk met eru eisini at síggja í bókini. Tey eru merkt við reyðum stavum og tí løtt at finna aftur. Til dømis síggja vit, at tað kaldasta vit vita um í august mánað síðan 1875, er í 1912, tá minsti hiti, ið máldur varð í august, var heilt niðri á 1,1 stigi. Aftast í bókini eru ymisk yvirlit. Eitt nú yvir storm- dagar tey ymsu árini. Her verður greitt frá, hvat rokn- að verður at vera stormur. Bæði í Beufort og m/s. Eisini eru dagarnir sjálvir settir upp í lista, so ein neyvt sær, hvønn dag á ár- inum, stormur hevur verið. Leitorðalisti er at finna, eins og yvirlit yvir mynda- eigarar eisini er sett upp. Ein sera áhugaverd bók hjá honum, sum dámar at kanna hendingar og árstøl. Og hon kann eisini vekja áhugan hjá onkrum, sum fær hana í hondina og ikki frammanundan visti seg at hava hendan áhugan. Bókin er uppsett, prentað og innbundin hjá Hest- prent. Hon fæst í bókabúð- um og - sølum kring landið fyri 290,- krónur. C M Y K 9 8