leygardagur 3. oktober 1998síða 13

ir hamrinum gjørd. — Tá ið so hvalbingar høvdu fingið >retirade< uppi undir hamrinum, eitt til gent- ur og eitt til gentur, hendi tað stuttliga, at sandvíkingar vildu vera líka fínir, so hað- ani kom krav um eisini at fáa »retirade« í skúlan í Sandvik. — Men tá segði sóknarstýr- ið, at í Sandvík var óneyðugt at gera »retirade«, tí nar búði fólk so tætt við skúlan, at tey kundu saktans hjálpast við tað. Otal av ålitisstørvum Johannes Andreas Næs for- taldi eisini, at tå å døgum var lærarin mittpunktid i bygd- ini. Sum dømi um tad nevndi hann tey ålitisstørv, sum Oli Niklåi hevdi. Hann var lærari frå 1972 til 1920. Hann var sóknarstýrislim- ur í 40 ár og sóknarstýrisfor- maður í 27 ár Hann var valfyristødumad- ur i 25 år. Hann var deknur i 16 år og kirkjuverji i 20 ár. Hann var »observator« fyri »metereologisk institut« f 28 år. Hann var formadur i P/F Immanuel i 18 år og nevnd- arformaður fyri koladriftini í Prestfjalli í 22 ár. Hann var løgtingsmadur í 10 ár Harumframt vóru álitis- størvini sambært granna- stevnuvidtøkum og á annan hátt »Kredsbestyrer for Suderø Forsikringsforening for ulykkesefterladte« i 5 år. Hann var »tilsynsmand for ødelæggelse af ravnens yng- el« i 20 år. Hann var eisini »tilsyns- mand for feitilendi Villing- aberg og Urðini og Grims- fjall< í 20 ár. Afturat tí var hann grann- skoðari >for regnskabet for statens kuldrift í Hvalba« í 6 ár. Hann hevði eisini tilsyn for statens kulminer. — Óli Niklåi søkti um at sleppa frå sum lærari f 1919, tá ið hann var 69 ára gamal, men teir vildu ikki lata hann sleppa frá tá. — Tískil slapp hann ikki at leggja frá sær fyrrenn í 1920, tá ið hann var næstan 71 ára gamal. — Nakað seinni fór hann niður til Keypmannahavnar til sonin at ferðast, og har doyði hann í 1924. Hann er grivin í Vestre Kirkegaard. Gávan var ov stór Eina lítla søgu hevur Einar Skaalum fortalt Johs. Andr- eas Næs um pápa sín. Og hon er, at bóndin, sum tá var í Dímun kom til Hval- biar at fáa Óla Nikláa at læra seg at lesa. Og tað gjørdi hann. — Dímunarbóndin lærdi at lesa, men gleðin var stokkut, tí hann bleiv nokk so knapp- liga starblindur. — Og nú, hann onga gleði hevði av bókum sínum longr- i, vildi hann geva Ola Niklåa tær ið løn fyri, at hava lært hann at lesa. M.a. átti hann eitt leksikon í 19 bindum. , — Men tað vildi Óli Niklåi ikki, tí hann helt tað vera ov stóra gávu at fáa. Teir samd- ust tó um, um Oli Niklái Nr. 187 - 3. OKTOBER 1998 Fitt av fólki var á kvøldsetuni i Hvalba. Tey hoyrdu m.a. Johs.Andr. Né s fortelja brot úr hvalbiar Skulasøgu. AAR M.a. um, tað ferðina tå bygdin fór í tviningar, og endin varð, at privatskúli varð stovnadur skuldi keypa bøkurnar frå honum fyri lagaligan prís Umrøduna av Óla Niklåa endadi Johannes Andreas Næs vid tveimum småum brotum úr tveimum vitnis- burðum um hann. I einum vitnisburði í 1900 sigur A.C. Evensen, provst- ur um Ola Niklåa, at ….jeg kan derfor med sandhed give ham det vidnesbyrd, at han er en af vores dygtigste lær- ere her pá øerne… Í 1916 var Ostenfeld, bisk- uppur á Sælandi, í Føroyum, her hann vitjaði ymsar skúl- ar, m.a. skúlan í Hvalba. Frá honum fær Óli Niklái Skaalum hetta skoðsmál, at í skúlanum var ....tilstanden meget tilfredsstillende og lærer Skaalums undervisn- ing, dygtig.… 80-90 børn mátti ein lærari klåra Aftanå Ola Niklåa kemur sonur hansara Jens Pauli Skaalum, og hann er frå 1920 til 1960. — Tá ið hann verður lærari, eru framvegis eini 90 børn í skúlanum. EI — Aðrenn Jens Pauli kom, hevði gamli Skaalum søkt um at fáa ein annan lærara, tað søkti hann um longu í 1916. — Nøkur ár fyri tað, í 1909 bleiv hann leysur av Sand- vík, tí tá fingu sandvíkingar lærara. Men hvalbingar søgdu, at 80-90 børn var ikki meiri enn hvat ein lærari átti at klára. Og harvið bleiv tað. Fingu privatskúla I 1923 eydnaðist at fáa ein annan lærara, tað varð Einar Skalum. Einar Skaalum var í tvey ár, til 1925, tá ið hann fór til Vágs. -Tå ið Einar var komin, hendi tað keðiliga, at hvalb- ingar dámdu ikki, at tað skuldi vera tveir lærarar í Hvalba. — Tað førdi til, at tað varð stovnaður privatskúli, sum vardi í fimm ár — Bygdin var at kalla farin í tvíningar. Jens Pauli og Ein- ar sótu við helvtini av bygd- arbørnunum í skúlanum og Hans Pauli Holm, sum hevði realprógv, og hevði verið lær- ari í Skúvoy, varð bidin at koma at undirvisa børnunum f privatskålanum, sum helt til í barnaheimi hansara, Við Bakkhús. — Ut í Nesi var privatskúl- in hildin hjá Jacob Ludvig, Jacob á Gørðum, og har und- irvísti Hans Pauli Holm ann- anhvønn dag. Tann vanligi skúlin var úti á Breyt. — Tá ið Sandvik fekk sin egna lærara í 1909, varð Nes lagt til sandvíkslærarin 5 krónur um mánaðin Tá var skúlin í Nesi hjá Jac- ob á Gørðum. Hann bant seg til at hýsa skúlanum í fimm ár fyri 48 krónur um árið. I 1920 flutti skúlin út á Breyt. (Men privatskúlin í Nesi, sum kom 1923 bleiv so aftur hjá Jacobi á Gørðum) —1 1928, tá ið privatskúlin endaði, fór Hans Pauli Holm niður á læraraskúla. — Tá kom Niels Winther Poulsen at verða lærari í Hvalba og hann var til 1931. Tá varð embætið lýst leyst aftur, og tá fekk Hans Pauli Fólk lurtaðu ógvuliga hugagóð eftir søgubrotunum hjå Johannes Andrias Næs å kvøldsetuni i Hvalba. Hann fortaldi teimum m.a. um, hvussu læraranir máttu ganga imillm bygdir. Var tað neyðugt at fylgja lærarinduni ímillum Sandvík og Hvalba í óveðri, kostaði tað nøkur og 90 oyru. At stima hana yvir, kostaði 3 krónur. Holm embætið, eftir at vera iðugur við læraraskúlan Niels W. Poulsen bleiv so ærari í Sumba — Hans Pauli var lærari í Hvalba til 1946. Tá kemur Tormann Sørensen og varð ærari til 1978 — Jógvan Nattestad bleiv ærari í 1959 og varð lærari til 1975. — Steingrím Niclasen var lærari frá 1960-63. Jens Mar- ius Hentze kom í 1964 var bara eitt år, og Levi Nicl- asen kom í 1967 men 92 oyru afturfyri I Sandvík var The« lærari frå 1909-15 Tá kom Sigrid Debes úr Mortansstovu í Havn. Hon var lærari til 1920. — Tá ið hon byrjaði í 1915, vóru 12 børn í Nesi, 21 í Sandvík og 88 børn í Nesi. Johannes Andrias legði aft- urat, at tað hendi, at hvalb- ingar og sandvíkingar máttu fylgja Sigrid um eggina í 6- veðri. — I 1915 tóku teir 92 oyru fyri eina slíka skjútsferð. Ár- ið eftir hækkaði tað til 95 oyru Tá kostaði ein telefon samrøda 3 oyru Einaferð sigldu teir lær arinduna úr Nesi til Sand vikar við motorbåti, tað kost- aði 3 krónur Tá ið Sigrid fór í 1920 kom Karin Mikkelsen, Karin hjá Jenisi í Búð, hon er til 1929, tá kom Martin Joen sen og hann sat til 1944 Sofus Petersen sat til 1951 tá kom Jacob Olsen og hann sat til 1984 Fór við brúðrini í fýramannafarinum Johannes Andrias Næs for taldi at enda eina søgu um hesa Sigrid Debes úr Havn Hon var trúlovað Tumm- as Georg Thomsen úr Sand avági. Tey høvdu lisið sam an á læraraskúlanum og hann varð nú blivin lærari í Froðba — Hesin Tummas Georg átti eitt fýramannafar og hann var raskur at rógva út Men hann róði ikki bara út við fýramannafarinum Hann róði eisini til Sandvíkar at Iriggja I mai 1917 mánaða i 1917 giftust tey bædi i Sand vikar Kirkju Men tå ið tey vóru gift fóru tey bæði í fyramanna farið og hann róði síðani til Froðbrar, har tey hildu brúd- leyp í barnaheiminum hjá gamla landslæknanum y;ft Bíðaðu í átta ár Skúlin í Nesi varð bygdur í u tað átta år síð í Nesi vóru farin at sær, tí í 192 ik undir bræv t skúlamyndugleikarnar — at tmæla, at børnini skulu ganga líka heim í Garðsina i skúla. — Tey kravdu, at antin varð skúli bygdur í Nesi,-ella skuldi lærarin koma út í Nes at undirvísa. — Niels Vinther Poulsen gekk út í Nes til 1931 og Hans Pauli Holm til 1933 — Tá fekk Nes sín egna lær- ara, tað var Hans David Pet- ersen, sum sostatt varð fyrst- i, einsamalli lærari í Nesi. Hann var lærari til 1937. Búði á loftinum Hann búði uppi á loftinum í skúlanum, men var í kosti hjá fólki, mestu tíðina á Brekku — I 1937 kom Tormann Sørensen, og tá bleiv so mik- ið gjørt við skúlan, at hann kundi búgva í skúlanum Loftið varð innrættað og so var tikið burturav skålastov- uni og ganginum til lærara- íbúð. — Tá ið Tormann fer í 1946, bleiv Oliver Schreter lærari og hann flutti eisini inn í skúl- an, men tað var ikki leingi, at hann búði har, tí hann bygdi og tá komu skúlahúsini at standa tóm. Johannes Andrias Næs endadi sina forvitnisligu og stuttligu søgubrot vid ordun- um, sum Eivind Vilhelm, var- abispur byrjadi vigslutalu sina við, tå ið nyggi skúlin í Hvalba var vígdur fyri 25 ár um síðani Tad er eitt orð frá sálmi 90 erindi 17 Harrans Guðs fi vars ynd yvir økkum veri! Tad, vårar hendur havast at, fyri okkum tú fremji! Ja, frem tú handa verk var!