hósdagur 8. oktober 1998síða 10

10 tíðindablaðið Nr. 190 — 8. OKTOBER 1998 Føroya Lærarafelag hátíðarhelt 100 ára dagin leygardagin: Á gáttini til eitt nýtt tíðarskeið Kritdust, peikipinnar, oyrafikur og kunningartøkni og long summarfritid. Hesi vóru nókur av orðunum, ið komu Høgna Hoydal, varaløgmanni, til hugs, tá hann flutti fram rødu í sambandi við hátíðarhald Føroya Lærarafelags. Eisini metti hann, at vit í dag standa á gáttini til eitt nytt tíðarskeið fyri skúlan og læraran. - Kunningartóknin verður amboðið, sum bindur skúlan, heimið, samfelagið og heimin saman, segði Hógni Hoydal millum annað í róðuni Andras L. Samuelsen, formaður í Fór: beyð luttakarunum at verða vælkomin til 100 ára hald felagsins ya Lærarafelag DAGFINN OLSEN JÓN INGI EIDESGAARD Eftir at Andras L. Samuel- sen, formaður Føroya Lær- arafelags, hevði boðið gest- unum vælkomnum, var fel- agssangur sungin, >Landið eg bar við mær inn um skúl- agátt<, ið Karsten Hoydal yrkti. Síðani helt Høgni Hoy- dal; varaløgmaður, rødu. Stuttligt er kanska at nevna, at Høgni er abbasonur Karsten Hoydal. Høgni Hoydal byrjadi rødu sina vid hugarensli, ið hann segði kom honum til hugs í sambandi við dagin; Kritdust og peikipinnar — Kritdust. Slitnar floyals- buksur. Peikipinnar. Oyra- fikur. Per åtti ein hund. Kat- eta, hypotenusa. Høgar knælyftingar, loypa um bukk. Langa summarferiu, forkelað stætt. — Nú vakni øll úr svøvni glað. Móðurmál. Menning. Savningarpersónur í bygd- ini, íblásari, politikari, skald, tilvitska. Bókaúi- gáva — Happing, nidurslitin, larmur og ókvæmisorð. — Kunningartøkni, for- eldrasamstarv, eftiråtbigv- ing, skeið. Høgni Hoydal bad åhoyr- ararnar orsaka henda orða- floymin, ið hann segði vóru tankar sum lýstu nøkur per- sónlig minni, nakrar for- dómar og nakrar einfaldar útsagnir um leiklutin hjá læraranum í samfelagnum seinasti 100 árini. Og tað sýntist júst at vera leiklut lærarans, ið Høgni Hoydal hevði bygt rødu sína upp um. Hegnisliga lýsti Høgni Hoydal leiklut lærarans í trimum stigum. Hvert brot hevði eina yv- irskrift, ið líkasum kókaði niður hevuðssjónarmiðið í brotinum. 1. tíðarskeið: Lærarin sum itnellektuelur í bygdasam- felagnum. Lærarin sum miðil og savnari. Lærarin í tí gamla borgarliga skúlan- um. Lærarin í stríðnum fyri einum føroyskum skúla. Her segði Høgni m.a.: Lærarin var tann intell ektuelli í bygdasamfelagn- um. Umframt at vera portrið til bókligan lærdóm hjá børnunum var hann kanska eitt slag av skrivara og um- boði hjá bygdini mótvegis umheiminum. Helst er tað her vit finna orsøkina til, at nógvir lærarar gerast polit- ikarar. Og neyvan sum fordómarnir siga, tí teir hava ov góða tíð. Víðari segði Høgni Hoy- dal: Men hverja uppgáva, hevði lærarin í skúlanum? Tað var jú fyri 100 árum síðani og væl longur fram- eftir í øldina >tann gamli svarti skúlin<, ella tað vit kenna sum tann borgarligi skúlin í Europa, sum var grundarlagið. Skúlin við peikipinnum og oyrafikum. Ein ávísur lærdómur skuldi trýstast inn í knokkin á næmingunum Nú Næsta brot í réðu varaløg- mans hevði hesa yvirskrift: 2. Tíðarskeið: Idnadar- og vælferdarsamfelagid. Lær- arin sum spesialistur og sål- arfrødingur í einum tvíbýtt- um gerandisdegi hjá næm- inginum. Fólkaskúlin sum verksmiðja fyri víðari lær- dóm og útbúgving fyri øll. Her nam Høgni Hoydal við stóru broytingarnar inn- an og uttan skúlagátt. Skúl- in skal ikki longur bert trýsta lærdóm inn í høvdid á næmingunum til at klára seg í einum óbroytiligum samfelag. Høgni Hoydal helt fram og segði m.a.: Tíðin, tá ein lærari kundi undirvísa í øllum lærugrein- um og geva næmingunum eina fasta heildarmynd av samfelagnum, er um at vera farin. Tí samfelagið broytist skjótari enn skúlin. Leikluturin hjá lærararan- um sum sålarfrødingur og pedagogur, ið eisini má taka lut í stóðuni hjá tí einstaka næminginum veksur. Alt hetta hevur sett ómet- lig krøv til lærarastættina, til tørvin á undirvísingaram- boðum og til tørvin á bæði servitan og pedagogiskum førleika hjá lærarum alt í einum. Autoriteturin hjá læraran- um er samstundis fánaður í skúlanum og samfelagnum, og nógvir lærarar hava uttan iva kent seg maktarleysar