týsdagur 13. oktober 1998síða 21

st ugle ási ve - Nr. 193 — 13. OKTOBER 1998 tíðindablaðið S0s2lu 21 | | Hugleiðingar um figgjarlog, figgjar- | politik og búskapargongd Navigare neccesse est og fíggjarlógin kann vera gott búskaparligt stýringsamboð. Men hetta stýr- ingsamboð er enn ikki nóg væl evnað til, og kann vera, at búskaparskútan Føroyar snarar í bak- borð, hóast fíggjarlógarróðrið av landsstyri og løgtingi verður mett at vera snarað væl í stýriborð Stór menning er farin fram, men ... Nógvar broytingar eru farnar fram seinastu árini viðvíkjandi fíggjarlógarar- beiðinum, og eru stór fram- stig hend í samband við inn- savnan og viðgerð av fíggj- arupplýsingum frá stovnun- um undir landskassanum. Somuleiðis eru stór fram- stig hend í sjálvari fíggj- arlógini - ella í mátanum, sum hendan verður sett upp. Fíggjarlógin er týdningar- miklasta amboðið í fíggjar- politikkinum. Og fíggjar- politikkurin er tydningar- miklasti tåtturin av búskap- ar-politikkinum sum heild, tá ið talan er um at avmarka tey konjunkturútsving, ið hava merkt búskap okkara hesa øldina, og sum ivaleyst eisini framyvir fara at 6- rógva búskapin nógv, um ikki skynsamur fíggjarpoli- tikkur verður rikin. Hóast nógv er broytt til tað betra í tí fíggjarlógar- uppseting, sum landsstýris- maðurin í fíggjarmálum nú hevur lagt fyri tingið í inun til eldri uppskot, so eru enn nøkur sera tydningarmikil vidurskifti eftir at fåa upp å plåss. … trupult er at bera saman figgjarpolitisk- ar målssetni .. Í almennu viðmerkingunum í fíggjarlógar-uppskotinum verður sagt, at búskapar- vøksturin er stórur, og at »fløskuhålsar« eru við at gerast trupulleiki á arbeiðs- marknaðinum. Víst verður til samgonguskjalið, har sagt verður, at landsstýrið hevur sett sær fyri at reka ein varnan og åbyrgdarfull- an búskaparpolitikk. Í tekst- inum framgongur eisini, at yvirordnaður málsetningur í fíggjarpolitikkinum er at javna búskapargongdina. Hesar viðmerkingar tulki eg soleiðis, at fíggjarmála- ráðharrin við uppskoti sín- um til fíggjarlóg fyri 1999 vil føra ein tálmandi (kon- traktivan) figgjarpolitik. I øllum førum må minsta målid vera, at landskassin vid inntøkum og útreiðslum sinum ikki verur vid til at seta enn meiri ferð á bú- skapin í komandi fíggjarári. Sjálvur dugi eg tó ikki út frá fíggjarlógaruppskotin- um at meta um, í hvgnn mun landsstýrismaðurin í figgjarmålum røkkur hesum målssetningum. Eg kundi somuleidis hugsa mær, at limirnir f løgtinginum, sum skulu taka stødu til uppskot- ið og onnur við, eins og eg hava ilt við at meta um tað ávirkan, uppskotið kemur at hava á búskapin, verður tað samtykt. av fisgjarlógini .. Fíggjarpolitikkur kann lýs- ast sum tær royndir lands- stýrið og løgtingið gera fyri at stýra búskaparliga virk- seminum í landinum sum heild við at ávirka gjalding- ar til og frá almennu kass- unum. Hetta verður gjørt við at geva út ella draga inn keypiorku í samband við skattir, avgjald og veitingar og/ella við beinleiðis at á- virka eftirspurningin í sam- band við útreiðslur til løn, vørur og tænastur. Bæði inntøkusidan og út- reiðslusíðan hjá landskass- anum kunnu nýtast til at seta ferð á búskaparliga virksemið ella til at tálma tað. Fíggjarpolitiski virknað- urin verður vanliga roknað- ur sum samlaði virknaðurin frá øllum einstøku játtanar- postunum á fíggjarlógini. Ymist er tó, hvussu ein- støku postarnir virka á bú- skaparliga virksemið, og tí fæst ikki nakað gott mát fyri fíggjarpolitiska virknaðin við bert at leggja saman øll slóg av útreiðslum og inn- tókum, fyri síðan at kunna vísa á eitt yvirskot ella und- irskot á fíggjarlógini sum mát fyri, um fíggjarpolitikk- urin er stimbrandi (ekspan- sivur) ella tálmandi (kon- traktivur). Eitt stórt yvirskot á fíggj- arlógini nýtist íkki at merkja, at varin ella kon- traktivur politikkur verður rikin. Sama er galdandi hin- vegin. … tí yvirlit mangla, sum lýsa ávirkanina á búskapin Hetta er í mínari verð ein høvudstrupulleikin við ver- andi uppskoti til fíggjarlóg. Høvudsyvirlitid í uppskoti- num vísir samantaldar út- reiðslur, ííggur og inntøkur greinaðar eftir ábyrgdargki landsstýrismanna. Hetta er neyvan yvirlit, sum hjálpir mær ella nøkrum gðrum, ið hava áhuga fyri búskapar- politikkinum, at gera grund- aðar metingar av, hvussu fíggjarlógin kemur at ávirka búskapargongdina. Trupulleiki við høvuds- yvirlitinum er, at mong sløg av transaktiónum eru sam- anvavd. Hetta er ein trupul- leiki í samband við meting- ar av virksemisárininum, tí sera ymist er, hvussu eitt nú lønarutreidslur og avskriv- ingar uppå gomul vedhalds- útlegg åvirka búskapar- gongdina. Lónarútreiðslur og tilfars- keyp kunnu hava stóra bein- leiðis ávirkan á framleiðslu, prísgongd og gjaldsjavna. Veitingar til húsarhald hava somuleiðis stóran týdning fyri virksemið, men er virknaðurin her meiri 6- beinleiðis, tí húsarhald av- gera í hvønn mun veiting- arnar fara til nýtslu ella upp- sparing. Onnur sløg av transakti- ónum, eitt nú rentuútreiðsl- ur til statin, gjaldingar til danska heilsuverkið, tilskot og studningar, ið fara út av landinum, avskrivingar upp á gamla skuld til landskass- an, setan av peningi í grunn at nýta um 2 ár ella longur úti í framtíðini, hava hin- vegin ikki tann stóra týdn- ingin fyri búskapargongd- ina - í øllum fórum ikki upp á styttri sikt. Tel fyri innverðandi og gomul fíggjarár mangla í hevuðsyvirliti Ein annar trupulleiki við høvudsyvirlitinum er, at út- reiðslur í ávísum fórum eru nettotøl, sum fjala út yvir ovurstórar bruttoútreiðslur og -inntøkur, ið beinleiðis hava týdning fyri almenna og samlaða búskaparliga virksemið. Ein tridi trupulleikin við at nýta høvudsyvirlitid sum mát fyri fíggjarpolitiska virknaðin er, at ilt er at gera sær metingar av, í hvgnn mun uppskotið leggur upp til at tálma ella stimbra bú- skaparliga virksemið, tí einki samanlíkningargrund- arlag er sett upp, ið lýsir inntøkur og útreiðslur á teimum ymsu postunum fyri farin og inniverdandi fíggjarár. Greiðari málsetningar i figgjarpolitikkinum Alt gott um at landsstyrid hevur sett sær fyri at reka ein varnan figgjarpolitik og at javna konjunkturgongd- ina. Men her er jú talan um endamålsordingar, = sum kunnu tulkast ymiskar veg- ir. Onkur politikari vil til dømis visa å, at landskassin fær størri yvirskot komandi ár, verður skattatrýstið lækkað - ait annað líka. Væl kann vera, at so er, og kem- ur hetta ikki óvart á nakran buskaparfrøding ella onnur, sum fylgja við samfelags- búskaparligum vidurskift- um. Tað, sum er vandamálið her, er, at stórri yvirskot fyri landskassan í sær sjálvum tykist verða ein rættur mál- setningur, og at størri yvir- skot á fíggjarlógini er tað sama sum varin fíggjarpoli- tikkur. Hetta nýtist ikki at verða so. Skattalættar hava við sær, at stórri ferð kemur á búskapin. Men við ver- andi stóðu á arbeiðsmarkn- aðinum er vandi fyri, at lin- ur inntøkupolitikkur bert elvir til ovurupphitaðan bú- skap, har økta keypiorkan ikki bert slær ígjógnum sum vaksandi yvirskot hjá lands- kassanum, men eisini sum vaksandi = innflutningur, verri kappingarføri og in- flatión. Tí eiga teir, sum smíðja fíggjarlógina at gera greið- ari orðingar av fíggjarpoli- tiskum — målssetningum. Grundleggjandi spurningar, sum f hesum sambandi eiga at verða reistir eru: Eigur stórri ferð at verða sett á búskapin við fíggjar- lógini ella skal fíggjarlógin virka tálmandi á búskapar- gongdina? Í almennu viðmerkingun- um til uppskot til fíggjarlóg eigur stóða at verða tikin til hesar spurningar. Tá ið hetta er gjørt, er somuleiðis neyð- ugt við tallýsingum, ið so greitt sum gjørligt vísa í hvønn mun fíggjarlógin í royndum samsvarar við målsetningar um stimbrandi ella tålmandi figgjarpolitik. Yvirlit, sum betur lysir figgjarpolitikkinum | Fyri at gera hesa tallysing er neyðugt vid enn einum »høvudsyvirliti«, sum kann hjálpa løgtinginum til stød- utakan. Yvirlitið eigur at vera evnad til soleiðis, at møguligt verdur hjå ting- limunum at fåa greidu å, hvussu peninganytsla lands- kassans åvirkar virksemid, hvussu peningainntøkur landskassans åvirka virk- semið og somuleiðis hvussu samanlagdi virknaðurin av peningainntøkum og -út- reiðslum verður á búskap- argongdina. Eri greiður yvir, at stórir praktiskir trupulleikar eru við at gera slíkt yvirlit. Eitt stórt framstig hevði tó verið, um fíggjarmálastýrið afturat verandi »åbyrgdarhøvuds- yvirliti« setti upp fíggjar- lógina eftir sokallaða stand- ardkonto-planinum, sum umrøddur er á teimum báð- um seinastu síðunum í fíggjarlógaruppskotinum (s. 377-378). Standardkontoir eru tvør- gangandi og eru lagaðar eft- ir teimum hugtgkum, sum m.a. verða nýtt í tjóðarrokn- skapinum, har dentur verður lagdur á at lýsa búskaparligt virksemi. Slíkt yvirlit eigur at verða sett upp eftir standarkonto- planinum á ein slíkan hátt, at lønir, tilfarskeyp og -søla og onnur sløg av transakti- ónum, sum hava stóra å- virkan á búskaparliga virk- semið, verða skildar frá teimum gjaldingum, sum hava lítlan og ongan týdn- ing fyri innlendska eftir- spurningin. Yvirlitið eigur eisini at geva tingmonnum og ødrum eitt samanlíkn- ingar-grundarlag, og eiga roknskapartøl og metingar fyri farin og inniverðandi fíggjarár tí eisini at verða við í yvirlitinum. Ein standardkontouppset- ing av fíggjarlógini gevur ikki nakra absolutta ella sanna mynd av, í hvønn mun figgjarpolitikkurin er ekspansivur ella ikki. Men slik uppseting er fortreyt fyri någreiniligari lysing hesum viðvíkjandi. I øllum førum gevur hon eina meiri eftirfarandi mynd av ti å- virkan, sum fíggjarlógin hevur á búskaparliga virk- semið, enn verandi høvuds- yvirlit. lløgan í nýggju figgjar- skipan landsins hevur verið kostnaðarmikil. Fyrimunir, sum nýggja skipanin skuldi hava við sær, vóru m.a. betri møguleikar fyri at lýsa bú- skaparliga virksemið hjá tí almenna. Í hesum sambandi er tað serliga standardkont- oskipanin, sum kann verða til stóra nyttu. Tað er tí mín vón, at stig verða tikin til at gagnýta teir møguleikar, sum nýggja fíggjarskipan landsins rúm- ar, soleiðis at veruligt grundarlag verður fyri at føra tilvitaðan figgjarpoli- tikk f hesum landi komandi årini. Jonhard Eliasen, cand.oecon. umtó I ktu ketlarnir eru å goymslu $Bædi dupultir og einkultir Skulu tygum hava nyggjan Vit hava serkønt fólk, ið geva eina skjóta og góða tænastu. ketil, so tosið við okkum og fáið eitt gott tilboð — Alt tilfar til hitaverk og sanitet fæst hjå okkum. MARIA POULSEN & Co |! > [: Smyrilsvegur 8 — Tlf. 12000 —— om, OD