leygardagur 3. oktober 1998síða 12

tíðindablaðið Nr. 187 — 3. OKTOBER 1998 “ Ola Niklåi var mittpunktið í Hvalba Fyrr var lærarin ofta mittpunktid í bygdini og hevði mangan eitt ótal av ålitisstørvum. Soleiðis var eisini fyrsti. fasti lærari i Hvalba, sum eisini var alt møguligt annað, líka frå bygdaráðsformanni til »tilsynsmand for ødelæggelse af ravnens yngel< Tilvildarligt fyrstu årini r rr it i fekk sær konu Toftum i Hvalba og — Síðani søkti hann um at sleppa at undirvisa DØrnun- um, og soleiðis bleiv hann tann fyrsti ferdalærann í Sud- — Aðrenn hann legði sær 80 ára gamal, hoyrdist um ein annan Jespersen, sum var úr Hvalt a, men var uppvaksin á Okr um — Hann tók við í 1837, men var mest suðuri á oyggj — Áðrenn hann legð Mán Ole ði frá sær, hoyrdist uppaftur um eir annan mann, Joen Joensen úr Vikarbyrgi, ið tók við sun ferðalærari i 1860 og røkt arbeiðið í sjey år, mest norð un í ovnni, á Tver »yri Tað er nógv hent í skul: kapinum síðani lærarin fekk 300 krónur um árið í løn, og mydugleikarnir hildu, at tad var ikki meiri enn rimiligt, at ein lærari klåradi at hava 80-90 børn. A kvøldsetu i Hvalba fortaldi Johannes Andreas Næs forvitnislig og stuttlig brot ur hvalbiar skulasøgu — I 1870 varð læraraskúlin settur á stovn í Havn og mill- um teir fyrstu næmingarnar har var hvalbingurin Oli Nik- lái Skaalum — Teir vórða lidnir í 1872 og hann varð beinanvegin settur sum lærari í Hvalbiar sókn — Hvussu undirvisingin hevði verið frammanundan, kann ein og hver siga sær sjálvum av tí, sum er greitt frá frammaundan, um ferða- lærarar, sum komu og fóru, sum aðrir ferðafuglar — Men fólk dugdu at lesa kortini-summi Tann kunstin høvdu tey partvis frá presti og part sum OÐNKUSVE Andr- t hvalbingar siga frå at lesa i Johannus um Lávus í Køkini, sum hann kendi væl, at hann dugdi væl at lesa og skriva. — Men beiggi hansara, Oli, dugdi ikki at lesa. So tilvildarlig var indirvisingin tå Seks vikur i Hvalba og tvær vikur i Sandvik Men nå kom Oli Niklåi at era lærari, og hann helt kúla í bóndahúsinum úti í Búð Har hevur hann verið í nøkur ár, men einaferð fór hann heim í Garðsina til Joh- an Olsen, sum vanliga varð nevndur Smidurin Hildið verður, at van í Garðsin 1 SKUTá varð bygd í 778. Men hildið varð fr: I byggja uppi skúlan erarah et Oru liðug Ha ja } 3 Jákup Midjord, vanliga neyndur Stóri Jákup, av Okr- um. - — Oli Niklåi skuldi undir- vísa báði í Hvalba og Sand- vík — Hann var seks vikur í Hvalba, síðani tvær í Sand- vík, so aftur seks vikur í Hvalba o.s.fr — Tá vóru útvið 90 skúla- børn í Hvalba og 30 í Sand- vik — Børnini vóru í skúla frá kl. 9-15 og undirvíst varð í rokning, donskum fagur- skriving, rættskriving, religi- én, danmarkarsøgu og land- korti, tað sum seinni kom at eita landalæra — Undirvísingin í landkorti var mest munnlig undirvís- ing á kortinum, sum hekk á bróstinum — Ikki fyrrenn í 1908 kom føroysk inn um skúlans gátt í Hvalba — Í fyrstuni vórðu børnini býtt í tveir flokkar frá sjey til 11 år, men skjótt blivu teir tríggir. — Elsti flokkur gekk í skúl- a annan hvønn dag og hinr báðir flokkarnir annanhvønn dag, soleiðis at mittflokkurin gekk fýra tímar og so kom yngsti flokkur aíturat í tveir tímar — Johannes Andreas Næs segði, at tað vóru serliga tvey fak, sum tað varð lagdur stóru dentur á tá ið tíðini, ikki bara í Hvalba, men alla aðra staðni eisini. Og tey vóru lesing og kristni Tiltikna hondskrift Oli Niklåi bar orð fyri at dug: væl at skriva og fyri at hava ema serstaktigx vakta Hønd skrift. — Hon var so sjáldsama vekur, at hon varð kend um allar Føroyar Hetta skrivikynstrid man hann hava lagt nidur f børn- ini, tí Johannus Andrias Næs greiddi frå, at tað eru fleiri dómi um, at tá ið embætis- menninar fingu brøv, so s6u teir tað á skriftini, tá ið bræv- ið var úr Hvalba — Og tað sama segði Eff- ersge sýslumaður, at táið menn komu at mynstra, og skuldu skriva navnið á sær, sá hann á skriftini, hverjir Nú eru tað ikki mong, sum minnast teir dagarnar, vóru í Hvalba. 300 krónur um árið Læraralønin tå var 300 krón- ur um árið. Seinni hækkaði hon upp í 400 kr. Kommunan betalti helvt- ina og staturin helvtina — Tvs, at kommunan kundi hækka sin part, so hækkaði staturin sjálvum — Men tað hendi ongantíð í Føroyum, at kommunurnar hækkaðu læraralønirnar — Tá vóru ikki nógvir peng- ar ímillum fólk, og tað var ikki óvanligt, at Oli Niklåi, sum hevði tungt hús - hann átti 10 børn, setti línu í fjørd- inum um kveldið og dróg hana aftur um morgunin, áðr- enn hann fór í skúla. Men hann var ikki einsamallur lærari, sum tók til slík ráð — Seinni varð tað forboðið at seta línu í fjørðinum ersint sin av sær Hevdi eisini kvøldskula Oli Niklái hevði eisini kvøld- skúla, har hann undirvísti í somu fakum, sum í skúlan- um. — Men so hevði hann eitt afturat, sum hann nevndi »foredrag«. Tað vóru al- mennir fyrilestrar um ymisk viðurskifti — Tær báðar vikurnar, hann var í Sandvík, hevði hann so kvøldskula í Sandvik. — I 1907 hevði hann i skúl- anum i Hvalba 54 timar i rokning, 22 i rættskriving 8 i landkorti, 16 í veraldarsøgu, 2 í samfundslæru og 2 í upp- lestri, tilsamans 104 timar. I Sandvík heyði hann somu fak, men bara færri tímar, 84 tímar um veturin. Johannes Andreas Næs minti tó á, at tá æt bygdin ikki Sandvík, men Hvalvík. Tað varð almen kunngjørt í desember 1913, í brævi frá sýslumanninum, at bygdin skuldi aftur eita Sandvík, so- leiðis sum hon hevði gjørt á døgum Sigmunds og Trónd- ar Í klássum og rotuskóm heim í Garðsuna Nesbørn gingu heim í Garðs- ina og Johannes Andreas Næs minnist, at pápi hansara, sum var føddur í 1895, og gekk í skúla í Garðsini, fortaldi, at nesbørnini komu heim, dreingirnir í klássum og gent- urnar í rotuskóm og tuflum. — Tey vóru ofta vát um føt- urnar, tá ið tey komu, og mangan høvdu tey eisini karm. Tað sama var við børn um, sum búði aðrastaðni í bygdini Tå sluppu børnini ikki inn i skúlastovuna í skóm, so tað var at lykkju á tveingirnar at knýta skóg var- nar saman, og so blivu allir hesir húðaskógvarnir goymd- ir í ganginum, onkur var so heppin at finna ein nagla at hongja teir á, annars blivu teir tveittir undir trappuna. So tað var mangan ruðuleiki at finna skógvarnar aftur, tá ið tímin var liðugur og fríkorter var. gera Fingu >retirade< uppi undir hamrinum Wc var onki í skúlanum, so børnini runnu heim, tá ið tey skuldu á wc — Seinni avtalaði kommun- an við tey nærmastu húsini, at børnini skuldu sleppa har á wc og tey åvisu húsini fingu so samsýning afturfyri — Men satt at siga, og 6- rógvaðu dreingirnir sjálvdan húsini, tá ið tað vóru tey minnu grindini. Og genturnar fóru ofta oman undir bakkan at seta seg. — Soleiðis gekk tað líka til 1912. — Tí árið fyri, í 1911, var skriv komið frá skúlastjórn- ini um, at skúlar skulu hava WC. — Ella sum tað so fínt stóð skrivað, at skúlarnir skuldu hava »retirade« — Tå blivu wc'ini uppi und- tá ið skúlin i Hvalba hevdi »retirade« uppi undir hamrinum. Men t å id sandvikingar eisini vildu hava »reti- rade« hildu myndugleikarnar, at teir máttu hjálpast Vid at fara inn til fólk